نشست چهارجانبه دریای خزر با حضور سران کشورهای روسیه، قزاقستان، آذربایجان و ترکمنستان در حالی در روزهای جمعه و شنبه در پشت درهای بسته در شهر اکتاو قزاقستان تشکیل شد که مواد دستور جلسه آن به بیرون درز نکرد. از این رو دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران به شدت آن را محکوم و اعلام کرد که اگر این رفتار ادامه پیدا کند تهران مجبور است به اقدامات یک جانبه دست بزند.
اگر چه برخی از منابع اعلام کردهاند که مذاکرات انجام شده درباره خزر بیشتر بر محور منابع نفتی و گازی و نوع همکاریهای طرفین میچرخید اما مشخص نبودن موارد مورد بحث این شبهه را ایجاد کرد که کشورهای همسایه خزر بدون حضور ایران به دنبال تقسیم این دریای بسته و تعیین رژیم حقوقی آن هستند.
در پی این شبهه ایتارتاس نوشت: نور سلطان نظربایف، رئیسجمهور قزاقستان که این نشست در کشورش و در یکی از شهرهای ساحلی خزر برگزار شد، با تأکید بر اینکه بررسی موضوع دریای خزر باید با حضور تمامی کشورهای حوزه آن انجام شود تصریح کرد: تصمیم گیری درباره دریای خزر بدون حضور جمهوری اسلامی ایران امکان پذیر نیست.
به گزارش ایرنا به نقل از مسکو، رؤسای جمهور روسیه، قزاقستان، آذربایجان و ترکمنستان عصر روز جمعه اعلام کردند قصد ندارند بدون حضور ایران موضوعات دریای خزر را مورد بررسی قرار دهند بنابراین مسائل این دریا در اجلاس آتی سران در باکو مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
دیمتری مدودف، رئیسجمهور روسیه نیز در این خصوص تأکید کرد: من معتقدم موضوعات دریای خزر باید با مساعی تمامی کشورهای حاشیه این دریا حل و فصل شود.
از دید بسیاری از تحلیلگران و کارشناسان، دیپلماسی پویای سیاسی و رسانهای جمهوری اسلامی ایران سبب شد تا تلاش برای کنار گذاشتن تهران از تصمیمگیری درباره مسائل دریای خزر که از قزاقستان آغاز شده بود تحقق نیابد و اهمیت ایران در منطقه ارتقا پیدا کند.
دریای خزر یک دریای بسته است که طی دو دهه اخیر مورد توجه بسیار قرار گرفته است، این در حالی است که درخصوص بسیاری از مسائل این دریا از قبیل رژیم حقوقی، چگونگی تحدید حدود در سطح آب و بستر، ضوابط اکتشاف منابع انرژی واقع در زیربستر و حقوق و تکالیف کشورها در این زمینه، مسائل نظامی و امنیتی و. . . هنوز ابهامات و مسائل حل نشدهای وجود دارد که حل آنها مستلزم توافق کلیه کشورهای ساحلی است. از این رو هم به لحاظ ضوابط حقوقی بینالمللی و هم واقعیتهای عملی، هرگونه توافق درباره مسائل مهم این دریا باید با مشارکت و توافق کلیه کشورهای ساحلی حاصل شود و این همان چیزی است که کارشناسان امور دریای خزر از آن با عنوان اصل «اتفاق آرا» یاد میکنند.
