امروزه با تقسیم و تفکیک علوم به حوزههای مختلف تئوریک و ایجاد حقوق و تکالیف جدید برای هر یک از این تعاریف و افراد تحت شمول آن، حقوق نیز ابعاد مختلفی پیدا کرده است. همانگونه که در یک تقسیمبندی کلی حقوق را به صورت زیر تقسیم کردهاند.
1- عمومی: حقوق: 2- خصوصی
حقوق عمومی
داخلی( حقوق اساسی- حقوق اداری- حقوق مایه)
بینالمللی( حقوق بینالمللی عمومی)
حقوق خصوصی
داخلی( قانون کار- حقوق مدنی- حقوق بازرگانی- قانون دفاع از کودکان)
بینالمللی( حقوق بینالمللی خصوصی)
با تدقیق در نمودار مورد پسند و توجه حقوقدانان در مییابیم که قوانین مدون و مصرح بهدلیل موضوعیت و ماهیت در جایگاهی خاص از بررسیهای حقوقی قرار میگیرد.
اصولاً حقوق برگرفته از حق طبیعی و فطری آدمی از قبیل حق آزادی، حق حیات، حق امنیت، حق کار و تحصیل و... است که با توجه به روند رو به رشد جوامع انسانی نیازهای ایشان نیز با تغییر حقوقی بحث و بررسی میشد اما امروز نیازها نیز تغییر یافته و حقوق نیز خود را در شکلهای جدید بازخوانی و باز تعریف میکند.
خشونت علیه کودکان پدیدهای است نه چندان جدید که جامعه و دستگاه های تقنینی را به تحریک و واکنش واداشته است. سیر تاریخی و تکاملی آن حقوقدانان را بر آن داشته است که بهمنظور جلوگیری از بزه و جرمهای احتمالی علیه این قشر از اجتماع اقداماتی را انجام دهند.
طرح موضوع:
اصولاً اصلیترین رکن اجتماع را علمای جامعه شناسی«خانواده» مینامند. خانواده متشکل از عناصری مادی و ماهیتی همانند زن، مرد، فرزند یا فرزندان، مسکن، آموزش، پوشاک، انتقال آموزهها و تجارب و ... است.
تزلزل در یکی از ارکان موجود خانواده میتواند به اندازه شعاع تاثیرگذاری آن عنصر بر خود اجتماع از اهمیت خاصی برخوردار بوده و حتی مخرب و جبران ناپذیر باشد. یکی از مهمترین افتخارات قانونگذاران در تقنین قانون حمایت از کیان خانواده خصوصاً افرادی که توان دفاع از خود و ایجاد یا گرفتن حقوق خویش را ندارند است.
جرائم و خشونتهای علیه کودکان در جوامع خصوصاً اجتماعات صنعتی و خالی از قواعد اخلاقی و ارزشی و یا بیتوجه به قانون حقوق حقه افراد در جهان امروزی رو به رشد و ازدیاد است. ریشههای تاریخی آن نیز شاهد مثالی است که این نوع تضییع حقوق ارتباط مستقیمی با فرهنگ دانش، تمدن، ارزشها و عقاید یک جامعه و نسل دراز مختلف دارد.
قبل از تاریخ اسلام با بردگی اجباری کودکان و در برهه دیگر با جلوگیری از حق کسب علم و دانش و حرفه در تقسیمات و طبقات حاکمیت تعریف شده توسط حاکمین و زنده بگور کردن دختران و هم خونی در طبقه اشراف و شاهزادگان و در قرون اخیر بردهداری، بیگاری از کودکان زیر سن قانون کار با حداقل دستمزد، شکنجههای جسمی و روحی، تجاوزات جنسی، فروش نوزادان و جنین، اعتیاد و ... از مصادیق خشونت و تحریم کودکان از حقوق طبیعیشان است.
تعریف کودک
کنوانسیون جهانی حقوق کودک انسان زیر 18 سال را کودک مینامد ولی با توفیق و بررسی در قوانین داخلی جمهوری اسلامی ایران این سن در جنبههای مختلف، متفاوت است که ذیلاً بدان اشاره میکنیم.
فقه شیعی
کودک یا صغیر فرزندی( اعم از دختر یا پسر) است که به حد بلوغ نرسیده باشد. بلوغ نیز از امور طبیعی و غریزی است و یکی از نشانههای بلوغ سن است. در فقه و حقوق اسلامی به کسی که به حد بلوغ نرسیده محجور میگویند(یعنی کسی که از تصرف در اموال خود ممنوع است) اکثر فقهای شیعی معتقدند که سن بلوغ در دختران 9 سال تمام قمری و در پسران 15 سال تمام قمری است.
قانون ایران
در قوانین داخلی ایران تعریفی از کودک ارائه نشده است و تنها برابر ماده 1210 قانون مدنی سن بلوغ 15 سال را برای پسران تعیین کرده است.
هر چند که این سن در سایر اعمال حقوقی دستخوش تغییر و نوسان است چنانکه برابر ماده 79 قانون کار جمهوری اسلامی ایران 15 سال تمام قمری تصریح و تأکید شده است، همچنین در قانون کار کشاورزی حداقل سن را به دلیل سبکتر بودن این نوع فعالیتها 12 سال تمام تعیین کردهاند.
ماده 2 قانون خدمت وظیفه عمومی( سربازی) در خصوص پسرانی که از اول فروردین ماه سالی که طی آن سال وارد 19 سالگی میشوند مشمول مقررات خدمت وظیفه عمومی خواهند بود( در نظام جمهوری اسلامی دختران از خدمت سربازی معاف هستند).
قانون انتخابات جمهوری اسلامی که چندین بار نیز توسط مجلس شورای اسلامی تغییر یافته است سن شرکت در انتخابات را 16 سال تمام شمسی تعیین کرده است.
انواع کودک آزاری
کودک آزاری را در یک تقسیمبندی کلی به چهار دسته زیر تقسیم میکنند:
1) کودک آزاری جسمی: 2) کودک آزاری جنسی 3) کودک آزاری عاطفی 4) کودک آزاری ناشی از غفلت و مسامحه
1)کودک آزاری جسمی: عبارت از حمله فیزیکی به کودک بهطوری که موجب درد، بریدگی، کبودی، شکستگی استخوان و سایر جراحات و حتی مرگ کودک شود. این نتایج میتواند از طریق مختلفی ایجاد شود. مانند: شلاقزدن، بستن کودک، کوبیدن به دیوار، سوزاندن با آب جوش یا مایعات داغ و تکان دادن شدید باشد.
امروزه حداقل در 106 کشور استفاده از تنبیه بدنی در مدارس و در 147 کشور استفاده از تنبیه بدنی در مراکز نگهداری کودکان ممنوع نیست و تا به امروز تنها در 16 کشور استفاده از تنبیه بدنی در خانه ممنوع اعلام شده است.
در خشونتهای جسمی پسران بیشتر از دختران مورد آسیب و خطر قرار میگیرند.
2)کودک آزاری جنسی: درگیر کردن کودک با فعالیتهایی که منجر به ارضای جنسی افراد بزرگسال میشود. مرکز ملی کودک آزاری سوء استفاده جنسی را تماس یا تعاملات بین کودک و فرد بالغی میداند که کودک به منظور تحریک جنسی مورد استفاده قرار داده است.
در این نوع خشنونت دختران بیشتر در معرض خطر تجربه آن و بیتوجهی و یا وادار شدن به فحشای اجباری قرار دارند.
کودک آزاری جنسی نوعی سوء استفاده از وضعیت و شرایط جنسیتی کودکان تلقی میشود.
3)کودک آزاری روانی(عاطفی): این نوع کودک آزاری شامل هر گونه رفتاری است که به سلامت روانی کودک آسیب میرساند. مانند: آزارهای کلامی و غیر کلامی، تحقیر، توهین، ترساندن، تبعیض، وضع مقرارت شدید و نامعقول، مسخره کردن و ... که باعث بی ثباتی و دگرگونی شناختی کودک میشود.
4) کودک آزاری ناشی از غفلت و مسامحه: غفلت یکی از شایعترین انواع آزار کودکان است که اغلب در خانوادههای کمدرآمد مشاهده میشود:
توجه نکردن به نیازهای اساسی کودکان و عدم فراهم آوردن احتیاجات تغذیه، بهداشت، پوشاک، آموزش و... توسط والدین از مهمترین مصادیق و موارد در این نوع از کودک آزاری است.
مرگو میر کودکان
یکی از مهمترین وظایف قوانین و سازمانهای حمایتی حقوق کودک کاهش مرگ و میر آنان بهدلیل مشکلات بهداشتی و یا خشونتهای موجود است.
در فرصتهای بعد قسمتهایی دیگر از تحقیقاتم را در این زمینه که موضوع تز دکترایم است تقدیم میکنم.
