هر چند هنوز هواي پايتخت با بارشهاي بهاري و تعطيلات نوروزي ميان هوای پاك و سالم در حال تغيير است اما ترافيك صبحگاهي و شبانگاهي در حال افزايش است. در حقيقت افزايش بار ترافيكي در ساعتهاي اوج رفتوآمد شهري سبب شده است تا ساعتها شهروندان در ترافيك بمانند. همين امر موجب شده است تا بسياري از رانندگان وسايل نقليه و مسافران زودتر از خانه خارج شوند تا بتوانند از بار ترافيكي صبحگاهي عبور كنند. برهمين اساس زمان، حجم و بار ترافيك نيز افزايش يافته است.
عبور از طرحهاي ترافيكي و يافتن جا براي پارك اتومبيل خود عاملي شده است تا بار ترافيكي افزايش چشمگيري داشته باشد. همچنين مستقر نبودن پليس و مأموران راهنمايي و رانندگي در مسيرهاي اصلي بار ترافيك شهري، سبب شده است تا گرههاي ترافيكي در برخي معابر بسيار فشرده و زمانبر شود.
اين حجم ورودي به معابر اصلي شهر و مراكز اقتصادي، خدماتي و آموزشي باعث شده است تا حجم ترافيك در زمان بازگشت نيز افزايش يابد و در زمان بازگشت نيز بسياري از رانندگان در ترافيك سنگين قرار گيرند.
غيرقابل پيشبيني بودن حجم خودروهاي وارد شده به معابر اصلي شهر و مراكز ياد شده سبب شده تا عملاً كنترل ترافيك از دست مأموران، چراغها و سيستمهاي ترافيكي خارج شود. متأسفانه به دليل آنكه ساعات كار وسيله نقليه عمومي از ساعات حضور و ورود شهروندان و وسايل نقليه شخصي ديرتر آغاز ميشود اين امر خود باعث شده است تا اكثر شهروندان ترجيح دهند با وسايل نقليه خود به مقصد مورد نظر حركت كنند.
افزايش بار ترافيك، مصرف سوخت بالا، هدر رفتن زمان، افزايش تصادفات و افزايش آلودگي و آلايندگي نتيجه اين رويداد غيرمتعارف در معابر شهري است كه هر روز بر حجم و ميزان آن نيز افزوده ميشود. هر چند توسعه شبكه مترو توانسته است تا حدودي رفتوآمدهاي شهري را تسهيل بخشد و مسائل و معضلات ترافيكي را كاهش دهد اما به دليل حجم بالاي تقاضاي سفر و منظم و هوشمند نبودن وسايل نقليه عمومي همچون اتوبوسهاي تندرو، تاكسيها و ساير وسايل نقليه عمومي از جهتي خود عاملي شده است تا شهروندان از وسايل نقليه شخصي بيشتر استفاده كنند.
منظم نبودن حركت وسايل نقليه عمومي و غيرقابل پيشبيني بودن تأخير سبب شده است تا مسافران نيز نتوانند با برنامهريزي دقيق و منظم به مقصد خود برسند.
همچنين امروزه رشد جمعيت شهرها و مهاجرت به شهرها و وجود شهرهاي حاشيهاي و اقماري سبب شده است تا حجم سفرهاي شهري در ساعتهاي اوج ترافيك به شهرها افزايش يابد و زمان سفرها نيز زودتر آغاز شود كه خود اين موضوع نيز بر افزايش بار ترافيكي افزوده است.
نبود برنامهريزي دقيق و منظم براي جابهجايي مسافران باعث شده است تا حجم خودروهاي شخصي كه به مقصد معابر كلانشهرها حركت ميكنند نيز از لحاظ تعدادي افزايش يابد كه اين امر نيز بر افزايش ترافيك شهري در ساعات اوج تردد افزوده است.
نبود شبكههاي حملونقل عمومي فراگير به ميزان كافي براساس تقاضا از يكسو و نبود برنامهريزي لازم و هوشمند و نبود سيستم تردد و ارائه سرويس نامنظم به مسافران ازسوي ديگر خود به عاملي براي تشديد ترافيك درون شهري تبديل شده است. در حقيقت رشد روز افزون جمعيت در شهرها و نيز افزايش مالكيت وسايل نقليه شخصي همواره مشكلاتي از قبيل تراكم ترافيكي در معابر شهري را به همراه داشته است. بر اين اساس انتخاب و به كارگيري شبكه و سيستمهاي حملونقل عمومي مدرن كه بتواند پاسخگوي نيازهاي شهروندان و از طرفي كاهشدهنده معضلات ترافيكي و عوارض آن باشد همچون اتوبوسهاي ريلي تراموا لازم و ضروري است.
يكي از راهكارهاي اصلي علاوه بر توسعه حملونقل ريلي (مترو) توسعه شبكه اتوبوسراني همچون اتوبوسهاي تندرو است كه در يك سيستم هوشمند و برنامهريزي شده بتوانند مسافران را جابهجا كنند. انعطافپذيري شبكه اتوبوسراني براساس تقاضا خود ميتواند عاملي باشد براي كاهش مسايل و مشكلات جابهجايي مسافران و تبعات آن كه در شبكه حملونقل درون شهري ما هنوز اين امر به صورت كامل محقق نشده است.
براين اساس بايد توجه داشت كه طراحي شبكه حملونقل همگاني كارآمد يكي از ابزارهاي مؤثر مديران حوزه حملونقل عمومي براي پاسخگويي به نياز جابهجايي در شهرهاست كه كارآمدي شبكه حملونقل عمومي وابسته به شيوه طراحي آن است و طراحي اين شبكه در مباحث حملونقل عمومي از پيچيدهترين برنامهريزيهاي حملونقل عمومي به حساب ميآيد. براين اساس لازم است علاوه بر سرمايهگذاري در توسعه شبكه حملونقل عمومي استفاده از سيستمهاي هوشمند براي ارائه خدمات به مسافران نيز با توجه به تقاضاهاي سفر درون شهري مدنظر مسئولان اين حوزه قرار گيرد. توجه به اصلاح مسيرهاي حملونقل و نقاط تلاقي آن با ساير وسايل حملونقل عمومي همچون مترو، اتوبوسهاي تندرو و تاكسي خود ميتواند به صورت شبكهاي بر بار ترافيكي تأثير گذاشته و سبب كاهش معضلات ترافيك درون شهري شود و از آنجايي كه حملونقل عمومي يكي از اساسيترين روشهاي مديريت حملونقل درون شهري است اين امر ميتواند مديريت نقاط استفاده از وسايل نقليه شخصي را كاهش دهد.
ارتقاي كيفي سيستمهاي حملونقل عمومي و تشويق مسافران به استفاده از اين سيستمها به جاي خودروي شخصي يك راهحل مؤثر براي كاهش مشكلات حملونقل در شهرهاي بزرگ است. پيشبيني زمان سفر و ارائه اطلاعات آن به مسافران در اين فرآيند نقش بسزايي ايفا ميكند، به گونهاي كه مسافران شبكههاي حملونقل عمومي، با كمترين زمان ممكن و با صرف هزينهاي معقول بتوانند از مبدأ به مقصد سفر خود برسند بايد اقداماتي در جهت بهبود وضعيت جابهجايي افراد با شيوههاي حملونقل مختلف صورت گيرد. از اين رو دستيابي به سيستم جابهجايي، به گونهاي كه مسافران با ارائه مبدأ و مقصد سفر خود ابتدا بتوانند تمامي مسيرهاي امكانپذير از آن مبدأ به آن مقصد را مشاهده كنند سپس از بهترين مسير ممكن به لحاظ زمان و هزينه سفر اطلاع يابند قطعاً ميتواند روند جابهجايي مسافران اين سيستم را تسريع بخشد و از مسائل و مشكلات موجود بكاهد.
همچنين رفع نواقص موجود، بهبود عملكرد و برنامهريزي حملونقل عمومي و هوشمندسازي تنها با شناخت و ارزيابي دقيق عرضه و تقاضا ميسر است.
