در حالي كه عربستان سعودي در حال برداشت از سهم ايران در ميدان گازي فرزاد است، وزارت نفت همچنان با تصميمات خلقالساعه و مبهم روند توسعه اين ميدان مشترك را كند كرده است؛ وزارت نفتي كه با دستاويز قرار دادن ميادين مشترك قصد دارد امتيازات ويژهاي به غربيها دهد.
به گزارش جوان، ميادين گازي فرزاد «الف و ب» در زمره بزرگترين ميادين گازي مشترك كشور پس از پارس جنوبي هستند كه در اطراف جزيره فارسي و در محل مرز دريايي ايران و عربستان سعودي قرار دارند. با توجه به پتانسيل بسيار بالاي اين ميادين، اكتشاف و بهرهبرداري از ميادين مزبور در سالهاي اخير مورد توجه دو كشور ايران و عربستان واقع شده است و عربستانيها توليد از اين ميدان را جشن گرفتهاند.
اما در ايران اكتشاف ميدان فرزاد «ب» در قالب بلوك اكتشافي فارسي توسط شركت هندي ONGC انجام شده و پس از حفر يك حلقه چاه اكتشافي و انجام مطالعات مهندسي، جلسات متعدد فني بين كارشناسان و مديران شركت نفت فلات قاره به نمايندگي از شركت ملي نفت و شركت ONGC برگزار و ايرادات فني مطالعات و طرح توسعه انجام شده به طرف هندي منعكس شد.
در آستانه عقد قرارداد توسعه ميدان فرزاد «ب» در سال 1391 شركت هندي به بهانه افزايش شديد تحريمها، حاضر به امضاي قرارداد نشد و به يكباره مذاكرات را ترك كرد. در چنين وضعيتي كارشناسان شركت ملي نفت رأساً اقدام به بررسي مجدد طرح پيشنهادي شركت هندي و مقايسه با سناريوهاي اجرايي توسط عربستان سعودي كردند كه رصد فعاليتهاي عربستان نشان داد طرح پيشنهادي هند داراي اشكالات اساسي است. همين موضوع موجب شد تا مطالعات نسبتاً مبسوطي به منظور تصحيح طرح توسعه اجرايي شود كه باعث اشراف كامل كارشناسان مهندسي روي مباحث ميدان فرزاد «ب» شد.
پس از ابراز تمايل مجدد شركت هندي براي ادامه مذاكرات، كارشناسان فني ايراني در موضع نسبتاً مناسب فني قرار گرفته بودند. در آستانه تصويب برجام و رفع تحريمهاي صنعت نفت كشورمان مذاكرات به شكل جديتري پيگيري گرديد تا اينكه دستور وزير نفت مبني بر تغيير كارفرمايي و ادامه مذاكرات فني و اقتصادي از شركت نفت فلات قاره ايران به شركت نفت و گاز پارس تمامي مراحل مذاكره را تحت تأثير قرار داد و فضاي مذاكرات را در بخشهاي فني به شدت متأثر كرد.
استدلال وزير نفت اين بود كه با توجه به ماهيت گازي بودن اين ميادين، شركت نفت و گاز پارس بايد مسئوليت آن را بر عهده بگيرد در حالي كه شركت نفت فلات قاره چندين سال روي اين ميدان فعاليت و تحقيق كرده بود!
با تغيير كامل تيم مذاكرهكننده فني و اقتصادي عملاً تجربه سالها مطالعه و بررسي سناريوهاي مختلف اين ميدان توسط كارشناسان شركت نفت فلات قاره كنار گذاشته شد و تيم جديد بدون اطلاع از سوابق مذاكرات و بررسيهاي فني و صرفاً با مطالعه چند روزه از ديماه 1394 هدايت مذاكرات فني را به عهده گرفت كه تبعات چنين تغييراتي در مشكلات آتي ميدان و عدم دستيابي به مناسبترين سناريوي توسعه نمود پيدا خواهد كرد.
در اين بين تلاشهاي معاونت بينالملل براي جلوگيري از تغيير تيم فني و اقتصادي كارشناسي نتيجه نداد و زنگنه بدون اطلاع از تبعات منفي دستور خويش كماكان بر اين قضيه پافشاري ميكرد و طي چند جلسه فني برگزار شده با كارفرمايي شركت نفت و گاز پارس صرفاً مباحث مطروحه قبلي توسط تيم پيشين مبني بر تغيير طرح توسعه و تكميل مطالعات به طرف هندي منعكس شد و تمام.
تبعات يك تصميم غلط
پس از دستور وزير نفت فعاليتهاي اين ميدان دچار مشكلات بسيار متعددي شد كه نتيجه آن عدم تكميل طرح توسعه و نامشخص بودن مفاهيم اوليه ميدان جهت آغاز مذاكرات توسعهاي با وجود صرف بيش از 250 ميليون دلار است. فعاليتهاي اكتشافي ميدان فرزاد «الف» با امضاي تفاهمنامهاي در اواسط دولت دهم به شركت پتروپارس واگذار شد و قرار بود اين شركت با صرف هزينهاي مشخص ضمن تهيه طرح توسعه ميدان و انجام طراحيهاي مفهومي و پايه، اقدام به ساخت جكت دريايي، انجام مطالعات زيرساختي و همچنين تحصيل اراضي پالايشگاهي كند. فعاليتها با سرعت نسبتاً بالايي آغاز گرديد و با حمايت مطلوب شركت ملي نفت ايران در سالهاي 1391 و 1392 ادامه پيدا كرد. با تغيير دولت و چرخش سياستهاي وزارت نفت، اندك اندك حمايتها و پيگيريهاي شركت ملي نفت ايران درخصوص فعاليتهاي جاري در ميدان فرزاد «الف» كاهش پيدا كرد با اين حال شركت نفت فلات قاره ايران ضمن راهبري و نظارت بر فعاليتهاي شركت پتروپارس مسئوليت خويش را كماكان ادامه داد تا اينكه به دليل حمايت نكردن مالي فعاليتها در دي ماه 1393 متوقف شد.
با توجه به تكميل نشدن طرح توسعه هيئت مديره شركت ملي نفت ايران براي استحصال نتيجه از ميليونها دلار هزينه انجام شده اقدام به جداسازي فعاليتهاي ضروري و غير ضروري كرد و با ابلاغ فعاليتهاي لازم الاجرا در مقطع فعلي جهت تكميل طرح توسعه و جلوگيري از هدر رفتن بودجه كلان هزينه شده، چارچوب اتمام كار و تكميل فعاليتها را در خرداد ماه 1394 مشخص كرد.
تفاوت فرزاد
ميدان فرزاد «الف» داراي چالشهاي بسيار ويژهاي است كه از اين حيث مشابه هيچ يك از ميادين گازي و نفتي كشور نبوده و نحوه تعامل با اين ميدان با ساير ميادين تفاوت ساختاري عميقي دارد. اين چالشها در چهار يا پنج ميدان گازي در سراسر دنيا مشاهده شده لذا دانش بينالمللي نيز در اين زمينه بسيار اندك و منحصر به پيمانكاران كشور عربستان سعودي است. از اين رو شركت نفت با تشكيل كارگروههاي ويژه ضمن بررسي تمامي مقالات علمي منتشر شده و رصد فعاليتهاي عربستان و همچنين تماس با معدود كشورهاي داراي تجربه در اين زمينه اقدام به تقويت دانش علمي و نهايتاً تبيين راهحلهاي تعامل با چالشهاي مزبور كرد و سپس نقشه راه آتي شامل طراحيهاي مهندسي و نحوه نظارت آتي اين ميدان معين شد.
همچنين شرح كار تكميل فعاليتهاي باقيمانده براي تبيين چالشهاي ويژه اين ميدان مطابق با مصوبه هيئت مديره و تكميل هرچه سريعتر طرح توسعه ميدان تهيه شد. پس از دستور وزير مبني بر تغيير كارفرمايي توسعه ميادين فرزاد «الف» و «ب» به دليل سردرگم بودن شركت پتروپارس مبني بر اينكه در فعاليتهاي جاري و باقيمانده از تفاهمنامه چه كسي كارفرماست و در اين بين هيچ مرجعي پاسخگو نبود و منجر به توقف چند ماهه تمامي فعاليتها شد عملاً به عهدهگيري مسئوليت اتمام مطالعات جاري بين مديران عامل شركتهاي فلات قاره و نفت و گاز پارس، پاسكاري ميشد.
اختلاف دروني
شركت نفت فلات قاره با دلخوري نسبت به انتقال توسعه آتي ميدان، اتمام تمامي فعاليتهاي جاري كه بيش از 90 درصد آن به پايان رسيده و صرفاً چند مطالعه خاص باقيمانده را وظيفه شركت نفت و گاز پارس ميدانست و از آن طرف نفت و گاز پارس با استناد به دستور مديرعامل شركت ملي نفت ايران مبني بر اتمام فعاليتهاي جاري توسط فلات قاره به دليل اشراف كامل كارشناسان اين شركت بر موضوعات خاص اين ميدان را وظيفه شركت نفت فلات قاره ايران ميدانست. وظيفهاي كه سعيد حافظي هيچگاه آن را به رسميت نشناخت و عملاً با عدم حمايت از اتمام هرچه سريعتر فعاليتها، اين كشمكشها منجر به تطويل سردرگمي و تأخير در دستيابي به طرح توسعه شد.
همچنين شركت نفت و گاز پارس از تحويل جكت ساخته شده براي ميدان فرزاد «الف» خودداري ميكرد و ساخت جكت اين ميدان را به آينده و پس از تكميل طرح توسعه و تبيين چارچوب ميدان محول ميكرد كه اين موضوع منجر به باقي ماندن جكت در سايت سازنده به مدت طولاني شده است. در حال حاضر قرار است جكتي كه با صرف هزينههاي بسيار هنگفت و براي ميدان فرزاد «الف» طراحي شده در ميدان درود نصب شود كه خود نيازمند اعمال تغييرات مجدد است!
در حال حاضر بهرغم ميل باطني نفت فلات قاره كماكان مسئوليت اتمام فعاليتهاي اكتشافي به عهده شركت نفت فلات قاره ايران است وليكن با توجه به تمام نشدن فعاليتهاي باقيمانده ضروري و عدم تأمين مالي وضعيت اتمام فعاليتها و كسب نتيجه از حدود 250 ميليون دلار هزينه انجام شده تاكنون در هالهاي از ابهام قرار دارد. از طرفي مخالفت ضمني سعيد حافظي با اتمام فعاليتها توسط فلات قاره باعث شده قدرت كارفرمايي شركت نفت فلات قاره با وجود تيم متخصص و مشرف به مباحث اين ميدان تحليل رود و شركت پتروپارس به اخطارهاي پياپي اين شركت مبني بر اتمام فعاليتها توجهاي نكند.
آنسوي مرز
كشور عربستان كه از ژانويه 2016 بهرهبرداري از ميدان فرزاد «الف» را آغاز كرده با حفر چاههاي ميدان حصبه روي خط مرزي، معادل روزانه حدود 4 ميليون دلار از سهم گاز ايران را برداشت ميكند. اين در حالي است كه فعاليتهاي اكتشافي ايران در ميدان فرزاد «الف» زودتر از كشور عربستان آغاز شد وليكن بعد از گذشت پنج سال و به دليل كمبود منابع مالي و تصميمات غلط مديريتي مبني بر تغيير كارفرمايي، تنها فاكتور مثبت كشورمان در تأخير بهرهبرداري از ميدان كه همانا كسب تجربه نحوه تعامل با چالشهاي خاص اين ميدان و اجتناب از صرف هزينه يك ميليارد دلاري ترميم تأسيسات سطح الارضي بود به كما رفت.
فکر میکنم حالا دیگه وقت اون رسیده باشه که مردم در صحنه حضور پیدا کنن و حق خودشون را از این جریان دست نشانده بگیرند .
