زهرا چیذری
«رسانه در سايه» دولتمردان چه در دولت يازدهم و چه در دولت دوازدهم، شبكههاي اجتماعياي بودهاند كه طبق قوانين فعلي كشورمان مشمول فيلترينگ هستند و حضور و فعاليت در آنها براي عامه مردم ممنوع است. هر كسي كه بخواهد در چنين شبكههايي حضور داشته باشد و فعاليت كند ناگزير است با فيلترشكن از سد قوانين عبور كند؛ بر همين اساس حضور دولتمردان هم در شبكههایي همچون توييتر و فيسبوك و بهرهگيري از اين فضاها براي اظهارنظرهايي كه شايد در رسانههاي رسمي صحبت درباره آنها امكانپذير نباشد، رخدادي است كه در تمام دنيا بينظير است. جالب اينجاست كه براي پيگيري اظهارنظرهاي وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات درباره فضاي مجازي همچون ساير اعضاي هيئت دولت بايد به سراغ فيلترشكن رفت و اين اظهارنظرها را در محيط توييتر دنبال كرد. در برابر رفتار منفعلانه دولتمردان كشور در فضاي مجازي، اما آنطور كه دبير شوراي عالي و رئيس مركز ملي فضاي مجازي كشور ميگويد شركتهاي امريكايي چندان عنايتي به ما ندارند و در حالي كه خدماتي همچون شبكههاي اجتماعي در دسترس ما قرار دارند، اما صددرصد از خدماتي كه موردنياز توسعهدهندگان و كسب و كارهاست، براي ايران غيرقابل دسترسي است.
***
تا پيش از اين اگر حوزه جنگ نرم يكي از حوزههايي بود كه برنامهريزي و نگراني مسئولان را ميطلبيد، حالا رخدادهاي تازهاي كه يكي پس از ديگري در فضاي مجازي در حال رخ دادن است،حوزه تازهاي از نبردي نابرابر را پيش رويمان به تصوير ميكشد؛ نبرد در فضاي مجازي واقعيتي است كه با تحريم اپليكيشنهاي ايراني در اپاستور و گوكلاستور خودنمايي كرد، اما انگار واقعيتهاي اين حوزه بسيار عميقتر از آن چيزي است كه به نظر ميرسد؛ واقعيتهايي از جنس تلاش هدفمند شركتهاي امريكايي در دسترسي كاربران ايراني به استفاده مناسب از اينترنت و برپايي كسب و كارهاي اينترنتي كه در وراي بازيهاي توييتري و فيسبوكي دولتمردان فراموش شده است.
محدوديتهاي گوگل براي ايران از 44 تا صددرصد
به گفته سيدابوالحسن فيروزآبادي، دبير شوراي عالي و رئيس مركز ملي فضاي مجازي كشور نتيجه بررسيهاي كارشناسي مركز ملي فضاي مجازي كشور در خصوص ارائه خدمات و محصولات ديجيتال شركتهاي امريكايي چون گوگل و آمازون نشان ميدهد كه شركتهاي امريكايي به طور هدفمند سعي دارند تا كاربران ايراني را از استفاده مناسب از اينترنت و دسترسي كشور به ابزارهايي كه ميتوانند باعث رشد كسب و كار و اشتغال شوند، دور كنند.
وي با تأكيد بر اينكه عملاً 44 درصد از تمامي خدمات گوگل براي كشور مسدود است، ميافزايد: در اين بين صددرصد از خدماتي كه موردنياز توسعهدهندگان و كسب و كارهاست، براي ايران غيرقابل دسترسي است. به گفته فيروزآبادي در حوزه سيستم عامل 63 درصد، تبليغات كسب و كار 63 درصد و آمار تحليلي 38 درصد از خدمات گوگل در دسترس مردم ايران قرار ندارد. دبير شوراي عالي فضاي مجازي كشور تصريح ميكند: 90 درصد سرويسهاي كاربردي و كسب و كاري آمازون نيز در دسترس ما نيست و روند اين محدوديتها نشان ميدهد كه در كشور براي ايجاد چنين زيرساختهايي در حوزه فضاي مجازي كه يك صنعت مادر است بايد اقدام جدي صورت گيرد.
نگاه متفاوت آقاي وزير
محمدجواد آذري جهرمي، وزير ارتباطات فراتر از تمام چالشهاي موجود در حوزه فضاي مجازي نگاه متفاوتي به اين موضوع دارد و ميگويد: فضاي مجازي نه وحشي است كه بخواهيم آن را مهار كنيم، نه آنقدر سركش است كه بخواهيم آن را تحت كنترل درآوريم، اما بايد در آن حاكميت داشته باشيم. از نگاه وي خيلي از نيازهاي روزمره ما از طريق خدمات داخلي پاسخ داده ميشود، همچون خبرخواني، خدمات نظام بانكي و خدمات سلامت كه كاملاً روي بسترهاي داخلي ارائه ميشوند، اما حوزههايي هم كه حاكميتي در آنها نداريم مثل موتور جستوجو، ايميل، سرويسهاي ويدئويي يا شبكههاي پيامرسان است.
وي درباره اينكه چرا در استفاده از ظرفيتهاي موتور جستوجو به سمت بوميسازي نرفتيم، ميگويد: سرانه استفاده ما از موتور جستوجو و ايميل كه نياز به سرمايهگذاري كلان ملي دارد، مطلوب نيست و دليل آن صرفاً سرمايهگذاري نكردن دولت نيست؛ موتور جستوجو بازاري 500 ميليون نفري ميخواهد و بايد بتوانيم از كشورهاي ديگر نيز بازار به دست آوريم.
مذاكره اينبار با توييتر
وزير ارتباطات درباره دليل حضورش در شبكه توييتر بهرغم فيلتر بودن آن معتقد است: قانوني نداريم كه فعاليت يك ايراني در توييتر را محدود كند، اما اجازه فعاليت اين شبكه در ايران به واسطه تصميم كارگروه فيلترينگ داده نشده است.
جهرمي درباره فيلتر بودن توييتر اينگونه توضيح ميدهد: طبيعتاً فيلترينگ اين شبكه اجتماعي با تصميم وزارت ارتباطات نبوده است و با مسئوليت كارگروه تعيين مصاديق محتواي مجرمانه به دليل اينكه گمان ميكردند در شرايط خاصي اين شبكه دنبال دخالت در امور داخلي كشورمان بود، فيلتر شده است؛ علاوه بر اين، امكان فيلتر كردن توسط دستور قضايي نيز وجود دارد. وي با بيان اينكه دولت قبلاً هم درخواست رفع فيلتر اين شبكه را به كارگروه مذكور داده است، ميافزايد: مقام قضايي هم نسبت به رفع فيلتر اين شبكه اجتماعي در كشور موضع دارد و گفته است كه اگر با تصميم كارگروه مذكور رفع فيلتر شود با دستور قضايي بار ديگر آن را فيلتر خواهد كرد.
وزير ICT با تأكيد بر اينكه براي آزاد كردن فعاليت توييتر در ايران بايد اين مواضع حل و فصل شود و قطعاً شوراي عالي فضاي مجازي در اين زمينه نقش مؤثري خواهد داشت، تصريح ميكند: با اين حال توييتر درخواست داده كه حاضر هستم درباره نوع و نحوه فعاليتم در ايران مذاكره كنم كه اين پيام مثبتي است. آذري جهرمي درباره نحوه حضورش در اين شبكه فيلتر شده اينگونه توضيح ميدهد: طبق قانون دور زدن بسترهاي مخابراتي كشور به واسطه فيلترشكن جرم است و منع شده است، اما از مدتي قبل بنده هم طبق آييننامه كارگروه تعيين مصاديق محتواي مجرمانه مانند خبرگزاريها درخواست دادم تا اينترنت بدون فيلتر داشته باشم. وي با مقايسه ممنوعيت استفاده از توييتر با ممنوعيت ماهواره ميافزايد: همانطور كه خبرنگاران خبرگزاريها از اينترنت بدون فيلتر استفاده ميكنند بنده هم با توجه به جايگاه حقوقيام از اين شرايط استفاده ميكنم. همچنانكه صداوسيما هم در حال حاضر از ماهواره استفاده ميكند و حتي شبكههايي روي آن ارائه كرده است. وزير ارتباطات تأكيد ميكند: قطعاً اگر زماني دسترسي من به اينترنت بدون فيلتر را محدود كنند، خلاف قانون عمل نخواهم كرد.
