مريم نيكنام
به رغم توسعه كمي و كيفي انواع ابزارهاي ارتباطي، اغلب روانشناسان و كارشناسان ارتباطات همچنان معتقدند مهمترين ابزار ارتباطات انساني، رابطه دوسويه گفتن و شنيدن است و تنها با گفتن و شنيدن ميتوان احساسات و عواطف را بيان كرد و راهكاري براي حل مشكلات انديشيد. روانشناسان معتقدند اگر گفتن و شنيدن از كودكي در افراد نهادينه شود در بزرگسالي كمتر دچار مشكلاتي در روابط بين فردي خواهند شد، بهخصوص زماني كه فرد ازدواج ميكند در روابط خود با همسرش كمتر دچار مشكل ميشود، چراكه از كودكي ياد گرفته است براي حل مسائلش صحبت كرده و راهحلي بيابد، به همين دليل است كه روانشناسان كودك اين مسئله را همواره مورد توجه قرار ميدهند كه والدين چگونه به صحبتهاي فرزندان خود باحوصله گوش فرا داده و چگونه با آنها صحبت كنند. كتاب «كليدهاي گفتن و شنيدن با كودكان و نوجوانان» نوشته «آدل فابر» و «الين مازليش» ترجمه زهرا جعفري از انتشارات صابرين از آن دست كتابهايي است كه تلاش ميكند چگونگي مهارتهاي برقراري ارتباط براي والدين و كودك را مورد بررسي قرار دهد. در اينجا مروري بر برخي از درسها و تمرينهاي اين كتاب داريم و مطالعه كامل كتاب را به والدين ميسپاريم.
1- با احساسات كودك كنار بياييم
بايد بدانيم كه ارتباطي مستقيم بين احساس كودكان و چگونگي رفتار آنها وجود دارد. هنگامي كه كودك، احساسات درستي داشته باشد، رفتار صحيحي خواهد داشت. همچنين احساسات كودكان توسط والدين بايد پذيرفته شود چراكه انكار مداوم احساسات كودكان به نوعي باور نكردن كودكان را به آنها القا ميكند. افكار و احساسات كودكان ممكن است باعث سردرگمي و عصبانيت آنها شود. كنار آمدن با احساسات كودكان هنر است نه علم، براين اساس والدين با تمرين مهارتها ميتوانند دريابند كه چه چيزي براي فرزندان ناراحتكننده است و چه چيزي باعث آرامش فرزندشان ميشود. شايد والدين از خود بپرسند چگونه بايد احساسات كودك را درك كرد تا كودك نيز بتواند با احساسات خود كنار بيايد. والدين بايد براي رسيدن به اين هدف، با توجه كامل به صحبتهاي كودك گوش كنند، با استفاده از كلمهها، نشان دهند كه احساسات كودك را درك كردهاند، اسمي براي احساسات كودك پيدا كنند يا به نحوي ماهرانه آرزوها و خواستههاي كودك را در عالم خيال برآورده كنند.
2- همكاري كودك را جلب كنيد
سعي كنيد با ايجاد يك فضاي احساسي، كودكان را به همكاري و مشاركت هدايت كنيد. در واقع هدف از اين كار پايان دادن به صحبتهايي است كه سبب صدمات روحي به كودك ميشود. در واقع پايان دادن به سرزنش و متهم كردن كودكان، حذف الفاظ ناخوشايند، جلوگيري از به كار گرفتن ابزار تنبيه، اوامر و موعظه، مقايسهها و طعنه و كنايهها است.
3- خيلي چيزها را ميتوان جايگزين تنبيه كرد
والدين همزمان با استفاده از بعضي از مهارتهاي جلب همكاري، ميتوانند مواردي را به عنوان جايگزينهاي تنبيه انتخاب كنند از جمله اينكه: احساسات خود را محكم و به طور واضح بيان كنيم. به كودك نشان دهيم كه اوضاع را چگونه اصلاح كند. دادن حق انتخاب و عمل كردن به كودك نيز عامل بسيار مهمي در حفظ استقلال كودك است. تجربه كردن عواقب رفتار زشت توسط كودك نيز نقش بسيار مهمي دارد چه بسا اگر كودكي، كار مورد نظر را تجربه نميكرد هرگز به بد بودن آن كار به طور قطعي پي نميبرد. فرايند حل مسئله كمك قابل توجهي به والدين در تربيت فرزندان دارد به اين صورت كه ابتدا خودمان را روانكاوي كنيم و به خود بگوييم كه من تصميم دارم كاري را انجام دهم و در اين راستا سعي نكنيم كه كودك را ترغيب يا متقاعد سازيم. كودك از نوع رفتار والدين ميتواند به مرحله تشخيص برسد و به تدريج تشويق به انجام آن كار شود.
4- تشويق به استقلال
براي اينكه فرزند شما مستقل و متكي به نفس بار بيايد بايد به او اجازه انتخاب دهيد، براي تلاش كودك ارزش قائل باشيد. اميد را از كودك نگيريد و اجازه دهيد كودك خودش باشد. مطلع كردن كودك به تواناييهاي خود و ايجاد انگيزه و محرك براي ادامه دادن تلاش و البته تلاش واقعي بسيار اهميت دارد. البته از تحسينهايي كه بر پايه ضعف و شكستهاي گذشته بنا شده است بايد خودداري كنيم.
5- نقش بازي ممنوع!
تربيتي درست است كه فرزند با والدين خود دوست باشد و از نقش بازي كردن، بپرهيزد. تنها در اين شرايط است كه متوجه ميشويد در تربيت خود درست عمل كردهايد. براين اساس بايد در جستوجوي فرصتهايي باشيد تا كودك در موقعيتهايي قرار گيرد كه با ديد متفاوت به خود نگاه كند. اجازه دهيد كودكان صحبتهاي مثبت را در مورد خودشان بشنوند، نمونهسازي رفتارهايي كه مايل به مشاهده آن هستند را ببينند و در نهايت در صورت بروز رفتار قبلي كودك، انتظارات خود را بيان كنيد.
