نقش مهم و اثربخش مسجد خرمشهر براي همگان واضح و روشن است و تمام عناصر تأثيرگذار در دوران دفاع مقدس يكجا همه در مسجد جامع جمع شده است. اگر اين مسجد نبود خبري از مقاومت چند روزه اين شهر نبود و در همان روزهاي نخست اين شهر به اشغال دشمن درميآمد. مسجد جامع با پشتيباني از رزمندگاني كه از شهر دفاع ميكردند در واقع مركز ثقل و گرانيگاه دفاع جانانه اين شهر بوده است.
پايگاه اصلي انقلاب اسلامي ايران مساجد بود و اولين جرقههاي تظاهرات و اعتراض از اين مكان مقدس زده ميشد. در هر مراسم مذهبي مساجد نقش پررنگي داشتند و محلي براي گردهم آمدن مردم بودند. در سال 59 كه تنها دو سال از انقلاب اسلامي گذشته بود و كشور هنوز در شرايط بيثباتي قرار داشت مساجد مهمترين نقش را در اتحاد مردم ايفا كردند.
هنگام تهاجم عراق به خرمشهر جوانان زيادي در شهر حضور داشتند كه پايگاه اصليشان مساجد به شمار ميرفت. يكي از افراد مهم در جذب جوانان به مسجد و هويتبخشي به مسجد جامع خرمشهر شهيد شيخ شريف قنوتي بود. كسي كه حضرت آقا دربارهاش ميفرمايد تا وقتي شريف قنوتي زنده بود خرمشهر سقوط نكرد. مقاومتهاي جانانه و خستگيناپذير او براي حفظ مسجد و شهر، متجاوزان را كلافه كرده بود. عراقيها آنقدر از اين شخص كينه داشتند كه يك هفته قبل از سقوط خرمشهر او را ميگيرند، ميكشند، كاسه سرش را ميبرند و مغزش را درميآورند. در آخر او را با عمامهاش دار ميزنند و يك هفته از يكي از تيرهاي چراغ برق آويزان ميكنند.
مسجد جامع خرمشهر هنگام مقاومت مردم چند كاركرد مهم و اساسي داشت. محلي براي تجمع مردم و رزمندگان بود و فرماندهان از طريق مسجد برنامهريزيهاي لازم را انجام ميدادند تا مردم جلوي عراقيها هدفمند بايستند. به نوعي سازماندهي نيروها از داخل مسجد انجام ميشد. شهيد جهانآرا سازماندهي نيروهايش را از مسجد انجام ميداد و مسجد جامع براي همه مركزيت پيدا كرده بود. يك مكان شاخص در شهر كه هر كس براي انجام هر كاري به آن مراجعه ميكند. با توجه به بازه زماني ابتداي انقلاب و اينكه مبارزات عليه رژيم شاهنشاهي پايهاش در مسجد گذاشته ميشد مردم اين ذهنيت را داشتند كه مسجد همان نقش در زمان مبارزات مردم عليه شاه را دارد. همچنين اگر كسي زخمي ميشد در نزديكي مسجد و در ساختمان دو طبقهاي او را مداوا ميكردند.
نقطهاي از شهر كه آرامش و اطمينان در آن وجود داشت و مردم مطمئن بودند اتفاقي برايشان نميافتد مسجد بود. چون محل تجمع مردمي بود همه هواي هم را داشتند. شهيد علي حسيني در مقر سپاه در مدرسه شهيد ميشود ولي مسجد به دليل ارتفاع و پوششي كه در اطرافش داشت به راحتي مورد هدف قرار نميگرفت. ضمن اينكه نيروها براي تأمين اسلحه و هماهنگي با ارتش و سپاه و نيروهاي مردمي بايد به مسجد رجوع ميكردند. چهارراهي بود كه همه را به هم ميرساند.
مدافعان خرمشهر پس از شهادت شريف قنوتي مسجد را از دست ميدهند. مسجد چون محل تجمع و مداواي بيماران و مقاومت مردم بود به نوعي نماد شهر محسوب ميشد. حال چرا بازپسگيري مسجد تا اين اندازه براي مردم مهم است؟ چون آخرين جايي بود كه از دست رزمندگان و مردم خارج ميشود و مكاني بود كه همه براي حفظش تا پاي جان جنگيده بودند. مسجد كه از دست ميرود شهر هم سقوط ميكند. آخرين نقطه و آخرين اميد مردم به مسجد جامع بود. مسجد جامع يك يادگاري عزيز براي مردم شهر بود و عزيزاني براي دفاع از مسجد جانشان را از دست داده بودند. مسجد جامع خرمشهر از جايگاه والايي ميان مردم برخوردار بود و اولين كاري كه رزمندگان پس از آزادي انجام دادند خواندن نماز شكر در مسجد بود.
قلب همه مردم ايران براي خرمشهر و اين نقطه از شهر ميتپيد. مسجد جامع خرمشهر نمادي از كل شهر بود و همه خونينشهر را با اين مسجد ميشناسند. مسجد جامع پاره تن مردم ايران بود كه پس از آزادي باز مركزيت خود را حفظ كرد.
