رئيسجمهور ازبكستان كه خبرهايي از فوت وي منتشر شد، درحالي در بيمارستان بستري است كه پس از او، اين كشور آسياي مركزي با خلأ رهبري مواجه خواهد شد. خلأ قدرتي كه به گفته كارشناسان ميتواند گرايشات افراطگرايي در اين كشور را تشديد كند. ازبكستان از جمله جمهوريهاي سابق شوروي است كه سياست دوري از روسيه را در دستور كار قرار داده و در بيشتر اتحادهاي منطقهاي به رهبري مسكو حضور ندارد.
اسلام كريم اف، رئيسجمهور ازبكستان كه بيش از 25 سال در اين كشور حكومت كرده اكنون در بستر بيماري افتاده و اخبار ضد و نقيضي از مرگ وي منتشر شده است. لاله كريمووا طلايووا، يكي از دختران اسلام كريم اف روز دوشنبه تأييد كرد كه پدرش دچار سكته مغزي شده و در بخش مراقبتهاي ويژه بستري است. پس از آن دولت ازبكستان با صدور بيانيهاي اعلام كرد كريم اف براي معاينات پزشكي مدتي را در بيمارستان سپري خواهد كرد. آژانس خبري فرغانه ازبكستان دوشنبه شب اعلام كرده بود رئيسجمهوري اين كشور پس از 26 سال حكومت در سن 78 سالگي درگذشت. همزمان رسانههاي روسي از افزايش تدابير امنيتي در شهر تاشكند پايتخت ازبكستان خبر دادهاند. كريم اف در سال 1989 به عنوان دبير اول حزب كمونيست ازبكستان زمام امور در اين كشور پرجمعيت آسياي مركزي را در دست گرفت و در سال 1991 در نخستين انتخابات رياست جمهوري پس از كسب استقلال از شوروي رئيسجمهور ازبكستان شد.
بحران جانشيني انتشار خبر بيماري رئيسجمهور ازبكستان منجر به ايجاد نگرانيهاي جدي در مورد آينده سياسي اين كشور و بحران احتمالي جانشيني وي شده است. طبق قانون اساسي ازبكستان، پس از مرگ رئيسجمهور، رئيس سناي اين كشور براي سه ماه كنترل كشور را در دست ميگيرد تا تداركات برگزاري انتخابات رياست جمهوري جديد فراهم شود. انتخابات رياست جمهوري در ازبكستان همواره با نتايج مشخصي همراه بوده و به نفع حزب حاكم رقم خورده است. باتوجه به اينكه كريماف پسر يا جانشين مشخصي ندارد و به شدت هم بيمار است، توجهها فوراً به اين مسئله جلب ميشود كه چه كسي قرار است جانشين او شود. به گزارش رويترز، گلناره كريم اوا، دختر ارشد رئيسجمهور ازبكستان كه تا مدتها از مدعيان كرسي رياستجمهوري در اين كشور محسوب ميشد، به اتهام فساد تحت تحقيقات شديد قرار دارد و پيشگويي كردن انتقال قدرت در ازبكستان بسيار مشكل است.
به اعتقاد تحليلگران، جانشين كريماف يكي از افرادي خواهد بود كه در حال حاضر در سطح مقامات عالي ازبكستان قرار داشته و حداقل يك دهه عضو تيم كريماف بوده است كه در اين ميان سه نفر يعني شوكت ميرضيايف، نخستوزير ازبكستان، رستم عظيماف، معاون اول نخستوزير و وزير دارايي و رستم عنايتاف، رئيس سازمان امنيت ملي گزينههاي احتمالي براي تصدي پست رياست جمهوري هستند. در حالي كه رسانهها و مقامات ازبكستان از خلأ قدرت پس از مرگ كريم اف نگران هستند، اما اكثر كارشناسان تأكيد دارند، در صورت تأييد خبر مرگ كريماف، وقوع تحولاتي عظيم در اين كشور را نميتوان انتظار داشت. به اعتقاد آنان، در سالهاي گذشته بهخصوص پس از اختلافات سال 2013 كه منجر به برخي شائبهها در خصوص جانشيني احتمالي كريماف شد، حاكميت تصميمهايي را براي فرداي پس از كريماف اتخاذ خواهد كرد و به مورد اجرا قرار خواهد داد. به باور كارشناسان، تنازع بر سر جانشيني و انتخاب نكردن فرد جانشين در ازبكستان ميتواند به رشد روز افزون گرايشات مذهبي با رويكرد سلفي- تكفيري منجر شود؛ مسئلهاي كه ميتواند آينده اين كشور را به تنش و تشنج برساند.
واشنگتن دوست تاشكند امريكا كه براي مقابله با روسيه نفوذ در آسياي مركزي را در دستور كار دارد، از ادامه همكاري با ازبكستان خبر داد. به گزارش خبرگزاري «كانيوز» دانيل روزنبلوم، معاون دستيار وزير امور خارجه امريكا در امور كشورهاي آسياي مركزي با اشاره به اخبار ضد و نقيض مرگ اسلام كريماف گفت: «همكاري واشنگتن با ازبكستان مهم است و ما در آينده اين همكاريها را بدون آنكه چه اتفاقاتي در اين كشور رخ خواهد داد، ادامه خواهيم داد.» روزنبلوم در پاسخ به اين سؤال كه پس از كريماف چه اتفاقي در اين كشور رخ خواهد داد، افزود: «واشنگتن حوادث ازبكستان را دنبال كرده و در نتيجهگيري كردن در روابط با تاشكند، عجله نخواهد كرد.» ديميتري پسكوف، سخنگوي رياست جمهوري روسيه هم آرزوي بهبودي فوري براي كريماف كرد. به گزارش اسپوتنيك، او گفت: «چندان مناسب نيست كه درباره آينده ازبكستان پس از مرگ كريماف گمانهزني شود.» كريماف در سالهاي اخير اندكي از مسكو و نيز همسايگانش فاصله گرفته است و در اتحادهاي منطقهاي به رهبري مسكو حضور ندارد.
