گزارش روزكودكان خياباني، نانآوران كوچكي هستند كه مجبورند براي تأمين معاش خود و خانواده ساعات طولاني كار كنند و به جاي رفتن به مدرسه، بازي با همسالان و ديدن برنامه كودك، در خيابانها پرسه بزنند تا بتوانند پاسخگوي نيازهاي خانواده باشند. كودكان خياباني محصول خانوادههايي هستند كه در آنها تنش وجود دارد و روابط ميان اعضاي نامناسب و جايگاه افراد در آن مشخص نيست، برخي از اين خانوادهها يا عملاً زمينه اختلال را دارا هستند يا با توجه به مشكلات و ناسازگاريهايشان دچار اختلال ميشوند. يافتههاي سازمان بهداشت جهاني حاكي از آن است، به دليل سوءاستفاده جنسي از اين كودكان بيماريهاي غيرقابل درمان از جمله ايدز در آنها مشاهده ميشود. مشاغلي كه اين كودكان عموماً به آن اشتغال دارند عبارتند از وزنكشي، فروش فال، تكديگري، بادكنك و آدامس فروشي و پاك كردن شيشه اتومبيلهاست. خطراتي كه در خصوص اين مشاغل كودكان دختر و پسر خياباني را تهديد ميكند شامل گرايش به آسيبهاي اجتماعي از جمله مصرف مواد مخدر، سوءاستفاده جنسي، استفاده از اين كودكان در حمل قاچاق، سرقت و توزيع مواد مخدر و قرار گرفتن در باندهاي فساد است.
وضعيت رواني كودكان خياباني بدتر از كودكان طلاقيك دانشجو رشته مشاوره در خصوص كودكان خياباني به فارس ميگويد: با ديدن اين كودكان بسيار متأثر ميشوم و هر گاه فرصت داشته باشم با آنها صحبت كرده و نصيحتشان ميكنم. بهاره فضيلت معتقد است وضعيت رواني كودكان خياباني حتي از كودكان طلاق نيز بدتر بوده و اين در حالي است كه فرزندان اين گونه خانوادهها دچار رشد زودرس يا تأخير در رشد ميشوند. به گفته وي بايد مسئولان جايي را براي حمايت از اين افراد ايجاد كنند تا كودكان با سنين كم به خيابان نيايند.
فرار از خانواده بخاطر قيد و بندهاي حاکم در آنبا برنامههاي حمايتي و آموزشي ميتوان كودكان خياباني را به انسانهايي شايسته و اعضايي از اجتماع تبديل كرد كه داراي حقوق و آينده هستند. اطلاعات جمعآوري شده از كودكان خياباني، آشكار ميكند كه بعضي اوقات آنها به عمد جرائم كوچكي را مرتكب ميشوند تا به وسيله پليس دستگير و به كانون اصلاح و تربيت كودكان بزهكار فرستاده شوند. اكثر خانوادههاي آنها مايل به پذيرفتن اين كودكان نيستند يا خود به دليل ارتباط ضعيف با اعضاي خانواده از بازگشت به خانه امتناع ميكنند و اين امر موجب ميشود تا تعداد زيادي از اين كودكان دوباره به خيابانها باز گردند. برخي از روانشناسان معتقدند كه درآمدهاي خوب و كم زحمت، فرار از قيد و بندهاي حاكم بر خانواده باعث تقويت اين انگيزه در برخي از افراد ميشود كه زندگي در خيابان را به زندگي در كنار خانواده ترجيح دهند و به صورت بچههاي ولگرد و بيخانمان در خيابان پرسه ميزنند.
كودكان خياباني داراي خانوادههاي بيثبات هستند يك فارغالتحصيل رشته مددكاري ميگويد: كليه افراد زير 18 سالي كه بنا به دلايل اقتصادي و اجتماعي مجبور به كار يا زندگي در خيابان هستند جزء كودكان خياباني محسوب ميشوند. مرتضي فرجي ميافزايد: اين كودكان شامل سه دسته ميشوند، كودكاني كه هيچگونه ارتباطي با خانواده خود ندارند، كودكاني كه هر از چندگاهي با خانواده خود در ارتباط هستند و كودكاني كه به همراه خانواده خود در خيابان كار و زندگي ميكنند. اين مددكار در خصوص عوامل مؤثر در افزايش كودكان خياباني مي گويد: بيثباتي در نظام خانواده، درگيري والدين و اعضاي خانواده، ارتباط ضعيف والدين و فرزندان، انحرافات والدين و جمعيت زياد خانواده موجب افزايش تعداد كودكان خياباني ميشود.
پيوستن به شبكههاي قاچاق دبيركل رهايي از آسيبهاي اجتماعي معتقد است در حال حاضر آسيبهاي فراواني از جمله دختران فراري، زنان بدسرپرست و كودكان خياباني جامعه را تهديد ميكند. به گفته احمديان در تمام ساعات شبانهروز انواع و اقسام كودكان خياباني را مشاهده ميكنيم كه به نوعي هزينههاي زندگيشان را تأمين ميكنند، كودكان خياباني به شبكههايي ميپيوندند كه در ازاي دستمزد كم مجبورند براي آنها درآمدزايي كنند. وي با تأكيد بر اين كه تشكيل سازمانهاي مردم نهاد در كاهش آسيبهاي اجتماعي مؤثر است، مي گويد: دولت به تنهايي قادر به فرهنگسازي و كنترل آسيبها نيست؛ در نتيجه بهترين راه، سپردن كار به دست مردم البته با نظارت دولت است. به گفته دبيركل رهايي از آسيبهاي اجتماعي بين نهاد خانواده و فرزندان به دلايل مختلف، فاصله افتاده است كه بايد با فرهنگسازي به موقع و آموزشهاي لازم، اين كودكان را به خانواده برگرداند و خانوادهها را نيز به پذيرش كودكان مجاب كرد. احمديان با تأكيد بر ضرورت پيشگيري از آسيبها ميافزايد: رسانهها نقش مؤثري در اطلاعرساني به موقع و مفيد و در نتيجه پيشگيري از آسيبها را دارند.
سوءاستفادههاي جسمي و جنسي از كودكان خيابانيكودكان خياباني به دليل سرخوردگيهاي اجتماعي به بزهكاري و جرم گرايش پيدا ميكنند و اغلب مورد سوءاستفاده قرار ميگيرند و با باندهاي فساد همكاري ميكنند. رئيس كانون كارشناسان خدمات مددكاري با تأكيد بر اين كه اغلب كودكان خياباني مورد سوءاستفادههاي جسمي و جنسي قرار ميگيرند، مي گويد: بيشتر اين كودكان با باندهاي فساد و توزيع مواد مخدر همكاري ميكنند. وي يكي ديگر از مشكلات كودكان خياباني را بهرهكشيهاي اقتصادي از آنها ميداند و ميافزايد: اين كودكان مجبورند در مكانهاي فاقد مجوز رسمي و با دستمزد كم كار كنند. زائري معتقد است باندهايي وجود دارد كه اين كودكان را براي تكدي استخدام كرده و با پرداخت مبلغي ناچيز در ماه، آنها را وادار به گدايي در خيابانها ميكنند. وي مي افزايد: با حمايت از خانوادههايي كه ممكن است كودكانشان به دليل وضعيت اقتصادي نامناسب مجبور به كار شوند، ميتوان از بروز بعضي از اين آسيبها جلوگيري كرد. زائري در ادامه اظهار مي گويد: اعتياد پدر و مادر، اختلاف بين والدين، طلاق، زنداني شدن پدر، عدم كنترل مناسب در خانواده و وضعيت نامناسب اقتصادي خانوادهها از جمله دلايلي است كه كودكان را وادار به ترك خانه ميكند.
