موسي ترابي*
توسعه كسب و كار يكي از دغدغههاي همه كشورها بهويژه كشورهاي جهان سوم يا كشورهاي در حال توسعه است. هرچند دولت و قوانين حاكم بر آن كشورها در توسعه كسب و كارها و در نهايت توسعه كشور تأثيرگذار هستند، اما مهمترين ركن توسعه كسب و كارها يعني صاحبان كسب و كار در اكثر مواقع ناديده گرفته ميشود.
توجه به اين قشر از افراد جامعه و درك مشكلات آنها و تدوين ساز و كارهايي كه باعث شود آنان با سرعت بيشتري به هدف خود كه همان ايجاد و توسعه كسب و كار است برسند، شايد كمترين قابليتهايي باشد كه يك محيط كسب و كار بايد داشته باشد. در سالي كه با عنوان حمايت از كالاي ايراني مزين شده است به كار بردن ايدههايي كه موجب تعامل بيشتر صاحبان كسب و كار شود در تحقق اهداف اقتصاد مقاومتي بسيار اثرگذار خواهد بود. اين نوشته به بررسي يكي از اين ايدهها ميپردازد.
صاحبان كسب و كار در همافزايي دانش و تجربه نقش مهمي دارند
بدون شك جداي از نقش دولت و قوانين بر توسعه كسب و كارها، خود صاحبان كسب و كار نقش بسيار پررنگي در اين زمينه دارند. آنها در محيط كسب و كار فعاليت ميكنند و جهت بقاي كسب و كار خود با مشكلات زيادي دست و پنجه نرم كرده و تجربيات زيادي در اين مسير كسب كردهاند، اما هيچگاه در هيچ موقعيتي از حضور و تجربه گاه منحصربهفرد اين افراد براي همافزايي و توسعه كسب و كارها استفاده بهينه نشده است. از طرفي ميتوان دليل اين موضوع را فقدان زيرساخت و ساز و كار مناسب دانست و از طرف ديگر بحث فرهنگ به اشتراكگذاري علم، تجربه و اطلاعات است كه كمتر به آن توجه شده است. در صورتي كه در اكثر كشورهاي توسعهيافته به هر دوي اين موارد توجه بسيار زيادي شده است.
اقتصاد مقاومتي موجب شكوفايي ميشود اگر...
در چند سال اخير و با شدت يافتن تحريمهاي يكجانبه و غيرانساني غرب عليه ايران با هدف متوقف كردن برنامههاي صلحآميز هستهاي ايران، واژه جديد «اقتصاد مقاومتي» به ادبيات اقتصادي كشور اضافه شده و به فراخور حال و روز اقتصاد كشورمان مورد بحث قرار گرفته است. اين واژه اولين بار در ديدار كارآفرينان با مقام معظم رهبري در شهريور سال 1389 مطرح شد. در همين ديدار، مقام معظم رهبري «اقتصاد مقاومتي» را معنا و مفهومي از كارآفريني معرفي كردند و براي نياز اساسي كشور به كارآفريني نيز دو دليل «فشار اقتصادي دشمنان» و «آمادگي كشور براي جهش» را معرفي نمودند.
براي مفهوم اقتصاد مقاومتي در همين مدت زمان كم، تعاريف متفاوتي ارائه شده كه هركدام از جنبهاي به اين موضوع نگاه كردهاند. در اين ميان، تعريف جامع و كامل از اقتصاد مقاومتي را رهبر فرزانه انقلاب ارائه دادهاند. ايشان در ديدار با دانشجويان فرمودند: «اقتصاد مقاومتي يعني آن اقتصادي كه در شرايط فشار، در شرايط تحريم، در شرايط دشمنيها و خصومتهاي شديد ميتواند تعيينكننده رشد و شكوفايي كشور باشد.»
بهرغم فرمايشات مقام معظم رهبري مبني بر حركت دولت و مردم به سمت اقتصاد مقاومتي، اما همچنان بسياري از صاحبان كسب و كار با همان رويكرد سابق خود تجارت ميكنند و به همين دليل نه تنها در اين مدت نتوانستهاند در مسير توسعه قدم بردارند بلكه بسياري از آنان تا به امروز در كاهش هزينههاي خود نيز ناتوان بودهاند.
اهالي كسب و كار چرا زكات علم را نميدهند؟
متأسفانه رفتار حرفهاي صاحبان كسب و كار در ايران به گونهاي كاملاً متفاوت نسبت به ساير كشورها، بهخصوص كشورهاي شرق آسيا است. در رفتار حرفهاي صاحبان كسب و كار شرق آسيا چارچوبپذير بودن و تابعيت از يك قالب ديكته شده بسيار نمايان است، اما اين موضوع در كشور ما نوعي محدوديت براي صاحبان كسب و كار تلقي ميشود، كه آنان را از اين الگوها گريزان كرده است.
با مطالعه بيشتر روي رفتار صاحبان كسب و كار ايران ميتوان متوجه شد كه بستر مورد نياز و همچنين ساز و كارهاي اجراي آن بايد كاملاً متفاوت باشد. زيرا رفتار حرفهاي و شخصيت فردي صاحبان كسب و كار در ايران به گونهاي است كه آنان از محدوديت و چارچوب گريزانند، مگر اينكه خود يك چارچوبي را براي خود انتخاب كرده باشند؛ بنابراين آنان بايد در مسيري قرار بگيرند كه بتوانند خودشان تشخيص دهند، منفعتها را بسنجند و چارچوب مورد نياز خود را انتخاب نمايند. با نتايج به دست آمده، مطالعات به سمت فرهنگسازي در كسب و كار هدايت شد. در واقع مقوله جالب ديگري به نام فرهنگ كسب و كار مورد توجه قرار گرفت. اينجا بود كه مفهوم همافزايي و بهاشتراكگذاري علم، تجربه و اطلاعات اهميت خود را نشان داد. بهرغم اينكه در دين اسلام حتي به صورت كاملاً مستقيم هم به زكات علم كه همان نشر آن است اشاره شده، اما متأسفانه نه تنها اين عمل صورت نميگيرد، بلكه مخالفان زيادي نيز دارد، زيرا در كشور ما بسياري از صاحبان كسب و كار معتقدند كه اطلاعاتي كه در مورد كسب و كار خود دارند در واقع مزيت رقابتي آنها نسبت به رقيبان است بنابراين حفظ آن اطلاعات را لازمه رقابت و بقا ميدانند.
پيشرفت من در گرو پسرفت ديگري نيست
چندين سال قبل بحث توسعه در كشورهاي غربي نيز مانند ايران بود. آنها اعتقاد داشتند كه توسعه يك فرد يا جامعه منوط به پسرفت يا نزول يك فرد يا جامعه ديگر است. در واقع آنها اعتقاد به بازي برد-برد نداشتند و معتقد بودند توسعه، يك بازي با جمع صفر است. اما امروزه اعتقادات آنها كاملاً دگرگون شده است و آنها معتقدند كه توسعه آنها منوط به پسرفت ديگري نيست بلكه اين توسعه ميتواند همراستاي توسعه سايرين باشد. فرض كنيد شما يك بازيكن فوتبال هستيد. هرچقدر هم كه مهارت داشته باشيد باز هم بايد در يك تيم بازي كنيد و اگر ساير بازيكنان تيم ضعيف باشند، شما بهرغم توانمنديهايتان اكثر مواقع محكوم به شكست هستيد. بالعكس اگر بازيكني ضعيف هم باشيد و در يك تيم قدرتمند بازي كنيد بدون شك هم سطح بازي خود را به سايرين نزديك خواهيد كرد و هم تيمتان در اكثر مواقع برنده خواهد بود. حال اين مثال را به كسب و كار خود و ساير كسب و كارهاي داخل كشور بسط دهيد و تمام صاحبان كسب و كار را عضو يك تيم بدانيد. بنابراين بايد فضايي ايجاد شود كه با فرهنگسازي در زمينه كسب و كار بتواند صاحبان كسب و كار را در مسيري قرار دهد تا آنان علم، تجربيات و اطلاعات خود را در جهت توسعه خود و سايرين، به اشتراك بگذارند و در نهايت اين خروجيها به صورت كاملاً حرفهاي مديريت دانش شود.
دورهميهاي كسب و كار رونقبخش اقتصاد است
يكي از راههاي همافزايي ايدهها براي رونق كسب و كار دورهمي است. در اين دورهميها افراد مشكلات را بيان ميكنند و راهحل ميدهند. كسي سخنراني نميكند بلكه اين صاحبان كسب و كار هستند كه مشكلات كسب و كار خود را صورت مسئله ميكنند و پاسخ را نيز از سايرين خواهند شنيد. آنها هم ياد ميگيرند و هم ياد ميدهند. در اين دورهميها راهكارهاي توسعه كسب و كار آنان بررسي خواهد شد و بهترين آنها، به آنان در مسير هدفشان كمك خواهد كرد. صاحبان كسب و كار، هم مشتريان، هم تأمينكنندگان و هم رقيبان خود را خواهند ديد. در اين رويداد آنها حتي از رقيبان خود نيز ميآموزند! صاحبان كسب و كار، فرصت خواهند يافت تا با راهكارهاي نوين كسب و كار آشنا شوند و كسب و كار خود را توسعه دهند. موانع توسعه كسب و كارهاي مختلف بازگو خواهند شد و صاحبان كسب و كار، راهحل آن را خواهند شنيد. در اين رويداد هيچ كس سخنراني نخواهد كرد، بلكه مشكلات مشابه و راهحل آنها بازگو خواهد شد و تجربيات به اشتراك گذاشته خواهد شد.
در چنين دورهميهايي مشكلات كسب و كار خود را ميتوانند عنوان كنند و پاسخ سايرين را در مورد اين مشكل بشنوند. در دنياي كسب و كار بيشتر از پيش معرفي خواهند شد. تجربيات شركتكنندگان در اختيار ديگران قرار خواهد گرفت. در راستاي اقتصاد مقاومتي قدم خواهند برداشت و به توسعه كسب و كار خود و در نهايت به توسعه كشور خود، كمك خواهند كرد.
* كارشناس ارشد كارآفريني
