فرشته فرحبد
سالهاست كه در خبرها و به استناد آمارهاي واصله از مراجع ذيصلاح، مرگ و مير در اثر تصادفات رانندگي به عنوان يكي از مهمترين و اصليترين عوامل مرگومير در ايرانيان مطرح ميشود و معمولاً در سالهاي اخير يكي از سه عامل اصلي مرگ و مير در كشورمان همين سوانح رانندگي بوده كه اوج اين معضل را در مسافرتهاي نوروزي و تابستاني شاهد هستيم. همه ساله قبل از آغاز فصل مسافرت شاهد برنامههاي آموزشي و حتي بيلبوردهاي هشداردهنده درباره تصادفات هستيم، اما متأسفانه همچنان فكر ميكنيم تصادفات ، حادثه و مرگ براي همسايه است و اعتماد به نفس كاذب همراه با اعتماد بيش از حد به مهارت در رانندگي همچنان حادثه آفرين شده و سبب مرگ انسانهاي بسياري ميشود. آنچه بيشتر غمانگيز است اين است كه همه در يك كشتي هستيم و هر كس در اين كشتي سوراخي ايجاد كند مسبب غرق شدن كل كشتي ميشود. بياحتياطي و بيتوجهي يك نفر در رانندگي ميتواند منجر به مرگ افرادي شود كه تابع قوانين بوده و استانداردها را رعايت كردهاند، بنابراين لزوم فرهنگسازي بيشتر در اين زمينه هميشه حس ميشود. تصادفات رانندگي معمولاً به چند دليل عمده رخ ميدهد. خواب آلودگي، سبقت غيرمجاز، سرعت غيرمجاز، كيفيت پايين خودروها و لغزنده بودن جادهها از مهمترين دلايل رخ دادن تصادف در كشور ما محسوب ميشود كه هر يك از اين موارد بايد به طور مجزا مورد بررسي دقيق قرار گيرد.
رانندگان خوابآلود
متأسفانه در سفرهاي بين شهري به دليل گران بودن هزينه مسافرت با سيستم حمل و نقل هوايي در مسافتهاي طولاني همميهنانمان براي صرفهجويي در اقتصاد خانواده از خودرو شخصي استفاده ميكنند. معمولاً هم پدر خانواده تنها راننده حاضر در جمع است كه ناچار است ساعتهاي طولاني در خودروهايي با استاندارد بسيار پايين رانندگي كند. اين امر موجب ميشود گاهي براي رسيدن به مقصد به جاي توقف چند باره و استراحت كامل فرضاً يك بار توقفي كوتاه كرده و به رانندگي ادامه دهد. طبيعي است در چنين حالتي دچار خوابآلودگي شده و با يك لحظه غفلت باعث مرگ خود و ساير عزيزانشان شود. خانواده اين افراد بايد قوياً تأكيد كنند كه فرد راننده چند ساعتي را در كنار جاده يا حتي در يك اقامتگاه بخوابد تا بتواند بر خستگي حاصل از رانندگي و نياز بدن به استراحت غلبه كند.
سبقت غيرمجاز
عامل ديگر تصادفات سبقتهاي غير مجاز است. هنوز در كشور ما بيشتر مناطق توريستي به ويژه در شمال كشور فاقد جادههاي استاندارد به فرم بزرگراه هستند كه طبعاً به دليل پهن بودن و چندبانده بودن و داشتن بلوار بين دو مسير لااقل خطر سبقت را به حداقل ميرسانند. به همين دليل در پيچهاي باريك جادههاي دوطرفه كه بيشتر اوقات فاقد بلوار نيز هستند يك اشتباه در سبقت گرفتن به ويژه در مناطق داراي خط ممتد منجر به فاجعه ميشود. عدم رعايت قوانين راهنمايي و رانندگي و توجه به نقاط سبقت ممنوع اغلب سبب بروز اين قبيل حوادث ميشود.
اين نكته را هم نبايد ناديده گرفت كه حركت كند ماشينهاي سنگين در مسيرهاي باريك و كند سبب كلافگي راننده پشت سري شده و ناگهان تصميم ميگيرد تا از اين مخمصه با يك سبقت غيرمجاز خلاص شود كه به دليل نداشتن ديد مناسب و عدم كنترل صحيح خودرو در پيچ و همين طور بعضاً لغزندگي مسير با خودروي روبهرو برخورد ميكند. با وجود هشدارهاي مكرر راهنمايي و رانندگي همچنان شاهد اين قبيل تصادفات هستيم.
يك نكته مهم كه شايد منجر به كاهش بروز اين قبيل تصادفات شود حضور پليس در تمامي اين مناطق است. اغلب در پيچهاي تند و جادههاي دو بانده كمتر شاهد حضور پليس هستيم. نيروهاي پليس اغلب در اتوبانها و در نقاط سرازيري كه سرعت خودرو خود به خود افزايش مييابد حضور دارند كه اين نوع حضور و جريمه مشكل چنداني را در زمينه كاهش تصادفات حل نميكند.
سرعت غيرمجاز
نكته ديگر عدم رعايت سرعت مطمئنه در رانندگي است. براي هر جادهاي استاندارد سرعتي تعريف شده كه راننده ملزم به رعايت آن است و ميبينيم كه هرگز اين استانداردها رعايت نميشود و رانندگان خودروهايي با كيفيت حداقل و زير حداقل جهاني اين ريسك را به جان ميخرند كه با حداكثر سرعت حركت كنند و طبعاً همان كيفيت پايين خودروها سبب ميشود عمق فاجعه بيشتر شود و افراد بيشتري به شديدترين شكل ممكن آسيب ببينند. در اين مورد هم باز وجود پليس در گلوگاههاي مهم جادهاي ضروري است كه گاهي اين حضور در جايي كه بايد باشد، ديده نميشود. با اين حال بايد اميدوار بود كه به لطف سختگيريهاي بيشتر پليس راهنمايي و رانندگي اين قبيل حوادث كمتر رخ دهد.
خودروهاي غيراستاندارد
با تمام اين احوال از سياستهاي شركتهاي خودروسازي داخلي براي توليد انبوه خودروهاي غيراستاندارد و با حداقل كيفيت نبايد غافل شد. اغلب اين توليدات از همان بدو استفاده داراي نقصهاي فني جدي بوده كه مستلزم هزينههاي مكرر براي صاحبان خودرو ميشود. صفهاي عظيم گارانتي كه اغلب هم منجر به تعويض با قطعه بهتر نميشود خود گوياي اين موضوع است.
سلب اعتماد مردم از نمايندگيهاي مجاز گاهي سبب ميشود افراد يا از خودرو با همان نقص استفاده كنند يا تعمير آن را به افراد غيرمتخصص بسپارند كه خود عامل ايجاد سوانح به دليل نقص فني ميشود. بايد به خاطر داشت كه قبل از هر نوع سفر بين جادهاي بايد حتماً خودرو براي سرويس به تعميرگاههاي مجاز برده شود و نبايد به خاطر صرفهجويي در هزينهها خسارت مالي و جاني بيشتري را متحمل شد. نكته حائز اهميت وجود سيستمهاي كنترلكننده و نظارتي قوي براي تعيين استاندارد و كيفيت خودروهاست كه از ورود خودروهاي بيكيفيت به بازار ممانعت به عمل آيد كه اين امر مديريت جدي چه در بخش دولتي و چه در بخش خصوصي را ميطلبد كه بايد جزو مطالبات مردم قرار گيرد.
جادههاي غيراستاندارد
عامل ديگر تصادفات وجود جادههاي غيراستاندارد است كه تعدادشان كم نيست. يكي از پرترددترين جادههاي بين شهري مسير كرج - چالوس است كه هنوز به بزرگراه تبديل نشده و حتي حداقل استانداردها در آن رعايت نشده است. مسيري تنگ و پر پيچ و خم و كوهستاني كه خيلي وقتها ريزش كوه عامل مرگ و مير افراد در اين مسير است و جاي تعجب دارد كه بعد از ساليان دراز و تعويض دولتهاي متعدد هنوز هيچ تغييري در اين مسير به وجود نيامده و هيچ تمهيدي در اين مورد انديشيده نشده است!
لزوم آموزش مستمر و رعايت استانداردها
با تمام اين اوصاف هرگز نميتوان فقط و فقط تقصير را به گردن شركتهاي سازنده خودرو و جادههاي غيراستاندارد تحت نظر كارشناسان غيرمتخصص انداخت. همه افراد جامعه در قبال جان خود و جان ديگران مسئولند و همين طور بايد تحت هر شرايطي قوانين را رعايت كرد. مدارس بهترين مكان براي آموزش در زمينه قانونمند شدن و نهادينه شدن قانونمداري در وجود جزء جزء افراد جامعه است و بايد آموزش در اين زمينه را جدي گرفت. در اين ميان بايد در وضع قوانين قهري براي مقابله با قانونشكنان نيز تلاش جديتري كرد و از افراد متخصص، جامعهشناس و روانشناس در اين زمينه استفاده كرد تا بهترين و مؤثرترين روشهاي مقابله با قانونشكني اتخاذ شود، همانطور كه در كشورهاي پيشرفته و توسعهيافته شاهد هستيم كه مردم تحت هر شرايطي ملزم به رعايت قوانين به ويژه قوانين راهنمايي و رانندگي هستند و نتيجه اين سختگيريها موجب صرف هزينههاي مالي و جاني بسيار كمتري در سوانح رانندگي است. در عين حال رعايت استانداردهاي جادهسازي و خودروسازي در اين كشورها را نيز نبايد ناديده گرفت. آنچه مسلم است همه افراد و اقشار مختلف جامعه بايد دست به دست هم دهند و بروز حوادثي اينچنيني را به حداقل برسانند و رمز موفقيت در اين زمينه آموزش مستمر، ارتقاي استاندارد و همراهي مردم است.
