«وقتي ميبينيد اين فرزندتان است كه با رغبت و اشتياق دروني خودش بدون اينكه شما به او اجبار كردهايد ميخواهد پا به پاي شما روزه بگيرد بايد فرصت را براي انجام كارهاي بزرگتر از روزه گرفتن مغتنم بشماريد. چون اين بچهها همانطور كه با دل خودشان ميخواهند روزه بگيرند هم ميتوانند با رفتارهاي درست ما يك ديندار واقعي براي هميشه باقي بمانند يا با رفتارهاي غلط ما جهت نادرست بگيرند و كلا از دين و واجبات فراري شوند».
اينها بخشي از گفتههاي دكتر محمد خوش اقبال، متخصص تغذيه در مورد روزه اوليهاي امسال است. دكتر خوش اقبال با تأكيد بر نقش والدين در روند روزه گرفتن بچهها اعم از كله گنجشكيها و روزه اوليها ميگويد: هرچقدر والدين در روند روزه گرفتن بچهها همراهشان باشند،شرايطشان را درك كنند و اسباب رفاه بچهها را فراهم كنند خاطرههاي شيريني از اين روزهاي اول روزه گرفتن در ذهن بچه ها ثبت ميكنند و من مطئنم اين خاطرات تا سالهاي بعد عامل محركه بچهها در هر شرايطي براي روزه گرفتن است.
ما هرچقدر بيشتر تلاش كنيم تا فرائض وواجبات ديني را در كشورمان بويژه در بين نسل بعد اجرا كنيم ميتوانيم اميدوارباشيم كه بچههاي ما ديندار و متعهد بزرگ شوند كه فكر ميكنم همه بالاتفاق معتقديم كه همين دينداري باعث ميشود بچهها در دوران جواني و نوجواني از بسياري آسيبهاي اجتماعي، خصلتهاي بد رفتاري و انحرافهاي فكري دور بمانند.
اگر قرار است در گرماي سخت تابستان امسال يك روزه اولي يا حتي كله گنجشكي با شما در روزه گرفتن همراه شود؛ اگر ميخواهيد خاطره خوبي از روزههاي امسال در ذهن كودكتان باقي بماند و اگر ميخواهيد پدر و مادري باشيد كه بعدها به معتقد بودن فرزندتان افتخار كنيد بهتر است راه حلهاي بعدي را سرلوحه رفتارهاي ماه رمضان امسالتان قرار دهيد.
**همه فعالیت های سخت و انرژی بر فرزندتان را در این ماه کنسل کنید. انواع ورزش حتی از نوع شنا، انواع کارهای مطالعاتی یا کلاس های تعطیلی از جمله فعالیت هایی هستند که زمینه فعالیت و در نتیجه مصرف انرژی و آب بیشتر را در بدن فرزندتان ایجاد می کند پس برای یک ماه هم که شده بهتر است دور فعالیت های این چنینی را خط بکشید.
**براي فرزندتان انگيزه باشيد. حتما شما هم مثل من مادرهايي روبه رو شدهايد كه براي كم كردن فاصلههاي مسافرت يا زمانهاي انتظار شروع ميكنند به طراحي بازيهايي مثل شمردن از يك تا هزار ميكنند. شما هم ميتوانيد بامهارتهايي مثل معكوس شمردن ساعتهاي باقي مانده تا اذان زمان سحر تا افطار را قابل تحمل كنيد.
1: سنگ بزرگ علامت نزدن است! وادار کردن بچه ها به اینکه از همان ابتدای راه روزه ای کامل بگیرند کار صددردصد خطایی است. اگر فزند شما لذت روزه های ساده کله گنجشکی را تجربه کند بسیار راحت تر سختی ها و تشنگی های روزه کامل را تحمل می کند. اما تصور کنید کودک تازه مکلفی را که پدر ومادرش با تعصبات غلط از او بخواهند از همان ابتدای راه از سحر تا افطار هیچ چیز نخورد و ننوشد. البته این اتفاق دقیقا می شود مصداق عینی «نکرده کار» خواهد بود چون بچه ای که تجربه نصفه روز مهار کردن تشنگی و تحمل گرسنگی را نداشته باشد نمی تواند با مشکلات روزه کامل کنار بیاید.
2: همه راحتی های روزه در خوردن و آشامیدن خلاصه نمی شود یعنی شما اگر بخواهید لطف و کمکی به فرزند تازه مکلف و روزه کله گنجشکی تان بکنید نباید حتما به او غذا یا آب بدهید، شما می توانید خیلی ساده اسباب راحتی او را فراهم کنید تا تحمل شرایط روزه داری برای جسم کوچک او آسان شود. مثلا برای اولین راه حل زمان خواب فرزندتان را بیشتر از روزهای عادی کنید. به او اجازه دهید صبح ها بیشتر از همه بخوابد و حتی در صورت داشتن ضعف و تشنگی می توانید خواب پیش از افطار را هم برای او درنظر بگیرید. بچه ها اگر حداقل 8 ساعت در یک روز بخوابند هم برای وعده سحری راحت تر بیدار می شوند هم بخش مهمی از قدرت بدنی و موادغذایی شان را در طول روز حفظ می کنند.
3: بچه ها از اتفاق هایی که خاطره خوشی در ذهن شان باقی گذاشته است همیشه با خوبی و خوشحالی یاد می کنند. از مهارت ماندگاری در ذهن فرزندتان برای لذتبخش شدن روزه استفاده کنید. به ازای گرفتن روزه کامل یا کله گنجشکی به فرزندتان هدیه بدهید. هدیه نباید حتما مادی باشد روی بازی های دوست داشتنی، رفتن به مکان های مورد علاقه او یا حتی دیدن دوستانی که به آنها علاقه دارد می تواند گزینه های هدیه ای خوبی باشد.
4: حس اعتماد بنفس به کمک او و شما می آید. تقویت احساس اعتماد به نفس فرزندتان به او کمک می کند شرایط سخت این روزها را راحت تر تحمل کند و هرچه او بهتر با شرایط کنار بیاید دغدغه و نگرانی های شما هم در مورد تشنگی ها و گرسنگی های او کمتر می شود پس یکی از گزینه های خوب بالابردن اعتماد بنفس فرزندتان است. زمانی که می بینید تشنگی کلافه اش کرده یا تحمل گرسنگی برایش سخت شده با مرور اتفاق های مهم زندگی اش به او بگویید «یادت رفته امتحان های سخت چند وقت قبل رو چقدر خوب پشت سر گذاشتی؟ فراموش کردی چطور مشکلاتت با معلم جدید را راحت حل کردی؟ پس تو میتونی». پس تو میتونی در واقع نیروی موتور محرک درونی بچه هاست. بالارفتن اعماد بنفس در مواقع بحرانی درست مثل طنابی است که بچه ها را رو به جلو می کشد.
5: برنامه غذایی فرزندتان را وعده افطار، افطار تا یحر و سحر به دقت تدارک ببینید. اگر شما به خاطر سهل انگار در خورد و خوراک وعده افاطر شب قبل دچار تشنگی یا گرسنگی شوید به عنوان یک بزرگتر چاره ای جز صبوری و کنار آمدن ندارید علاوه براین شما تا امسال چندین بار تجربه پشت سر گذاشتن روزه های سخت اینچنینی را داشته اید. اما بچه ها نه تنها تجربه چنین اتفاق هایی را ندارند بلکه یک تشنگی یا گرسنگی کوچک به شدت آنها را اذیت می کند چون بدن شان در مقابل ما استقامت کمتری دارد. همه این ها را گفتم تا اهمیت موادغذایی و میوه ها را در وعده های غذایی ماه رمضان آنها درک کنید. کافی است علمی، برنامه ریزی شده و متناسب با دوست داشتنی هایش غذا بپزید و میوه بخرید.دور سرخ کردنی ها و موادقندی را برای غذای فرزندتان خط بکشید و در مقابل تا می توانید گروه غلات، نشاسته و لبنیات را در دستور غذایی خود قار دهید.
6: در این ماه به وفور شیر بخرید و در فاصله افطار تا سحر چند نوبت به فرزندتان شیر سرد و گرم بدهید. مصرف آب هم یکی از گزینه های رفع عطش در این روزهای گرم است اما آب خنک بدون یخ بهتر است. تا می توانید از نوشابه، انواع نوشیدنی های صنعتی و دلستر صرف نظر کنید. حتی در رژیم غذایی بچه ها از آبمیوه ها هم با دقت انتخاب کنید چون بعضی از میوه ها با قدرت اسیدی که دارند اگرچه ممکن است احساس عطش را رفع کنند اما در مقابل می توانند احساس گرسنگی را تشدید کنند، پس حساب شده پیش بروید.
7: معمولا بیشترین میل بچه ها برای خوردن میوه تنها در وعده های بعد از افطار است و همین یکی از مهمترین دلایل ابتلای روزه اولی ها به یبوست است. تنها یک سیب، یک شاخه انگور یا چند عدد زردآلو در وعده سحری می تواند هم تشنگی روز را برای فرزندتان به تأخیر بیاندازد هم مانع ابتلای بیماری های روده ای و گوارشی در او شود.
8: اغلب بچه ها علاقه بسیار زیادی به زولبیا، خرما و حلوا دارند. این خوراکی ها اگرچه جذاب و خوشمزه هستند اما با قند ساده ای که دارند به سرعت در بدن شان جذب می شوند، اشتهای آنها را در زمان افطار یا سحر کور می کنند و در آخر هم تشنگی را تشدید می کنند. پس تا می توانید از خریدن خوراکی های این چنینی در این ماه خودداری کنید چون نمی شود یک جعبه زولبیا داخل یخچال باشد، همه از آن بخورند ولی شما مدام از فرزندتان بخواهید که دست نزد؛ خودتان راحت کنید دور این چند قلم برای یک ماه خط قرمز بکشید بعد از ماه مبارک فرصت برای خوردن خوراکی های این چنینی هست.
9: اگر برای تدارک افطار بچه ها دچار مشکل شدید کافی است تصور کنید قرار است یک وعده صبحانه اما پرکالری برای او بچینید. یک وعده صبحانه مثل خامه و عسل، شیر یا آب پرتقال، نیمرو همراه با نان غنی شده بهترین گزینه برای افطار یک روزه اولی است.
10: متأسفانه ذات و جنس بچه های این نسل با تنقلات و خراکی های رنگ و وارنگ صنعتی عجین شده است. اما نکته اینجاست که نه افطار و نه سحری زمان خوبی برای خوردن این جور خوراکی ها نیست. این نوع خوراکی ها با مواد صنعتی که دارند تشنگی مفرط را در فرزندتان ایجاد می کنند، باعث پرشدن کاذب معده بچه ها از مواد هرز و خلا موادغذایی سالم می شوند و در نهایت بی اشتهایی ایجاد می کنند. اگر دیدید فرزندتان مثل ماه های دیگر دوست دارد از این خوراکی ها استفاده کند نهایت تلاش تان را کنید که به او توضیح دهید و قانعش کنید. اگر راه به جایی نبردید در حجم کم و کاملا انتخاب شده برای تنقلات بخرید.
11: ولعی که هر آدمی در طول روز از تشنگی و گرسنگی دارد او را زمان افطار به پرخوری وادار می کند. در بچه ها افت قند خون و کمبود آب باعث تشدد احساس ولع و پرخوری آنها می شود. معده بزرگترها قابلیت مقابله با عواقب چنین پرخوری را دارد اما بچه ها چون شرایط بسیار سختی را پشت سر می گذارند احتمال پرخوری کردن در آنها بیشتر است. از طرفی دیگر سیستم درونی بچه ها بسیار ضعیفی است در این حالت وقتی معده بعد از چندین ساعت خالی ماندن یکدفعه با حجم زیادی از موادغذایی روبه رو می شود امکان ترش کردن و بی حالی بعد از افطار را افزایش می دهد. پس حواستان به ولع خوردن بچه ها در زمان افطار هم باشد. بهترین راه حل کم کردن حجم مواد غذایی و افزایش تعداد وعده ها در رژیم خوراکی بچه هاست.
12: اگر در مورد بزرگترها جدا یا همراه بودن وعده افطار و شام را بر تصمیم انتخاب خودشان می گذاشتیم اما در مورد بچه ها نمی توانیم چنین تصمیمی بگیریم چون معده بچه ها ضعیف است و به مرور می تواند موادغذایی دریافت کند. ترجیحا وعده شام فرزندتان را یک تا دو ساعت بعد از میل کردن یک افطار سبک قرار دهید و نوع مواد غذایی که در وعده شام درنظر می گیرید را متفاوت از موادغذایی افطاری بگیرید تا بتوانید تمام نیازهای بدن بچه ها را تأمین کنید.
13: مواد غذایی اصلی شام را به انواع گوشت سفید و قرمز اما کم چرب اختصاص بدهید. تهیه کردن انواع چاشنی، سالاد، ماست، دوغ رقیق و کم نمک، ژله یا کارامل، آبمیوه، سبزی و حتی آبمیوه طبیعی و کم شکر می توانند گزینه های خوبی برای چاشنی وعده شام باشند. فراموش نکنید شام بزرگترین وعده ابزاری شما برای تأمین موادغذایی بدن کودک تان است پس تا می ـوانید روی نوع غذای این وعده فکر کنید. اولویت غذاهای این وعده برای غذاهایی مملو از فیبر و سبزیجات مثل انواع خوراک گوشت و سبزیجات، لوبیا پلو، باقالا پلو، نخود پلو و انواع آش است.
14: تا می توانید از سرخ کردن موادغذایی بچه ها دوری کنید. حتی در انتخب چاشنی ها و مواد ادویه ای هم دقت کنید چون بسیاری از ادویه ها بدون اطلاع شما باعث بالارفتن میزان مصرف آب، تعریق بیشتر و در نهایت تشنگی شدید می شوند. بخارپز کردن و کبابی کردن یکی از بهترین روش های طبخ بویژه برای انواع گوشت دراین ماه است.
15: یکی از دوست داشتنی های بچه ها که به شدت باید در این ماه منع شود مصرف انواع سس است. سس سفید برای سالاد یا سس قرمز برای غذاهای گوشتی گریل شده باید قدغن شود چون این سس ها با اشباع کردن بخش مهمی از موادغذایی بدن فرزندتان نه تنها باعث سیری زودهنگام او می شود بلکه موادافزودنی داخل آنها سلامت یک روزه او را به خطر می اندازند. بجای سس سفید از ترکیب ماست و آب لیموی تازه و بجای سس قرمز از غلیظ شده گوجه فرنگی تازه برای چاشنی غذا استفاده کنید.
16: حتما از پزشک متخصص تغذیه برای حفظ قدرت بدنی بچه ها در این ماه کمک بگیرید چون پزشکان بسیاری هستند که معتقدند بچه ها باید بعد از وعده افطاری از قرص ها و شربت های مولتی ویتامین یا املاح معدنی استفاده کنند. برای رفع نگرانی هایتان در مورد کمبودهای تغذیه ای فرزندتان بهترین پیشنهاد رفتن پیش پزشک متخصص تغذیه کودکان است. حتی می ـوانید از راهنمایی های پزشک برای برنامه غذایی فرزندتان هم کمک بگیرید.
17: آخر از همه اینکه اگر بچه شما قدرت بدنی بسیار ضعیفی دارد یا اشتهای چندانی برای خوردن موادغذایی در وعده های افطار و سحری ندارد بهتر است روی تأمین موادمورد نیاز از طریق مغزها تمرکز کنید. بو داده شده، پودر شده، مخلوط با عسل یا شیر انواع مختلف مغز پسته، بادام، فندق و گردو می تواند بخش مهمی از کمبودهای غذایی بدن کودک ضعیف تان را جبران کند. حتی می توانید روی حریره های این مغزها با شیر هم به عنوان یک وعده غذای سبک و رقیق حساب باز کنید.
