چگونگي اقتصاد برون‌نگر

اگر بناست اقتصاد كشور وابستگي خود را بردرآمدهاي نفتي كاهش دهد چاره‌اي جز توليد و حمايت از نيروهاي مولد نيست؛ الگويي كه شايد در اقتصاد مقاومتي نيز بر آن تأكيد شده است. اما اين روزها بيش از آنكه به مؤلفه مورد تأكيد در اين الگوي اقتصادي به عنوان يك كل نگريسته شود هر كسي از ظن خود تعريفي از آن را ارائه مي‌دهد و به دنبال مطامع خود است.  اقتصاد «درون‌زاي برون‌نگر» با تأكيد بر كاهش درآمدهاي نفتي به معناي محدود شدن بر افزايش درآمدهاي مالياتي به هر روش نيست بلكه در واقع اقتصادي است كه توان توليد دارد و با نگاهي به بازارهاي خارجي برنامه‌ريزي توليد محصولات خود را در دستور كار قرار مي‌دهد. اما واقعاً ما چنين نگاهي را به اقتصاد داريم؟ ‌هم اكنون با نگاهي به تركيب صادرات كشور به غير از صادرات مواد خام، ‌معدني و نفتي به كشورهاي مختلف جهان تقريباً بيشترين سهم صادرات توليدات نهايي كشور به كشورهاي همسايه - ‌عراق و افغانستان - است كه معلوم نيست اين بازارهاي سنتي براي ما هميشگي باشند، لذا ناچاريم براي توليد و اقتصاد برون‌زا با نگاهي جدي‌تر به كشورهاي در حال توسعه و هدف نگاه كنيم و لازمه آن حضور و معرفي توانمندي‌هاي كشور در كشورهاي مقصد است و اين كار را كشوري مانند تركيه با فعال كردن نيروهاي ديپلماسي كشور و همراه با رئيس‌جمهورش در هر كشوري انجام مي‌دهد. اما ما در اين سال‌ها بيشتر از هر چيزي به دنبال اهداف صرف سياسي بوده‌ و از توسعه روابط اقتصادي غفلت كرد‌ه‌ايم. نگارنده به عنوان كسي كه تجربه برگزاري نمايشگاهي دركشور نيجريه دارد، اعتراف مي‌كنم كه نه فقط شيطنت‌هاي هدفمند دشمنان كشور (‌صهيونيست‌ها و سعودي‌ها) بلكه بي‌مهري‌هاي دستگاه‌هاي داخلي نيز مانع شكل‌گيري نگاه برون نگر است.
دشمني و شيطنت صهيونيست‌ها و سعودي‌ها در كشورهاي آفريقايي امري طبيعي است كه لابد مانع برگزاري به موقع نمايشگاه ايراني شده است اما وظيفه دستگاه‌هاي ديپلماسي و دولتي اين است كه به‌رغم اين شيطنت‌ها شرايط را براي حضور پررنگ فعالان اقتصادي در عرصه‌هاي جديد فراهم كنند نه اينكه با بي‌مهري‌ها و ناملايمات افراد برگزاركننده را در انجام چنين اقداماتي پشيمان كنند. به عنوان مثال در حالي كه وزير صنعت معتقد است توسعه روابط اقتصادي با آفريقا و به خصوص نيجريه به عنوان پر جمعيت‌ترين كشور آفريقا بازاري بزرگ را براي محصولات ما به وجود مي‌آورد و در حالي كه به اذعان بازديدكنندگان از نمايشگاه نيجريه، ‌كمتر فعالان اقتصادي كشورهاي مختلف بر توانمندي‌هاي كشور ما آگاه هستند، ‌بايد حضور بيشتر فعالان اقتصادي را در اين نوع بازارها بيشتر كنيم و تنها دلخوش به رفت و آمدهاي شركت‌هاي خارجي به كشورمان نباشيم.
همچنين وقتي سازماني به نام سازمان توسعه و تجارت داريم، ‌حداقل كار ممكن فراهم آوردن زمينه توسعه تجارت و تحقيقات بازارهاي هدف است كه تاكنون كمتر در اين زمينه فعاليت شده است، به عنوان مثال وقتي دولتمردان در تفاهمنامه با كشورقزاقستان قرار است سطح تجارت را از 200 ميليون دلار به 5 ميليارد دلار ارتقا دهند حداقل كار ممكن ايجاد شرايط براي معرفي توانمندي‌هاي داخلي براي كشور هدف و اطلاعات درست از بازار اين كشور به تجار و مولدان كشور است. اما مسئولان صنعتي وقتي بر چنين مسندي مي‌نشينند مسئله را خيلي ساده نگاه مي‌كنند.
كوتاه سخن آنكه اگر قرار است صادرات غيرنفتي را بالا ببريم نبايد و نمي‌توانيم به بازارهاي موجود كشورهاي حاشيه بسنده كنيم آنچنان كه با خلق داعش صادرات ما به عراق بسيار كاهش يافته بلكه بايد مانند ترك‌ها حتي براي برگزاري نمايشگاه و معرفي توانمندي‌هاي داخلي كشورمان از تمام ظرفيت‌هاي ديپلماسي و سفارتخانه‌هاي خود استفاده كنيم.