احمد كاظمزاده
انتخابات پارلماني پيش روي عراق كه ارديبهشت ماه آينده به همراه شوراهاي استاني برگزار خواهد شد، از يكسري ويژگيهاي جديد در مقايسه با انتخابات قبلي برخوردار است كه بر اهميت آن ميافزايد. اين ويژگيها را ميتوان به دو بخش داخلي و خارجي تقسيمبندي كرد كه باز هركدام به زير فصلهاي ديگري نيز قابل تقسيم و تجزيه است.
در سطح داخلي چند نكته قابل توجه است. نخست آنچه به خود انتخابات مربوط ميشود هم به لحاظ شكلي و هم به لحاظ محتوايی تفاوتهاي بارزي در آن ديده ميشود. به لحاظ شكلي قرار است اين دور از انتخابات به صورت الكترونيكي برگزار شود كه اين ميتواند به افزايش بيش از پيش ضريب سلامت انتخابات كمك كند. به لحاظ محتوايي نيز اين دور از انتخابات از لحاظ گروهها و ائتلافهاي شركتكننده بهخصوص در ميان شيعيان متكثرتر شده است و اين مسئله با توجه به ثابت بودن كرسيهاي توزيع شده ميان قوميتها هرچند نميتواند تغييري در كرسيهاي اكتسابي هر يك از قوميتها و طوايف حاضر در صحنه سياسي عراق ايجاد كند اما ميتواند مشاركت سياسي را افزايش دهد و نشاط سياسي را بيش از گذشته افزايش دهد. همچنين كثرت گروهها و ائتلافها باعث شده است كه وزن سياسي ائتلافهای رقيب تقريباً در يك سطح باشد كه اين مسئله از يكسو زمينه همكاري را بيشتر ميكند اما از ديگر سو تصميمگيري و رسيدن به نتيجه را تا حدودي سخت ميكند. همچنين در اين مرحله از انتخابات براي اولين بار نيروهاي موسوم به حشدالشعبي يا همان نيروهاي بسيج مردمي كه به فتواي مرجعيت وارد صحنه شده و نقش كليدي در مبارزه با گروه تكفيري داعش و آزادسازي بخشهاي اشغالي اين كشور از اشغال آن داشتند، وارد صحنه شدهاند كه اين ميتواند به تثبيت و تقويت موقعيت سياسي اين نيروها نيز همانند عرصههاي دفاعي و امنيتي آن كمك كند. علاوه بر اين در اين مرحله از انتخابات مبارزه با فساد كه مورد تأكيد مرجعيت و مطالبه اصلي مردم است جاي ويژهاي در برنامههاي احزاب و نامزدها باز كرده است.
اما از ديگر ويژگيهاي داخلي اين مرحله از انتخابات عراق ميتوان به محيط امنيتي و شرايط سياسي جديد اين كشور اشاره كرد كه به نوعي ميتوان گفت بعد از بسته شدن پرونده داعش رقم خورده است. به لحاظ امنيتي ضريب ثبات و امنيت در مقايسه با انتخابات قبلي به مراتب بيشتر شده است و دولت نوپاي عراق توانسته است در سايه نيروهاي داخلي و حمايتهاي دوستان و متحدان خود اولين ركورد پيروزي بر بزرگترين گروه تكفيري در جهان را به نام خود ثبت كند و از اين طريق پرستيژ خود را نيز ارتقا دهد. اين مسئله ضمن اينكه فضاي امنيتي را براي برگزاري انتخابات در مقايسه با انتخابات گذشته افزايش داده است اثر مستقيمي نيز برگزاري انتخابات در مناطق سني نشين به جا گذاشته است و اين امكان را فراهم كرده است كه مردم رهايييافته از سلطه دولت خودخوانده داعش بتوانند امكان بهتري براي شركت در انتخابات پيدا كنند. همچنين آزادي مناطق سنينشين تحت سلطه و اشغال داعش به دست نيروهاي دولت مركزي و نيروهاي حشدالشعبي اعتماد مردم اين مناطق را به دولت مركزي افزايش داده است كه بعد از فروپاشي رژيم بعثي صدام لطمه خورده بود.
همچنين ميتوان به اين نكته اشاره كرد با آزادسازي كامل مناطق اشغالي عراق از زير كنترل و اشغال داعش و اعمال حاكميت مجدد دولت مركزي بر اين مناطق و همچنين استانهاي شمالي عراق زمينه بازسازي اين كشور بيش از پيش فراهم شده است كه اين مسئله نيز به نوعي چتر خود را از هماكنون بر صحنه سياسي عراق گسترانيده است و از اين ديد به نوعي ميتوان آثار نشست اخير كويت را از چند زاويه در انتخابات عراق رديابي و پيگيري كرد. نخست اينكه اين نشست در دوره نخست وزيري حيدر العبادي برگزار شد كه خود رياست ائتلاف نصر را بر عهده دارد. دوم اينكه با بازگشت كامل ثبات و امنيت به عراق مطالبات اقتصادي و اجتماعي مردم و رأيدهندگان افزايش يافته است و بازسازي مناطق تخريب شده نيز بخشي از اين مطالبات را تشكيل ميدهد و سوم اينكه برخي از بازيگران منطقهاي بهخصوص عربستان كه بعد از سالهاي مقاومت در برابر دولت و نظام سياسي جديد عراق بعد از شكست پروژه داعش به ناچار وارد عرصه سياسي عراق شده است، اكنون از هر روزنهاي براي جبران خلأ حضور چندين ساله خود در عراق بهره ميگيرد و به انتخابات عراق به عنوان يكي از اين فرصتها نگاه ميكند و سعي ميكند افزايش تكثير در بين شيعيان را به فرصتي براي خود تبديل كند و افراد مورد نظر خود را به پارلمان آينده عراق و همينطور شوراهاي استاني وارد كند. در واقع از ورود فعال عربستان و برخي ديگر از كشورهاي عربي به عرصه انتخابات عراق ميتوان به عنوان يكي ديگر از ويژگيهاي انتخابات آتي عراق در عرصه منطقهاي و خارجي ياد كرد كه با بيم و اميدهايي همراه است و اگر چه در مواردي ميتواند فرصت تلقي شود اما با توجه به رويكرد گذشته عربستان كه از هيچ تلاشي براي ضربه زدن به نظام جديد عراق دريغ نكرد و همچنين با توجه به ماهيت جناح كودتاگر حاكم بر عربستان كه رويكرد تهاجمي را دنبال ميكند چندان نميتوان به آثار مثبت اين تحول اميدوار شد بهخصوص آنكه اين جناح عاديسازي رابطه با رژيم صهيونيستي را نيز در دستور كار قرار داده و حتي در مواردي به همپيماني نظامي با اين رژيم نيز روي آورده است.
از ديگر سو مروري به رخدادهاي چند روز اخير عراق از اين واقعيت نيز پرده برميدارد كه اين كشور به هر ميزان كه در داخل به ثبات و امنيت ميرسد، به اتخاذ سياستهاي مستقلانهتر روي ميآورد و خود را از دين امريكا خارج ميكند كه اين بالطبع باب ميل امريكا نيست. از جمله اينكه امريكا بعد از ظهور داعش در پوشش مبارزه با آن تلاش كرده بود كه نيروهاي نظامي خود را در عراق افزايش دهد و با سوءاستفاده از موافقتنامه امنيتي به ايجاد و گسترش پايگاههاي نظامي خود در اين كشور بپردازد اما پارلمان عراق طي مصوبهاي كه فضاي انتخاباتي نيز در آن مؤثر بود، از دولت امريكا و ديگر طرفهاي عضو ائتلاف به اصطلاح ضدداعش خواست نيروهاي خود را از اين كشور خارج كنند چراكه داعش ديگر وجود خارجي ندارد. همچنين با وجود اينكه امريكا و وزارت دفاع اين كشور مخالفت خود را با خريدهاي تسليحاتي عراق بهخصوص سامانههاي دفاع موشكي اس 400 را از روسيه اعلام كرد اما عراق بر اين خريدها تأكيد كرد.
در مجموع با مقايسه شرايط حاكم بر انتخابات پارلماني و شوراهاي استاني پيش رو با انتخابات قبلي ميتوان گفت كه بر اين مرحله از انتخابات چه به لحاظ داخلي و چه خارجي اعم از منطقهاي و بينالمللي وضعيت به مراتب بهتري حاكم است كه بر اهميت اين انتخابات ميافزايد و اگر در مواردي همچون ورود فعال و همهجانبه عربستان به عراق پساصدام و پساداعش دلنگرانيهايي وجود دارد اما درمجموع فضاي حاكم بر انتخابات پيش رو مثبتتر و اميدوارتر از گذشته است.
