شصتونهمين جشنواره فيلم كن، ارديبهشت ماه در فرانسه برگزار ميشود. از سال گذشته كه فرهادي توليد فيلم «فروشنده» را آغاز كرد، گفته ميشد كه قرار است اين فيلم نه در ايران بلكه در جشنواره فيلم كن رونمايي شود. تيري فرمائو، مدير جشنواره فيلم در نشست خبري اين جشنواره اسامي فيلمهاي حاضر در بخشهاي مختلف اين جشنواره را معرفي كرد و با اینکه مدير جشنواره از اين اختيار برخوردار است كه بتواند فيلمهايي را به جشنواره اضافه كند، اما همين كه در انتخابهاي اوليه اين جشنواره نامي از «فروشنده» فيلم اصغر فرهادي ديده نميشود، جالبتوجه است.
رابطه فرانسويها با سينماي فرهادياصغر فرهادي بعد از اكران فيلم «جدايي نادر از سيمين» در بيستونهمين جشنواره فيلم فجر، بلافاصله به برلين رفت و با فاصله چند روز از گرفتن پنج سيمرغ در جشنواره فيلم فجر توانست خرس طلايي شصتويكمين جشنواره برلين را در بخش بهترين فيلم و خرس نقرهاي را براي بهترين بازيگري براي گروه بازيگران بگيرد. آن روزها فرهادي به هر جشنوارهاي كه ميرفت با دست پر خارج ميشد، اما اين فيلم به دليل قوانين كن نميتوانست در اين جشنواره حضور پيدا كند.
گرفتن اسكار بهترين فيلم خارجي زبان از هشتاد و چهارمين مراسم اسكار به نظر نقطه اوج جوايز اين فيلم به نظر رسيد و كمتر كسي جايزه سزار سينماي فرانسه به فيلم «جدايي» را كه به اسكار سينماي فرانسه مشهور است، به عنوان جايزه اصلي اين فيلم ياد كند. فرهادي بعد از موفقيت «جدايي»، فيلمنامه «گذشته» را نوشت؛ فيلمي كه در فرانسه ساخته شد و تهيه كنندگان فرانسوي و ايتاليايي آن را توليد كردند.
«گذشته» در شصتوششمين جشنواره فيلم كن و در بخش اصلي با فيلمهايي مانند «زيباي بزرگ»، «فقط عاشقان زنده ميمانند»، «درون لوين ديويس» و «ونوس در پوست خز» به رقابت ميپرداخت.
نظرات منتقدان سينماي فرانسه نسبت به اين فيلم شگفتانگيز بود و همه اظهارنظرها درباره «گذشته» حكايت از آن داشت كه فرهادي در شانس گرفتن نخل طلاي كن از كارگرداناني چون جيم جارموش، رومن پولانسكي، برادران كوئن و استيون سودربرگ پيشي گرفتند و فاصله زيادي با آنها دارد.
با وجود قطعيت نخل طلا در زمان اعلام نتايج جشنواره، جايزه كن به فيلم «زندلي آدل» (آبي گرمترين رنگ است) كه فيلمي در تبليغ همجنسگرايي و ساخته كارگردان بي نام و نشاني به نام عبدالطيف كشيش از فرانسه رسيد. «گذشته» البته توانست جايزه بهترين بازيگر زن را بگيرد، اما واكنش رسانهها نسبت به انتخابهاي جشنواره جالبتوجه بود. رسانههاي فرانسه از تصميم خصمانهاي عليه فيلم فرهادي خبر دادند.
خبرنگار نشريه «20دقيقه» فرانسه نوشت: «طبق گفته منابع ما، اتفاق نظر براي نخل ابتدا حول فيلم فرهادي شكل گرفته بود و در ساعت پنج عصر «گذشته» صاحب نخل طلا بوده است. برگزاركنندگان جشنواره حتي تمامي گروه فيلم را روي فرش قرمز دعوت كردند تا بتوانند همگي با هم جشن شادي بگيرند.»
اين نشريه ميافزايد: «در دقايق پاياني جلسه، دو عضو ژوري، كريستين مونجيو و لين رمزي بر آن ميشوند تا توافق حاصله توسط استيون اسپيلبرگ و ديگر اعضاي گروه را برهم بزنند. اسپيلبرگ تا پايان از «گذشته» دفاع ميكند، اما ساير اعضا در نهايت نظرشان را به «آبي گرمترين رنگها است» تغيير ميدهند.
رئيس هيئت ژوري نيز در نهايت تسليم ميشود و نام فرهادي از پاكت برنده نخل طلايي كن خارج ميشود و نام عبداللطيف كشيش بهعنوان برنده جايزه بزرگ كن در پاكت جايگزين ميشود. به نظر ميرسد كه برخلاف منتقدان، دولتمردان فرانسوي از اين انتخاب راضي بودند.»
فلیم گذشته بعد از كن فرانسه از سوي ايران به عنوان نماينده كشورمان به اسكار معرفي شد، ولي بهرغم تأييد اين فيلم توسط فيلمسازان مشهور جهان، حتي به جمع نامزدهاي نهايي اسكار راه نيافت.
اين فيلم نتوانست جوايز مهمي را كه «جدايي» از آن خود كرده بود تكرار كند و با وجود اينكه بسياري از منتقدان «گذشته» را فيلم بهتري از «جدايي» ميدانند، اين فيلم نتوانست در سطح بينالمللي موفق باشد.
در صورتي كه شايد در صورت تصاحب نخل طلاي كن، همه اتفاقها به صورت ديگري رخ ميداد. همان طور كه سال گذشته فيلم هولوكاستي «پسر شائول» از لهستان بعد از دريافت نخل طلاي كن، توانست اسكار نيز بگيرد.
غربيها نگاه يكبار مصرف دارند؟رفتار متناقض جشنوارههاي فيلم با دو فيلم «جدايي» و «گذشته» را ميتوان اين گونه توجيه كرد كه غربيها براي فيلمسازان شرقي به ندرت بيش از يك بار دست ميزنند.
فهرست بلند بالاي جوايز «جدايي» در برابر بي مهري به «گذشته» و حالا انتخاب نشدن «فروشنده» در اولين فهرست اعلامي جشنواره در حالي كه پيش از اين فروشنده به عنوان يكي از بهترين فيلمهاي سال 2016 ميلادي اعلام شده بود، چيزي فراتر از رفتار حرفهاي است. همانطور كه در انتخاب بهترين فيلم كن به راحتي فيلم فرهادي را كنار گذاشتند تا نخل طلا به فيلمي ضدخانواده برسد، مسائلي خارج از هنر سينما در رفتار با سينماي فرهادي تأثير داشته است.
فرهادي از اينجا مانده، از آنجا راندهاصغر فرهادي فيلمش را به جشنواره جهاني فيلم فجر نداد تا رونمايي از آن در كن انجام شود. حالا حضور اين فيلم در فرانسه با اما و اگرهايي روبهرو است.
نشريه «ورايتي» چهار ساعت بعد از نشست خبري مدير جشنواره كن گفتوگويي با تيري فرمائو ميكند و درباره فيلم فرهادي نيز از وي ميپرسد، فرمائو ميگويد: من خوشحال ميشوم كه ما اين فيلم را ببينيم. وي با تأكيد بر اينكه هنوز اين فيلم را نديدهاند، تأكيد ميكند كه اگر فيلم فرهادي خوب نباشد در جشنواره حضور نخواهد داشت.
اگر فرهادي در ليست نهايي كن حضور نداشته باشد، فيلم فروشنده مجبور خواهد بود براي ديدهشدن تا بهمن ماه و جشنواره فجر صبر كند.
مدير جشنواره هر سال تعدادي فيلم را بعد از اعلام اسامي اوليه به جشنواره دعوت ميكند. وي در گفتوگو با «ورايتي» نيز اين موضوع را اعلام ميكند، شايد فرمائو دعوت از فرهادي را به بعد از تماشاي فيلم منوط كرده باشد، ولي تا امروز كه فرانسويها با سينماي فرهادي رفتار دوستانهاي نداشتهاند. حتي بعد از اينكه فرهادي اولين فيلم بينالمللياش را در فرانسه و براي فرانسويها ساخت.
