حركت به سمت سلامت شهرنشيني و ارتقاي زندگي شهري ميطلبد تا به سلامت اجتماعي نيز پرداخته شود، در اين ميان مقابله و جلوگيري از علل و عوامل مهاجرت و حاشيهنشيني ميتواند گام مؤثري باشد براي دستيابي به توسعه پايدار شهري و از سوي ديگر توانمندسازي شهرها براي مقابله با پديده حاشيهنشيني و ساماندهي حاشيهنشيني از جمله وظايفي است كه دستگاههاي متولي كمتر به آن پرداختهاند، هر چند در سالهاي اخير اقداماتي در اين زمينه صورت گرفته اما لازم است تا براي دستيابي به ارتقاي زندگي شهرنشيني اين مهم نيز مورد توجه ويژه قرار گيرد.
حدود 72 درصد از جمعيت كشور در شهرها زندگي ميكنند و رشد شهرنشيني همچنان در كشور ما در حال افزايش است. رشد شهرنشيني سبب شده است تا مسائل و مشكلات روستايي به نوعي با افزايش پديده مهاجرت به حاشيه شهرها نيز انتقال يابد.
با توسعه شهري و افزايش جمعيت شهرهاي بزرگ مناطق به اصطلاح آلونكنشين و حاشيهنشين نيز به سرعت گسترش يافته است. در كشور ما هم پديده حاشيهنشيني با رشدي سريعتر يا معادل رشد شهرنشيني برآورد ميشود، به قولي يكپنجم جمعيت شهري در اينگونه سكونتگاههاي حاشيهاي مستقر شدهاند. پيدايش و گسترش پديده حاشيهنشيني سبب شده است تا برخي از مسائل و مشكلات اينگونه مكانهاي جمعيتي به اشكال مختلف به شهرها سرازير شود و اگر براي مسئله حاشيهنشيني در كشور برنامهريزي اصولي صورت نگيرد، هيچ گاه نبايد انتظار داشت بحث توسعه شهري و ارتقاي زندگي شهرنشيني پايدار در شهرهاي كشور بهوجود آيد.
تنه زدن حاشيهنشينها به شهرها
بايد توجه داشت كه گسترش حاشيهنشيني معلول پديده مهاجرت و مسائل اجتماعي ـ اقتصادي گوناگوني است كه در طول زمان بهوجود آمده و همين امر سبب شده است تا برنامهريزي براي احيا و ساماندهي حاشيهنشيني نيز بسيار زمانبر باشد.
توجه به ساختار حاشيهنشيني در كنار شهرهاي بزرگ نشان ميدهد به دليل نبود زيرساختهاي فرهنگي، اجتماعي، تفريحي و ورزشي اين مكانها در معرض بسياري از تهديدها و آسيبهاي اجتماعي قرار گيرند چراكه دسترسيشان به حمايتهاي اجتماعي كمتر است و بايد گفت از سرمايه اجتماعي كمتري بهرهمند هستند. بيتوجهي به مسائل حاشيهنشيني در طول سالهاي متمادي در كشور سبب شده است تا مسائل و معضلات بهوجود آمده در پديده حاشيهنشيني وارد شهرهاي همجوار شود كه ميتوان گفت تبعات حاشيهنشيني به نوعي تنه به شهرهاي همجوار زده و ميزند، بر اساس گفته صاحبنظران، حوزههاي جمعيت و شهرسازي و حاشيهنشيني در وقوع جرائم و كاهش امنيت شهري بسيار تأثيرگذار است.
ولگردي، اعتياد، كودكان كار و خياباني و كارتنخوابها و تكديگري نمونههايي از جرائمي است كه بر اثر پديده حاشيهنشيني و مهاجرت به شهرها تحميل شده و ميشود كه اين خود عاملي شده است تا ساير آسيبهاي اجتماعي و جرائم بزرگي همچون قاچاق مواد مخدر، سرقت و قتل نيز افزايش يابد، از سوي ديگر بايد توجه داشت وقوع جرائم حاشيهاي بسيار بيشتر از ساير مناطق اتفاق ميافتد. بنابر همين دلايل پديده حاشيهنشيني يكي از معضلات آشكار شهري به حساب ميآيد كه به لحاظ بستر قرار گرفتن براي ارتكاب جرائم مورد توجه برنامهريزان و تصميمسازان حوزه مديريت شهري در بحث كلان كشور قرار گرفته است.
بر اين اساس ساماندهي و جلوگيري از بهوجودآمدن مناطق حاشيهاي جديد و ساماندهي مناطق حاشيهاي موجود بسيار ضروري و حائز اهميت است.
به واقع بدون توجه به علل مهاجرت روستاييان و سكنه شهرهاي كوچك به شهرهاي بزرگ، مبارزه با معلول و تلاش براي ساماندهي حاشيهنشيني نتايج ملموس و چنداني نخواهد داشت، از سوي ديگر بايد توجه كرد كه مبارزه با اين هنجارشكني ميسر نميشود مگر با همكاري تمامي دستگاههاي مسئول، از مديريت شهري شوراها و شهرداريها گرفته تا فرمانداري، استانداري، وزارت كشور و در نهايت ورود صحيح دولت به اين موضوع.
تشكيل ستاد توانمندسازي در ۲۰ شهر
براي مقابله با پديده حاشيهنشيني
مديركل دبيرخانه ستاد ملي توانمندسازي سكونتگاههاي غيررسمي با بيان اينكه قانون سكونتگاههاي غيررسمي كشور پس از 10 سال مورد بازنگري قرار گرفته است، اظهار كرد: در حال حاضر اين قانون تبديل به سند ملي بازآفرين پايدار، محدودهها و محلات با هدف بهسازي شهري شده و در آن همه نيازهاي موجود يك منطقه حاشيهنشين اعم از جنبههاي اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي، امنيتي، آموزشي، بافتهاي فرسوده، تاريخي و روستاهايي كه در بروز پديده حاشيهنشيني وارد بافت فرسوده شدهاند در نظر گرفته شده است.
نريمان مصطفايي با بيان اينكه براساس اين سند رياست همه ستادهاي توانمندسازي در سطح شهرستانها برعهده فرمانداران است، تصريح كرد: در سطح كلان كشوري براساس اين سند شخص رئيسجمهور، رئيس اين ستاد است. وي با اشاره به اينكه ستاد توانمندسازي در ۲۰ شهر كشور تشكيل و وارد فازهاي اجرايي و عملياتي شدهاند، ادامه داد: شهرستان سبزوار از جمله شهرستانهايي است كه اين طرحها به صورت پايلوت در آن اجرا ميشود. مصطفايي با بيان اينكه خودكنترلي و خودنظارتي يكي از برنامههايي است كه در طرح توانمندسازي مورد توجه است، خاطرنشان كرد: براي اينكه بتوانيم جلوي گسترش اين پديده را بگيريم بايد از ظرفيتهايي مانند معتمدين محلي و نمايندگان محلي بهره بگيريم. مديركل دبيرخانه ستاد ملي توانمندسازي سكونتگاههاي غيررسمي يادآورشد: در همين زمينه نيز بايد پروژهها و برنامههايي را به صورت پنج ساله در دستور كار قرار دهيم و با تأمين اعتبارات لازم از طريق كميته برنامهريزي شهرستان و استان جلوي رشد اين پديده را بگيريم. به گزارش ايسنا مصطفايي گفت: وجود بيش از 20 هزار حاشيهنشين در سبزوار باعث شده آن را از شهرهايي بدانيم كه به شدت با پديده حاشيهنشيني و سكونتگاههاي غيررسمي دست و پنجه نرم ميكند.
وي به ايسنا عنوان كرد: براي رسيدن به اين هدف بايد همه دستگاههاي عضو، وظايف خود را انجام دهند و تنها شهرداريها را متولي اين امر ندانند چراكه شهرداريها بيشتر در اجراي مصوبات نقش هماهنگكننده خواهند داشت. مصطفايي اين نكته را نيز افزود كه هنگام ساماندهي، بايد نسبت به توسعه و گسترش اين سكونتگاهها حساس بود و حتيالمقدور جلوي توسعه و گسترش آنها را گرفت.
و در پايان آنكه...
محروميت زدايي در روستاها، توانمندسازي در حوزههاي اقتصادي و اجتماعي و رفع نابرابريها خود عاملي است براي كاهش مهاجرت از روستاها به شهرها و مبارزه با پديده حاشيهنشيني كه در دولت يازدهم اقداماتي از اين دست در حال آغاز شدن است، بنابر اين انتظار ميرود در كنار توجه به مسائل و مشكلات شهرها، معضلات روستاييان نيز مورد رصد واقعي قرار گرفته و برنامهريزيهاي اصولي و اجرايي نيز شروع شود كه اين امر ميتواند سدي باشد مقابل به وجود آمدن پديده حاشيهنشيني و مقابله با پديده مهاجرت.
ادامه اين روند ميتواند به ارتقاي زندگي شهرنشيني نيز كمك بسزايي كند تا امنيت، آسايش و آرامش در شهرها افزايش چشمگيري يابد.
