در دنياي اسلام چند قبرستان مشهور و قديمي وجود دارد كه قسمت اعظمي از هويت تاريخي مسلمانان را در خود جاي داده است. قبرستان بقيع اولين و قديميترين قبرستان است كه علاوه بر اهل بيت، صحابه پيامبر و شخصيتهاي مشهور اسلام هم در آن مدفون هستند، بعد از آن وادي السلام در نجف اشرف است؛ قبرستان عظيمي كه درباره آن مطالب و روايات زيادي نوشته شده. اما سومين قبرستان بزرگ و معروف در ايران و شهر اصفهان است؛ يعني همان تخت فولاد؛ قبرستاني كه علما، ادبا، هنرمندان و مشاهير مختلف سياسي و فرهنگي آنجا مدفون هستند و البته تنها اين قبرستان با نام چهرههاي مشهوري كه برروي سنگ قبرها نوشته شده شناخته نميشود، بلكه تخت فولاد را بيشتر به كرامات علماي آن ميشناسند. پس از انقلاب بخش جديدي به تخت فولاد اضافه شد به نام گلستان شهدا، مكاني كه شهيدان هشت سال دفاع مقدس از جمله شهيدان خرازي، كاظمي، ردانيپور و... را در دل خود دارد.
اما فارغ از تمام مشخصههاي ارزشمندي كه باعث جاودانگي و شهرت جهاني تخت فولاد شده، آن است كه از روي زندگينامه و شرح حال بعضي از علما و بزرگان تخت فولاد اين طور برميآيد آنها حدود 30 يا 40 سالگي به تحصيل علم و طي درجات بالاي معنوي پرداخته بودند. براي نمونه ميرزا جهانگيرخان قشقايي بعد از گذشت 40 سال با تلنگري كه در زندگياش بهوجود آمد توانست مراتب علمي و ديني را با موفقيت پشت سر بگذارد. مورخي درباره او نوشته است: «در يكي از تابستانها كه ايل قشقايي به ييلاق سميرم آمده بود، جهانگيرخان نيز مانند ساير افراد ايل كه براي خريد و فروش و رفع حوائج شخصي خود به اصفهان ميآمدند، به اصفهان آمد. تارش هم خراب شده بود و ميخواست آن را تعمير كند. از شخصي سراغ تارساز را گرفت و او يحيي ارمني، تارساز معروف مقيم جلفاي اصفهان را به او نشان داد و به او گفت: برو پي كار بهتري و علم بياموز، از تار زدن بهتر است. گفته آن شخص به جهانگيرخان خيلي اثر كرد. او در مدرسه صدر حجرهاي براي خود گرفت و با يك عشق و علاقه مفرطي پي تحصيل رفت و رتبهاش به جايي رسيد كه يكي از بزرگان حكما و فقها و مدرسين اصفهان شد.» يا آقا مير سيدمحمد حسيني شهشهاني از علما و مشاهير بزرگ شيعه و مراجع تقليد كه وي نيز در 30 سالگي زندگياش متحول شد. گفته ميشود اصلاً دنبال درس و كتاب نبوده، روزي با يكي از جوانان همسن و سال دعواي سختي ميكند و بعد از ترس تلافي به حجرهاي پناه ميبرد و دو، سه روزي آنجا مخفي ميشود تا آبها از آْسياب بيفتد اما تحت تأثير فضاي علم و تهذيب آنجا ماندگار ميشود. امثال اين بزرگان در تخت فولاد كم نيستند كه با خواست خدا و پشتكار و اراده توانستند نام خود را در تاريخ اسلام ماندگار سازند؛ چيزي كه جامعه مدرن امروز ما به شدت به آن نياز دارد يعني سبك زندگي علماي بزرگ اسلام، اما متأسفانه خيلي كم از اين داشتههاي ارزشمند و هويتي گفته ميشود و نوجوان و جوان امروز شناختي از آنها و زندگيشان ندارد.
البته از حق نگذريم چند سالي ميشود مسئولان تخت فولاد اصفهان تكاپويي پيدا كردهاند اما در حد چند مستند يا بازديد گردشگران در اين مكان بوده است. شهرداري اصفهان هم براي معرفي شخصيتهاي مدفون در تخت فولاد يك مجموعه فرهنگي تأسيس كرده اما توليدات آن نيز بيشتر محدود به همان منطقه است و برد ملي و فراملي خاصي تاكنون نداشته است؛ شخصيتهايي مانند جهانگيرخان نياز جامعه امروز است و اگر كسي نامي از آنها را شنيده باشد تنها به واسطه منبر و منبريها بوده درحاليكه دستگاهها و قالبهاي فرهنگي بسياري هستند كه به شيوههاي مختلف بايد اين داستانها را براي نسل امروز و حتي مسلمانان جهان معرفي كنند. اينكه ميگوييم قالبهاي مختلف حتماً به كارهاي پرهزينه خلاصه نميشود؛ راههاي گوناگوني براي اين امر وجود دارد و نياز به همت و عزم ملي است. چراكه اينها هويت ملي و مذهبي ما هستند. شخصيتي مثل آيتالله ارباب كه با شيوه جالب خود، جوانان دوران پهلوي را كه ميخواستند نماز را به فارسي بخوانند متقاعد كرد اين كار درست نيست بايد بيشتر شناخته شود چه آنكه در همين ماجرا ميبينيم اين شخصيت معنوي مانند حكيمي دانا جوانان پرشر و شور آن زمان را با شيوهاي محبتآميز و حكيمانه هدايت كرد؛ درحالي كه قبل از صحبت اين جوانان با وي، طلاب و ديگر شخصيتها رفتار بسيار متفاوتي نسبت به آنها از خود نشان داده بودند كه نه تنها باعث هدايتشان نشده بود، بلكه برعكس رفتارشان به لجاجت هم كشيده شده بود. در اصفهان اصطلاح تخت فولادي به معناي قديمي بودن است، اما وقتي وارد محتواي زندگي آرميدگان اين قبرستان ميشويم ميبينيم سبك زندگي علوي و نبوي آنها چقدر زيباست و با گذشت سالهاي زياد همچنان بوي تازگي براي جامعه امروز دارد، البته به شرط آنكه هنر خارج كردن محتواي لازم را از اين قالبهاي هنرمندانه داشته باشيم.
