با وجود آنکه روستاییان کشور نقش مهمی در زمینه تولید محصولات کشاورزی و دامی دارند، اما وجود مشکلات ریز و درشت ازجمله ادامهدار بودن روند خشکسالیها و بیتوجهی به حل اساسی مشکلات آنها موجب شده تا بسیاری از آنان برای پیدا کردن شغل و درآمد پایدار اقدام به مهاجرت از روستاها به سمت شهرها کنند، به طوری که در حال حاضر این مشکل موجب شده تا استانهایی همچون خراسان جنوبی و رضوی، لرستان، کردستان و ایلام بالاترین میزان بیکاری و مهاجرت از روستاها را به خود اختصاص دهند.
در حالی که معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری، ۶۰ درصد علل مهاجرت روستاییان به شهرها را نبود شغل مناسب برای فرزندان تحصیلکرده دانشگاهی و نبود درآمد کافی برای خانوارها عنوان کرده، معاون پارلمانی رئیسجمهور روز گذشته گفت: «امسال ۱/ ۵ میلیارد دلار از محل صندوق ذخیره ارزی با تصویب مجلس و لایحه دولت برای ایجاد اشتغال در مناطق روستایی و مرزی کشور هزینه میشود.»، اما تجربه نشان داده اختصاص بودجه و هزینهکردهای بیبرنامه در این مسیر هرگز به نتیجه نرسیده و جز تلف کردن اعتبارات نتیجهای نداشته است.
آخرین بررسی آماری وضعیت بیکاری در مناطق روستایی کشور حاکی از آن است که از جمعیت فعال ۷میلیون و ۱۹۱ هزار و ۹۷۸ نفری در روستاهای کشور ۵۳۳ هزار و ۳۴۱ نفر بیکار هستند که ۱۶/ ۸ درصد از کل جمعیت بیکار کشور را در بر میگیرد. همچنین، اشتغال بیش از نیمی از جمعیت مناطق روستایی کشور در بخش کشاورزی است که ۵۲/ ۶ درصد از اشتغال این مناطق را به خود اختصاص داده است.
بیکارترین استانها
مشکلاتی از قبیل: خشکسالی و هزینه بالای تولید محصولات کشاورزی به دلیل خرده مالکی و سنتی بودن سبب شده تا روز به روز بر میزان بیکاری جمعیت فعال در این زمینه افزوده شود. درحالی که در چند سال اخیر خراسان جنوبی و رضوی بالاترین میزان بیکاری روستاییان را به خود اختصاص داده است، حالا آمارهای جدید نشان میدهد در بهار امسال استانهای چهارمحال و بختیاری، سیستان و بلوچستان و لرستان در بهار ۹۷ بالاترین نرخ بیکاری را داشتهاند. با نگاهی به دو سرشماری سال ۹۰ و ٩٥ میتوان گفت: جمعیت روستایی در این دو سرشماری از ۲۱ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر به ۲۰ میلیون و ۴۶۶ هزار نفر رسیده که بر این اساس، ٣/٣ درصد از جمعیت این مناطق کاسته شده است.
این در حالی است که نرخ بیکاری جوانان ١٥تا ٢٩ ساله در روستاها از ١٨/ ٨ به ٢٢ درصد و تعداد فارغالتحصیلان بیکار از ٥٣٠ هزار نفر به ٩١٠ هزار نفر رسیده است. این در حالی است که خراسان جنوبی و رضوی، لرستان، کردستان و ایلام بالاترین میزان بیکاری در میان روستاها و مهاجرت را به خود اختصاص دادهاند. یکی از کارشناسان مطالعات جمعیت روستایی در این خصوص به «جوان» میگوید: «از آنجا که روستاییان نقش مهمی در زمینه تولیدات مواد غذایی ازجمله گوشت و انواع میوه و صیفیجات را دارند، لذا هرگونه موانعی در زمینه تولیدات آنها میتواند کشور را با بحران مواجه کند.»
رضا ابوالحسنی میافزاید: «در حال حاضر ادامهدار بودن خشکسالیها، هزینه بالای تولید و درآمد اندک موجب شده تا بسیاری از روستاها در استانهای مختلف خالی از سکنه شود و از آنجا که آنها برای کار و درآمد مجبور به مهاجرت به حاشیه شهرها میشوند لذا این موضوع نیز میتواند به بحرانها افزوده شود.» وی کمک به حل مشکلات روستاییان و ایجاد اشتغال را تنها چاره برونرفت از این بحران دانسته که باید با جدیت دنبال شود.
شغل و درآمد نیاز اصلی روستاییان
از آنجا که ایجاد اشتغال و درآمد پایدار یکی از مهمترین نیاز روستاییان برای جلوگیری از مهاجرت است، اما جدی نگرفتن این مهم و بیتوجهی به تمام نیازهای آنها سبب شده تا امروز شاهد مهاجرت ۶۰ درصد روستاییان کشور از روستاها باشیم. این در حالی است که به گفته برخی مسئولان دولتی در سال گذشته ۱۸۰ هزار شغل پایدار روستایی توسط دستگاههای اجرایی از پروژه ارتقای تولید ملی و اشتغال پایدار در مناطق روستایی ایجاد شد و قرار است امسال نیز حدود ۱۰۰ هزار شغل از محل همین پروژه ایجاد شود.
معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری با تأیید این اظهارات میگوید: «با بررسیهای میدانی مشخص شد ۶۰ درصد علل مهاجرت روستاییان به شهرها، نبود شغل مناسب برای فرزندان تحصیلکرده دانشگاهی و عدمدرآمد کافی برای خانوار است.» ابوالفضل رضوی با اشاره به اینکه روستاییان باید از تنوعی از تولیدات برخوردار باشند، میافزاید: «به هیچ عنوان روستا را صرفاً دامداری و کشاورزی نمیدانیم. اگرچه بر اساس برخی از سیاستگذاریهای اشتباه، صنایع تبدیلی و کارخانجاتی که میتوانست در روستاها تشکیل شود به شهرها منتقل شد و روستاییان را از دریافت ارزش افزوده محصولات بینصیب گذاشته است.»
کمک ۵/ ۱میلیارد دلاری دولت برای اشتغال روستایی
از آنجا که مهاجرت از روستاها در حال تبدیل شدن به یک بحران ملی است لذا این مهم موجب شد تا دولت برنامههای ویژهای را برای حل آن در نظر بگیرد که به عنوان مثال میتوان به کمک ۱/ ۵ میلیارد دلاری دولت برای اشتغال روستایی اشاره کرد. معاون پارلمانی رئیسجمهور با تأیید این موضوع میگوید: «امسال ۱/۵ میلیارد دلار از محل صندوق ذخیره ارزی با تصویب مجلس و لایحه دولت برای ایجاد اشتغال در مناطق روستایی و مرزی کشور هزینه میشود.» حسینعلی امیری میافزاید: «این اعتبار با هدف ارتقای سطح معیشت اهالی روستا تخصیص یافته و دولت در کنار مردم برای ایجاد اشتغال پایدار و سطح کیفی معیشت مردم در تلاش است.»
