در چارچوب اجراي تفاهم ايران، روسيه و تركيه براي ايجاد مناطق «كاهش تنش» در سوريه در مذاكرات سوري- سوري در پايتخت قزاقستان، پرواز هواپيماهاي امريكا و ائتلاف ضد داعش در چهار منطقه بدون درگيري در سوريه ممنوع ميشود. امريكا ضمن استقبال از كليات توافق، مدعي شد كه با مفاد اين توافق محتاط عمل خواهد كرد. معارضان مدعي شدند تا زماني كه خواسته هايشان برآورده نشود، از نشست در مذاكرات خودداري ميكنند.
دور چهارم گفت وگوهاي آستانه در قزاقستان، با ابتكار عمل روسيه، ايران و تركيه، با حضور گروههاي مخالف سوريه از روز چهارشنبه برگزار شد و روز پنجشنبه به كار خود پايان داد. اين نشست پس از دو روز مذاكرات فشرده ميان هيئتهاي كشورهاي ضامن صلح شامل ايران، روسيه و تركيه انجام شد و مناطق «كاهش خشونت» به امضاي رؤساي هيئتهاي نمايندگان اين كشورها رسيد. حسين جابري انصاري، سدات اونال، معاونان وزارت خارجه ايران و تركيه و الكساندر لاورنتيف نماينده ويژه رئيسجمهور روسيه در امور سوريه، عصر پنجشنبه و در پايان نشست سوري-سوري در پايتخت قزاقستان، تفاهمنامه تشكيل چهار منطقه كاهش تنش در سوريه را امضا كردند. به گزارش ايتارتاس، بر اساس اين طرح در چهار منطقه سوريه آتشبس كامل اعلام خواهد شد و در صورت موفقيت آتشبس و توقف كامل درگيريها، اين مناطق رسماً به عنوان مناطق امن اعلام خواهند شد و در گام بعدي اين مناطق، به مناطق پرواز ممنوع ارتقا مييابند به شرط اينكه اين مناطق شاهد هيچ گونه فعاليت نظامي نباشند. اين چهار منطقه كاهش تنش در استان ادلب، حمص، حلب، غوطه شرقي و جنوب سوريه ايجاد ميشود. همچنين طرفهاي ضامن كه شامل روسيه، ايران و تركيه است، بايد تا 22 ماه مي جاري تدابير لازم را براي تكميل تعيين نقشه مناطق كاهش تنش و مناطق امنيتي اتخاذ كنند.
بسته شدن راه حملات امريكا
توافق سه جانبه ايران، تركيه و روسيه راه را براي توقف حملات امريكا و متحدانش در سوريه مسدود كرد. الكساندر لاورنتيف پنجشنبه شب اعلام كرد: «در جلسه روز پنجشنبه مذاكرات آستانه تصميمگيري شد مناطقي كه تحت عنوان «كاهش تنش» در سوريه ايجاد ميشود از امروز به روي هواپيماهاي ائتلاف امريكايي بسته خواهد شد.» به گزارش خبرگزاري اينترفكس، لاورنتيف تأكيد كرد: «تنها فضاي مجاز براي پرواز اين هواپيماها بر فراز مراكز داعش است كه ميتوان به برنامه تمركز عمليات هوايي به مناطق ديرالزور و رقه محل تجمع اين گروه تروريستي اشاره كرد.» نماينده روسيه در مذاكرات آستانه همچنين تأكيد كرد: «تهران، مسكو و آنكارا درباره امضا شدن سند توافقنامه ايجاد مناطق «كاهش تنش» در سوريه به شوراي امنيت سازمان ملل اطلاعرساني خواهند كرد و انتظار دارند اين نهاد نيز توافقات انجام شده را تأييد كند و به رسميت بشناسد.» توقف حملات ائتلاف امريكايي درحالي است كه حمله جنگندههاي اين ائتلاف در دو سال گذشته در مقابله با داعش ناكارآمد بوده و در بسياري مواقع به جاي بمباران مواضع داعش، نيروهاي سوريه، عراق و غيرنظاميان را مورد هدف قرار دادهاند.
به گزارش اسپوتنيك، در متن پيشنهادهاي روسيه آمده است كه محورهاي امن ايجاد ميشود كه در امتداد آن تنشها براي جلوگيري از درگيري مستقيم مسلحانه بين دو طرف در سوريه كاهش پيدا ميكند. روسيه همچنين پيشنهاد ميكند در اين خطوط واحدهاي ايستهاي بازرسي مستقر شده و آزادي تردد بدون اسلحه براي شهروندان غيرنظامي، ارسال كمكهاي بشردوستانه و همچنين فعاليتهاي تجاري برقرار شود.
بر اساس آنچه منتشر شده مطابق اين توافق جديد روسيه و سوريه بمباران هوايي را متوقف ميكنند و گروههاي مسلح مخالف نيز در مناطق امن عمليات نظامي انجام نميدهند. بنابر گفته كرملين، اين توافق براي شش ماه است. هدف از ايجاد اين نواحي امن پايان خشونت، فراهم شدن امكان بازگشت پناهندگان و تحويل آذوقه است. ايستگاههاي بازرسي با حضور شورشيان و نيروهاي دولتي پيرامون اين نواحي ايجاد خواهد شد. اين سند همچنين ميگويد كه امكان استقرار نيروهاي خارجي به عنوان ناظر هم وجود دارد. دولت سوريه موافقت خود را با طرح ابتكاري روسيه مبني بر ايجاد مناطقي براي كاهش تنش و توقف درگيريها اعلام كرد. ولاديمير پوتين، رئيسجمهور روسيه تأكيد كرد كه طرح ايجاد مناطق امن در سوريه شامل عدم پرواز جنگندهها بر فراز آن مناطق است، به شرطي كه هيچگونه فعاليت نظامي در آنها صورت نگيرد.
به گزارش خبرگزاري رويترز، آنتونيو گوترش، دبيركل سازمان ملل نيز روز جمعه با ابراز علاقهمندي خود به اين توافق تأكيد كرد كه اين توافق بايد به بهبود زندگي مردم سوريه منجر شود. همچنين، استفان دي ميستورا، فرستاده ويژه سازمان ملل به سوريه سند ايجاد مناطق توقف درگيريها در سوريه را گامي مهم و فرصتي بزرگ در مسير تحقق آتشبس در سوريه خواند. همچنين وزارت خارجه قزاقستان بر لزوم تلاش همه طرفها براي اجراي اين توافقنامه تأكيد كرد. پديده مناطق امن گامي به سوي حل و فصل سياسي است كه ميتواند به عنوان يك فرصت سازنده در جهت تقويت آتش بس، پيش روي دولت سوريه قرار گيرد اما ايجاد مناطق امن تهديدات بالقوهاي را نيز به همراه خواهد داشت. به باور ناظران، از جمله اين تهديدات، سوءاستفاده گروههاي تروريستي از اين فرصت و امكان تجهيز و آمادهسازي نيروهاي تحت امر خود است كه در صورت وقوع ميتواند زمينه اقدامات تروريستي اين گروهها را در آينده مهيا كند و اين رخداد تهديد بسيار بزرگي در مسير تحولات آتي سوريه قلمداد ميشود.
كارشكني معارضان
با وجود موافقت ايران و تركيه از طرح پيشنهادي روسيه براي ايجاد مناطق امن در سوريه و توقف عمليات نظامي، گروههاي مسلح مخالف بشار اسد با اعتراض و مخالفت شديد مذاكرات قزاقستان را ترك كردند و به اين توافق نه گفتند. به گزارش شبكه اسكاينيوز، معارضان سوري اعلام كردند نميتوانند طرح روسيه براي ايجاد مناطق امن (مناطق كاهش تنش) در سوريه را بپذيرند زيرا بنا بر ادعاي آنها اين طرح وحدت ارضي سوريه را تهديد ميكند. گروههاي مسلح مخالف بشار اسد، رئيسجمهور سوريه با اعتراض و مخالفت شديد مذاكرات قزاقستان را ترك كردند و به اين توافق «نه» گفتند. اسامه ابو زيد، عضو هيئت مخالفان سوري مدعي شد: «مخالفان ميخواهند سوريه وحدت خود را حفظ نكند. ما مخالف تقسيم سوريه هستيم. در مورد توافقنامهها بايد بگويم ما در اين توافقنامه هيچ يك از طرفهاي اين توافقنامه نيستيم و طبعاً تا زماني كه ايران به عنوان كشوري ضامن آتشبس خوانده ميشود، ما هرگز آن را تأييد نخواهيم كرد.»
موافقت محتاط واشنگتن
وزارت امور خارجه امريكا ضمن استقبال از توافق ايران، روسيه و تركيه براي ايجاد مناطق كاهش تنش در سوريه اعلام كرد: «امريكا از هر تلاشي كه به كاهش خشونت در سوريه كمك و شرايط حصول يك راهحل سياسي را فراهم كند، پشتيباني ميكند.» وزارت امور خارجه امريكا با انتشار بيانيهاي اعلام كرد: «روسيه، ايران و تركيه در كنفرانس آستانه در تلاش براي كاهش خشونت در مناطق خاصي از سوريه به يك توافق دست يافتند. امريكا با حضور استوارت جونز، قائم مقام معاون وزير امورخارجه در اين كنفرانس مشاركت داشت، ما در اين مذاكرات يك شركتكننده مستقيم نيستيم و در اين مرحله نيز يك طرف توافق نيست.» وزارت امور خارجه، همچنين در بيانيه خود به اتهامپراكني عليه كشورمان پرداخته و ادعا كرده است كه مشاركت ايران در اين توافق موجب نگراني واشنگتن است چرا كه فعاليتهاي ايران در سوريه به خشونت منجر شده و آن را متوقف نكرده است. با توجه به شكست توافقهاي قبلي لازم ميدانيم كه محتاط باشيم و از روسيه ميخواهيم كه پايبندي رژيم سوريه را تضمين كند.» ادعاي واشنگتن درحالي است كه ايران يكي از طرفهاي تأثيرگذار در بحران سوريه است كه بدون كمك ايران رسيدن به صلح پايدار در اين كشور سخت است و مقامات روسيه نيز بارها به اين مسئله اشاره كردهاند.
