سهم چايکاران از عطر و طعم چاي گيلان، هيچ!

در طول سال‌هاي پياپي چایکاران گیلان علي رغم تلاش بي وقفه در سه فصل بهار، تابستان و پاييز، نتوانسته‌اند به وضعيت مطلوبي دست يابند. اين معضل هم از جايي شروع مي‌شود که با مجوز مسئولان، هرساله حجم زيادي چاي خشک از درگاه‌هاي رسمي وارد کشور مي‌شود و فرصت ترقي را از توليد داخلي مي‌گيرد. نکته قابل تامل در اين بخش نيز اين است که متوليان با اين توجيه که توليد داخلي کفاف نياز مردم را نمي‌دهد، دست به واردات چاي مي‌زنند. بنابراين وقتي بازار مملو از چاي خارجي شد، تصميم به صادرات چاي داخلي با بهاي اندک گرفتند که نتيجه آن متضرر شدن پي در پي کشاورزان است.

بيش از 100 سال پيش گياه چاي از هندوستان به ايران وارد شد تا ديگر نيازي به واردات چاي از ديگر کشورها نباشد. با اين حال، اين همه سال مي‌گذرد و نه تنها از واردات اين محصول بي‌نياز شده‌ايم بلکه کشاورزاني که چاي را براي توليد انتخاب کرده‌اند، هم تاکنون چيزي عايدشان نشده است.

تولید چای با جوانه زدن بوته‌های چای از ابتدای اردیبهشت هر سال آغاز می‌شود و شش ماه ادامه مي‌يابد. این یکی از مهمترين تفاوت‌های توليد چای با دیگر محصولاتی است که از سیاست خرید تضمینی تبعیت می‌کنند. محصولات دیگر مانند گندم و چغندر یا ذرت محصول معینی دارند که در زمان مشخصی می‌رسد و برداشت می‌شود، اما وضعیت چای مشخص نیست. بنابراين توليد چاي همواره با مشکلات بسياري روبه روست که معيشت و ميزان توليد چاي را در بر مي‌گيرد و بر خسارات ناشي از تغييرات جوي مي‌افزايد.

واردات به قيمت روي دست ماندن چاي!

حالا با تمام اين شرايط که توليد چاي همواره با فراز و نشيب‌هاي بسياري مواجه است، چاي کاران گيلان در سال جاري موفق شدند توليد محصول را نسبت به سال گذشته بيش از 60 درصد افزايش دهند. البته باز هم افزايش توليد، دست طمع واردکنندگان چاي را از سفره کشاورزان کوتاه نکرد. بنابراين درحالي که توليد چاي داخلي به 31 هزار و ۵۰۰ تن چای خشک رسيده، سودجويان با واردات ۱۱۵ تن چای از چین و هند بازار چاي را اشباح کردند.

بنابراين باز هم قصه تکراري روي دست ماندن محصول داخلي مطرح شد. البته در اين راستا مسئولان چاره اي انديشيدند تا بخشي از چاي داخلي را به کشورهاي ديگر صادر کنند. درحالي که قیمت جهانی چای طبق شاخص سازمان فائو حدود ۲٫۸ دلار به ازای هر کیلو است، چاي وارداتي برايمان خيلي گرانتر تمام شد و به ازاي هر کيلو چاي خارجي ۵٫۵ دلار ارز از کشور خارج شد. آن هم در حالي که صادرات چاي از ايران با قيمت متوسط کیلویی ۱٫۳ دلار انجام مي‌شد.

حالا اين سوال پيش مي‌آيد چرا درحالي که بازارهاي داخلي براي رقابت نياز به صادرات دارند، بايد به قيمت گزافي واردات چاي صورت بگيرد؟

پاي لنگ کارخانه و صنايع بسته بندي

علي رغم تمام مشکلات و بي‌توجهي‌هاي مسئولان نسبت به صنعت توليد چاي در کشور و استمرار نيازمندي به واردات اين محصول، پاي صنايع بسته بندي هم در گيلان مي‌لنگد. اين نيز درحاليست که به گفته کارشناسان تعداد کارخانه‌های چای لاهیجان کم نیست. کارخانه‌هایی که این روزها به ساختمان‌هایی متروکه تبدیل شده و بدون استفاده رها شده‌اند.

در اين خصوص هوشنگ عباسی، پژوهشگر میراث فرهنگی گیلان مي‌گويد: "شاید به تصور خیلی‌ها متروکه شدن این کارخانه‌ها به دلیل افزایش واردات و ذخیره شدن چای ایرانی در انبارها و فاسد شدن آن باشد که موجب ورشکستگی صاحبان آنها و باز ماندن در کارشان شده است. اما علاوه بر مجموع اين مشکلات، یکی دیگر از دلایل متروکه شدن این کارخانه‌ها وجود سازه‌های قدیمی است. کارخانه‌هایی که با تجهيزات به روز کار تولید و بسته ‌بندی چای را انجام می‌دهند جایگزینی برای کارخانه‌های قدیمی‌اند."

حالا با تمام اين تفاسير انتظار مي‌رود پس از 100 سال از ورد گياه چاي به ايران، بالاخره روي برسد که نه تنها بتوانيم در توليد چاي داخلي خودکفا شويم،‌بلکه ديگر هيچ کشاورزي نيز متضرر نشود.