بسياري از كارشناسان و صاحبنظران جهان جنگ امروز را جنگ فرهنگ مينامند؛ جنگي كه در آن سعي ميشود بهجاي استفاده از سرباز و اسلحه با تأثيرگذاري بر انديشه و به اصطلاح فرهنگ جوامع آنها را تحت سيطره خويش قرار دهند، در اين ميان دولتها وظيفه دارند با فعاليتهاي صحيح فرهنگي و حمايتهاي بهجاي خود از فعالان اين عرصه فرهنگ ملي و ديني را تثبيت كنند و در كنار آن مانع هجمه فرهنگي دشمن شوند حتي در صدور انديشه و فرهنگ بكوشند. دوسال از عمر دولت تدبير و اميد سپري شده است. درهمين رابطه با دكتر علي عابدي، معاون فرهنگي دانشگاه معارف علوم قرآني گفتوگو داشتيم تا نظر ايشان را به عنوان يكي از صاحبنظران اين عرصه جويا شويم.
آقاي دكتر! بهعنوان كسي كه سالها در عرصه فرهنگ فعاليت و مطالعه داشتيد فضاي كنوني فرهنگ را چگونه ارزيابي ميكنيد؟
ما چون تقريباً در اين حيطه تنفس ميكنيم با مسائل فرهنگي مرتبط هستيم و در حقيقت هوا را خيلي آلوده نميدانم. ما يك مخاطب داريم، يك پيام و يك فرستنده پيام كه هرسه با هم مرتبط هستند. در فضاي فرهنگي پيام ما زلال و شفاف است زيرا فرهنگ ما آميخته با مضامين ناب اسلامي و ديني است. پيام گيرنده جوانان ما هستند كه فطرتي پاك و حقيقتجو دارند و به دنبال دانستن بيشترند. بنا به فرمايش رهبرمعظم انقلاب جوانان ما خوب هستند. ميماند فرستنده پيام كه چگونه و چه پيامهايي ارسال ميكند، چطور زيبايي مفاهيم اسلامي و فرهنگي را به آنان نشان ميدهد با چه بستهبندي اين بخش مهم است و... كه متأسفانه نسبت به آن بيتوجه هستيم و اهمال ميورزيم همين باعث شده تا نتوانيم زيبايي فرهنگ غني اسلامي - ايرانيمان را براي خيليها نشان بدهيم و ناخواسته جوانان مجذوب زيبايي كاذب غرب شدهاند.
پس ضعف و كاستي ازسوي مراكز فرهنگي و سازمانهاي ارائهدهنده خوراك فرهنگي و هنري است؟
ببينيد همانطور كه گفتم ما از نظر محتوايي مشكلي نداريم كه بخواهيم در محتوا و مضمون تجديد نظر كنيم. ضعف از ارائه است كه هنوز نتوانستهايم مفاهيم فرهنگ ايراني - اسلامي خود را به خوبي به جوانان انتقال دهيم تا جوان مسلمان ايراني به فرهنگ خودش ببالد و از آن بهره ببرد. الان متأسفانه به دليل اينكه برخي روحانيون اجراييات را در دست دارند پيام دين سياسي شده است و رقيق نيست، ضمن اينكه ابلاغ دعوت، ايجاد دعوت و اعمال قدرت كه از سوي دولت انجام ميشود درست اجرايي نميگردد. حتي رسانهها شفاف و خوب عمل نميكنند، لذا بايد مديريت اصولي باشد تا تأثيرگذاري بالايي صورت بگيرد. حافظ ميگويد قلندران حقيقت به نيم جو نخرند قباي اطلسي. آن كس كه از هنرعاري است قباي اطلس را خراب ميكند. دراين راستا نقش دولت و وزارت ارشاد خيلي اهميت دارد ولي با وجود داشتههاي غني فرهنگي توانايي ارائه خوب را نداشتهاند.
همه سازمانها و ارگانها به نوعي متصدي فرهنگ شدهاند و ادعاي فعاليت فرهنگي دارند كه در پايان هرسال هم بيلانهاي بلند و بالايي ارائه ميدهند اما درعمل شاهد خروجي قابل توجهي نيستيم شما اين مسئله را چطور ارزيابي ميكنيد؟
ورود همه اينها از يك لحاظ درست است و بايد فرهنگ را درهمه بخشها تقسيم كنيم ولي تنها درحد حرف، شعار و آمارمنطقي نيست. متأسفانه اغلب يكسري كارهاي موازي و تكراري هم ديده ميشود كه همه اينها به دليل نبود مهندسي فرهنگي و نظارت و كنترل دقيق است كه اگر نظارت باشد خيلي از اين مراكز فرهنگي موازي تعطيل ميشوند. از سويي بايد مديران متخصص و آشنا به عرصه فرهنگ در رأس اين امور باشند تا متعهدانه و دلسوزانه همراه با تخصص ورود داشته باشند. استاد طاهرزاده بحث قشنگي دارد. ايشان ميگويد يا دين داريم يا دين دان. بيلانكاري و آمارهايي كه داده ميشود بيشتر كمي است تا كيفي. از نظر محتوا كارخاصي نشده. به عهده دولت و بهخصوص وزارت ارشاد است تا در اين مسئله جديت داشته باشند.
اخيراً آثار مبتذل و مسئلهدار مانند نشر كتاب، مجلات، تئاتر و... رشد پيدا كرده است، چرا؟
متأسفانه در هر دورهاي وزارت ارشاد با وجود اهميت تافته جدا بافته بوده است. شاعران ديگرانديش معرفي ميشوند و تئاترهاي مبتذل و اركسترهاي مسئلهدار و امثالهم كه كم و بيش ديده ميشود بهدليل نبود سوز ديني و ايماني بين افراد متصدي امر است براي همين كم توجهي و اهمال ميشود. به قول حافظ نه شور دلي نه درد ديني. مشكل امروز ما درحوزه فرهنگ اين است. مسئولان ارشاد و امور فرهنگي درد دين ندارند اگر درد دين داشتند ميفهميدند اين وضعيت به ضرر جوانان و نسل آينده كشور است. حتي اگر شورملي هم داشتند متوجه اين وضعيت ميشدند. با كمال تأسف مقداري خودباختگي در برابر طيفهايي از جامعه وجود دارد.
راهكار شما براي رفع اين مظلوميت فرهنگ چيست؟
وضعيت كنوني اوضاع ما كاريكاتور انساني است كه كله بزرگ و بدني لاغر و نحيف دارد. اقتصاد و سياست سر و بدن نحيف مربوط به فرهنگ است كه اصلا توازن و تعادلي با سر ندارد. البته در وضعيت اقتصادي و سياسي هم شكوفايي چنداني نداريم و بيشتر جنجال و سروصداست. حتي شكم بزرگ اين بدن ناقص مربوط به ورزش است اما فرهنگ اوضاع مناسبي ندارد بايد مسئولان به تعادل اين اوضاع توجه كنند كه فرهنگ نياز به حمايت دارد. مديران و مسئولاني كه درعرصه فرهنگ گمارده ميشوند بايد با فضاي فرهنگي آشنايي داشته باشند. البته نميخواهيم بگوييم كار نميشود چرا كارهايي شده ولي كافي نيست.
نظرتان درباره برپايي نمايشگاه قرآن چيست؟
برپايي نمايشگاه قرآن كارمطلوب و پسنديدهاي است اما چون از نظر اقتصادي منفعتي ندارد سعي ميشود تا زمانش محدودتر و كمتر باشد درحاليكه اگر با تبليغات خوب و محتواي كيفي بالا همراه باشد در ارائه فرهنگ اسلامي- ايراني تأثير خوبي خواهد داشت. گاهي بايد هزينه كرد تا نتايج خوبي به دست آورد.
در دولت قبل يكسري بودجههاي فرهنگي درنظرگرفته شد كه البته درست هدايت و تنظيم نشد اما در هرحال تخصيص بودجه مطرح شد كه دردولت كنوني حذف كردند، به نظر شما آيا لازم است مجدد اين مسئله دنبال شود؟
مسلماً وجود بودجه خوب است ولي هميشه با پول و بودجه كار فرهنگي موفق نيست. زماني رهبري فرمودند جامعه بستر بسيج است بخشي بودجه است و بخشي درگير استفاده از امكانات و همت بالاست اگر فضاي خوب در اختيار بگذارند و هدايت كنند با تلاش و همت بالا ميتوان موفق بود. شما ببينيد دكتر بانكي چقدر موفق است. نه بودجهاي ميگيرد و نه امكانات مالي زياد ولي همت خوبي دارد. نبايد منتظر دولت و كارهاي دولتي براي حمايت فرهنگي باشيم بلكه بهتر است از همت علماي گذشته درس بگيريم. در اصفهان زماني مسيحيان بيمارستان عيسي بنمريم را ساختند و تبليغ مسيحيت را كردند، ولي شخصي مانند آيتالله كرماني بدون مقابله خاصي، بيمارستان عسگريه و قائميه را با نام امام زمان(عج) ساخت. يعني يك پاتك نرم فرهنگي كه تأثير زيادي هم به دنبال داشت از اين دست موارد بسيار هستند كه بايد درس بگيريم. نبايد دست روي دست بگذاريم تا روزي بودجهاي و اعتباري دولتي به ما بدهند بايد اقدام كرد. البته اگر مسئولان درد دين داشته باشند حمايت ميكنند.
