نویسنده: محسن فرهادي
در دنياي پرغوغاي مادي كه جاذبهها به سوي ماديت است، بدون شك قلب و روح انسان زنگار ميگيرد. زنگاري از غفلت، زنگارِ دوري از آسمان و غرق شدن در جاذبههاي اين جهاني. زنگاري كه گريزي از آن نيست. دوري از خدا اگر با نيايش و عبادت برطرف نشود، اندك اندك براي روح، عادي ميشود و جسم، سوار بر روح براي ارضاي تمايلات نفساني به پيش خواهد تاخت. جلوههاي رنگارنگ تمدن غرب، آنقدر فريبنده است كه براي غافل كردن هر بنيبشري كافي باشد و ما گريزي از مواجهه با آنها نداريم. اين مسئله البته براي انساني كه در اتمسفر الحادي تمدن غرب نفس بكشد، ميتواند نهايت آرمان و آرزوهاي خواستني باشد، مشروط به آنكه كاميابيها بر سرخوردگي و شكستهاي روزمره بچربد! همگي اما نيك ميدانيم كه دنيا مطلقاً اينگونه نيست. دنيا ملغمهاي از شكستها و خوشيهاست كه به هيچ روي نميتوان تمام اجزاي آن را تحت كنترل خود درآورد. دليل اصلي سرگشتگي انسان غربي را نيز بايد در همين واقعيت جستوجو كرد.
انقلاب اسلامي چه بخواهيم و چه نخواهيم، ما را از اين مدارِ تنگِ زيست غرب منشانه بيرون كشيده است. بناي اصلي قدرت انقلاب نيز بر همين ايمانهاي مردم است. بر همين اساس، غرب 38 سال تمام سعي كرده تا روح الحاد را در جانهاي ما رسوخ دهد. طبيعتاً در اين زمينه، از همان ابتدا سيبلِ اصلي تهاجم، نخبگان بودهاند. نخبگان دانشگاهي به دليل گستردگي جمعيت و تأثيرگذاري همهجانبه در اقطار مختلف اجتماع اما در معرض بيشترين هجومها قرار گرفتهاند. پرورش اساتيد غربزده و سامان دادن تهاجم گسترده فرهنگي در حوزه ترجمه منابع علوم انساني غرب را ميتوان مهمترين اقدامات دشمن در اين حوزه قلمداد كرد. قصد ما در اين مجال البته ريشهيابي عاملان اين تهاجم همهجانبه و كنكاش پيرامون ابعاد متعدد آن نيست. سخن اين است كه غرب در تمام اين سالها چقدر توانسته روح معنويت را در ميان جامعه دانشگاهي ايران بخشكاند؟
طبيعتاً به اين سؤال ميتوان جوابهاي متعددي داد. گروهي تنها با تكيه بر شاخصهاي سطحي و روبنايي چون گسترش شل حجابيها، غلبه گسترده غرب را تئوريزه ميكنند. اين استدلال اما به دلايل متعددي، شرايط نقض شدن را دارد. وراي اتكاي چنين تحليلهايي به ظاهر ماجرا و غفلت از لايههاي درونيتر شخصيت دانشجو و جوان ايراني، رشد فزاينده آمار دانشجويان شركتكننده در برنامههايي چون پيادهروي اربعين، اردوهاي جهادي و اعتكاف دانشجويي، مستنداتي است كه ميتواند تحليلهاي واقعيتري را از وضعيت لايههاي درونيتر فرهنگ در سطح دانشگاههاي كشور ارائه دهد. در همين راستا حجتالاسلام محمديان، نماينده ولي فقيه در دانشگاهها اخيراً گفته است:«نتايج پژوهشهاي صورت گرفته نشان ميدهد در دو سال گذشته، معنويت در بين دانشجويان رشد چشمگيري داشته است.» مسئله وقتي جديتر ميشود كه بدانيم حجم شركت دانشجويان به اصطلاح اسپرت در اين برنامهها، چشمگير بوده است.
رصد اين واقعيتهاي عيني در صحن دانشگاه به خوبي، نادرست بودن تحليلهاي مبتني بر ظاهر ماجرا را اثبات ميكند. اعتكاف دانشجويي اما سنگر فرهنگي بينظيري است كه از بركات استقرار نظام جمهوري اسلامي به حساب ميآيد. رهبر فرزانه انقلاب در همين زمينه ميفرمايند:«پديده يكي از رويشهاي انقلابي است؛ ما اول انقلاب اين چيزها را نداشتيم. اعتكاف هميشه بود. زمان جواني ما وقتي ايام ماه رجب فرا ميرسيد، در مسجد امام قم - آن هم فقط قم؛ در مشهد من اصلاً اعتكاف نديده بودم!- شايد 50 نفر، 100 نفر فقط طلبه اعتكاف ميكردند. اين پديده عمومي؛ اينكه دهها هزار نفر در مراسم اعتكاف شركت كنند، آن هم اغلب همه جوان، جزو رويشهاي انقلاب است. . . امروز در دانشگاههاي كشور، هزاران نفر از جوانان دانشجو - دختران و پسران- در مساجد دانشگاهها اعتكاف ميكنند.» در همين راستا، حسين سروقامت، مدير فرهنگي نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاهها اخيراً به آمار قابل تأملي در همين زمينه اشاره كرده است.
وي با اشاره روند افزايشي هر ساله در تعداد و كيفيت معتكفان دانشگاهها، گفته است:«در سال گذشته ۲۰۰ دانشگاه اقدام به برگزاري اعتكاف دانشجويي كرده بودند كه در اين 200 دانشگاه برگزاركننده اعتكاف، ۴۵ هزار دانشجو و دانشگاهي حضور پيدا كردند ولي بنا به دلايلي مانند ظرفيت محدود مساجد دانشگاه يا نبود مسجد در برخي دانشگاهها، بسياري از دانشجويان نتوانستند در دانشگاههاي محل درس خواندن خود معتكف شوند. همچنين اين آمار مختص دانشجوياني است كه در دانشگاهها حضور داشتهاند و آمار دقيقي از ديگر دانشجويان كه در مساجد شهرها و مناطق مختلف معتكف شدهاند در دست نيست.» بنا بر يك آمار مستند ديگر در همين زمينه، آمار رشد معتكفان دانشجو در سالهاي اخير، در دانشگاههاي سراسر كشور بين 15 الي 40 درصد بوده است. مسئله اما به همينجا ختم نميشود. حضور اساتيد دانشگاه در جمع معتكفان دانشگاهي، واقعيت برجسته ديگري است كه در جاي خود، مستلزم بررسي و كنكاش جداگانه خواهد بود.
مدير فرهنگي نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاهها با اشاره به برنامه ويژه اعتكاف اساتيد دانشگاههاي تهران در همين زمينه به رسانهها گفته است:«دانشگاه تربيت مدرس چند سالي است كه اساتيد دانشگاههاي تهران را براي اعتكاف فرا ميخواند كه سال گذشته ۳۵۰ نفر از اساتيد دانشگاههاي تهران در مسجد دانشگاه تربيت مدرس معتكف شدند.» بر اين اساس، ضمن قبول وجود معضلات فرهنگي در محيط دانشگاه، بايد به اين واقعيت درخشان نيز اذعان نمود كه معتكف شدن بيش از 45 هزار دانشجو در دانشگاههاي سراسر كشور، اتفاق كوچك و كمي نيست! طبيعتاً اين معنا را كسي خوب در خواهد يافت كه خود يك بار معتكف شده باشد. خلاصه اينكه لبّ كلام ما در اين مجال كوتاه را شايد بتوان در اين جمله رهبر فرزانه انقلاب يافت كه ميفرمايند: «من يك وقت عرض كردم كه انقلاب ما ريزش دارد، اما رويش هم دارد؛ رويشها بر ريزشها غلبه دارند!» همين!
