كسري محمديان
خبرهايي را ميخوانيم و ميشنويم كه از بالا رفتن آمار كودكان افسرده حكايت ميكند. كودكان افسردهاي كه قرباني سبك زندگي امروزي هستند. شتاب و هيجان سبك زندگي امروزي باعث شده است تا بسياري از والدين از كودكان خود غافل شوند. علت اين غفلت را هم تأمين هر چه بهتر نيازهاي خود و فرزندانشان عنوان ميكنند اما والدين امروزي اين را فراموش كردهاند كه كودك آنها قبل از آنكه به لباس يا اسباببازيهاي شيك و مدرن نياز داشته باشد به وجود و حضور واقعي والدينش نياز دارد. والدين امروزي نقش اصلي خود را در پس مشغلههاي زندگي گم كردهاند و انتظار دارند فرزند تنهاي آنها دچار هيچ مشكل روحي و جسمي نشود اما اين را بايد بدانيم كه فرزندان تنها بيش از ديگران مستعد ابتلا به خطر اعتياد به سيگار، مواد مخدر، مواد الكلي و ابتلا به اختلالات رواني مانند افسردگي، اضطراب، استرس و انحرافات اخلاقي هستند.
خطراتي كه كودك تنها را تهديد ميكند
سبك زندگي امروزي و رواج زندگي آپارتماننشيني و همچنين مشكلات اقتصادي باعث شده است كه بسياري كودكان و نوجوانان خانواده ساعات زيادي از روز را تنها باشند. اين تنهايي كودكان امروزي هم به شكل تنهايي فيزيكي است يعني كودك براي ساعات كوتاه يا طولاني در خانه تنهاست و هم به شكل تنهايي روحي است، يعني كودك با وجود حضور والدين و اطرافيانش در خانه باز هم تنها است كه البته بازيهاي الكترونيكي و ديجيتالي به اين معضل بيشتر دامن زده است. تنهايي كودكان عوارض جبرانناپذيري در پي دارد كه مهمترين آنها افسردگي و اختلالات خلقي است. تنهايي كودك باعث ميشود كه او براي برقراري رابطه دوستي با همسالان خود دچار مشكل شود و در واقع كودكان تنها روابط اجتماعي ضعيفي با ديگران دارند. كودكان تنها با خصلتهاي دروني مثل اضطراب و ترس خود بزرگ شده و در زندگي آينده هم در برقراري ارتباط اجتماعي با ديگران دچار مشكلات بسياري ميشوند. كودكي كه از تنهايي ميترسد با تنها ماندن در خانه تجربههاي تلخي خواهد داشت كه به او آسيب ميرساند. اگر والدين به هر دليلي مجبور هستند كودك خود را تنها در خانه بگذارند بايد اين را بدانند، زماني را كه در خانه هستند به بازي و صحبت كردن با كودك خود بگذرانند تا آن ترس و اضطراب از تنهايي تا حدودي جبران شود.
هر كدام از ما كه اكنون در بازي زندگي، نقش والدين را بازي ميكنيم، زماني كودكان خانه خود بودهايم. در زمان كودكي ما، اكثر مادران خانهدار بودند و وقتي هر كدام ما از مدرسه به خانه برميگشتيم حضور گرم مادر خود را در خانه حس ميكرديم. اين حس امنيت از وجود مادر براي ما كودكان قديم يك حس عادي و طبيعي بود و هيچ وقت تنهايي به معناي واقعي امروزي را حس نكرديم. همه كودكان وقتي از مدرسه به خانه برميگردند دوست دارند مادر خود را در خانه ببينند و سير تا پياز تمام اتفاقاتي را كه در مدرسه براي آنها افتاده است، تعريف كنند. اين يك خصلت طبيعي در همه كودكان است. كودك امروزي هم اين نياز به حرف زدن و تعريف كردن را در وجود خود دارد ولي حضور تنهاي او در خانه و والدين پرمشغله كه فرصتي براي صحبت با كودك خود ندارند، مجالي براي تخليه ذهني او نميگذارد. حس اندوه، اضطراب، كسل بودن و نارضايتي باعث ميشود كودكان تنها فرصتهاي زيادي را براي تعامل با همسالان خود و آموختن مهارتهاي زندگي از دست بدهند.
تنها گذاشتن كودك، خوب يا بد؟
بسياري از والدين معتقدند كه تنهايي براي كودكان خوب است و اصرار به انجام آن دارند اما نگرانيهايي هم در پشت اين عقيده وجود دارد. در واقع تنهايي براي كودكان مزايايي هم دارد. در تنهايي كودك ياد ميگيرد كه چگونه از خود مراقبت كند، ولي اين مشروط بر اين است كه والدين، فرزنداني مسئوليتپذير و با اعتماد به نفسي تربيت كرده باشند. كودكي كه از اعتماد به نفس كافي برخوردار باشد ميتواند به تنهايي در خانه بماند. اين كودك زياد نميترسد و از بيان خواسته خود خجالت نميكشد. او ميتواند به راحتي احساس خود را با والدينش در ميان بگذارد و آنقدر با والدين خود رابطه خوب و صميمانهاي دارد كه در صورتي كه هر مشكلي به وجود آيد، يا هر نگرانياي داشته باشد، قبل از هر چيز آن را با والدين خود در ميان ميگذارد. به علاوه، او مهارتهاي كلامي كافي براي برقراري ارتباط با ديگران دارد. كودكي كه در زمان تنهايي خود بداند بايد چه كارهايي را انجام دهد و چه كارهايي را انجام ندهد كودك مسئوليتپذيري است اما بعضي از كودكان وقتي تنها ميمانند به جاي رسيدگي به تكاليف مدرسه يا ساير وظايفشان، روبهروي تلويزيون مينشينند يا به سراغ بازيهاي رايانهاي ميروند. درست است كه با اين وسايل سرگرم ميشوند، اما بايد بدانند كه چه مسئوليتهايي بر عهده دارند و آنها را بدون نياز به رسيدگي والدين انجام دهند. علاوه بر اين، بايد قوه تشخيص و منطق كودك هم به اندازه كافي رشد كرده باشد تا در خانه را به روي غريبهها باز نكند يا اطلاعات مربوط به خانه را تلفني به اشخاص ناشناس ندهد.
البته كودكان و نوجوانان خواه ناخواه جدايي از والدين و تنهايي را حتماً تجربه ميكنند و ساعاتي را بدون حضور والدين خود تنها در خانه ميمانند. اما اينكه از چه سني والدين ميتوانند كودكان خود را در خانه تنها بگذارند نكته مهمي است. هرگز كودكان زير هشت سال را در خانه تنها نگذاريد. كارشناسان معتقدند كه سنين بين 10 تا 12 سال براي اين كار بهترين زمان است. كودكان زير 10 سال توانايي محافظت از خود را ندارند اما اگر والدين مجبور به تنها گذاشتن كودك زير 10 سال خود هستند حتماً بايد آموزشهاي لازم در جهت مراقبت كودك از خود را به او ياد بدهند تا از احتمال وقوع اتفاقات ناگوار و آسيب جسماني كودك كه يكي از مهمترين مشكلات تنها گذاشتن كودك در خانه است، جلوگيري شود.
