در اين ماه فرصت پيدا ميكنيم كه به خيلي چيزها فكر كنيم. در واقع تدبر و تفكر در آيات به ما اين امكان را ميدهد كه به كارهايمان، دور و اطرافيانمان بيشتر اهميت بدهيم. يكي از خاصيتهاي ماه مبارك اين است كه خيلي از مسائلي كه يادمان نبوده و در يازده ماه گذشته به فراموشي سپرده بوديم دوباره فكر كنيم.
در اين ماه ياد پدر و مادرهايي ميافتيم كه در خانه سالمندان هستند و كسي سراغشان را نميگيرد. كودكان يتيم و بيسرپرستي كه براي امرار معاش و گذران زندگي دست به هر كاري ميزنند تا گليمشان را از آب بكشند. خانواده و افرادي كه توانايي مالي ندارند و دوست داريم هر طور شده به ياري آنها بشتابيم و حتي به صورت ناشناس كمكشان كنيم. در اين روزها درجه مهر و عطوفتمان آنقدر بالا ميرود كه همه چيز را خوب و زيبا تصور ميكنيم و در دل آرزو ميكنيم كاش هميشه اينطور بود. بزرگان ديني و ريش سفيدانمان در اين ماه نسبت به صله رحم تأكيد بسيار دارند و مخصوصاً همه را به عيادت از بيماران سفارش ميكنند.
عدهاي هم هستند كه به خاطر بيماريهايشان چشم به راه كمكهاي ما هستند بيآنكه توقعي داشته باشند يا حرفي بزنند. گاهي اتفاق ميافتد كه مردم روزهدار ما در اين هياهو و مشغلهها، بيماران و كساني كه مشكل جسمي خاصي دارند را فراموشش ميكنند اما اين اتفاق عمدي نيست. در اين ميان افرادي هستند كه نياز به واحدهاي خوني دارند و ما با كمترين كارمان ميتوانيم زندگي را به آنها ببخشيم و جانشان را نجات دهيم.
خوني كه حيات ميبخشد
ماه رمضان چند سال پيش بود كه برادرم به دليل خونريزي و آسيب از ناحيه پا به بيمارستان منتقل شد و در حالي كه خون زيادي از دست داده بود بيمارستان خون مورد نياز را در اختيار نداشت. اتفاقي كه شايد براي خود ما هم كمي عجيب بود و بيمارمان نفسهايش به شماره افتاده بود و مسئولان بيمارستان به خاطر چند كيسه خون و كمبودش دست به دامن همراهان ساير بيماران و ما شده بودند. به خاطر اين مسئله چند ساعت عمل به تأخير افتاد و با هر ترفند و روشي بود از كساني كه موافق بودند خون گرفتند و پس از انتقال كيسههاي خون و پلاكت از بيمارستانهاي ديگر مشكل به طور موقت برطرف شد و بعد از عمل هم از چند كيسه خون و پلاكت استفاده كردند تا بيمار ما به حالت عادي برگردد.
هميشه با خودم ميگويم اگر اطرافيان و چند همراهي كه در بيمارستان با وجود روزهداري موافقت كردند خون اهدا كنند نبودند چه اتفاقي ميافتاد؟ واقعاً در اين روزها بيماراني هستند كه نياز به خون پيدا ميكنند ولي به دليل اين كمبودها با خطرات جاني مواجه ميشوند. اگر خودمان را جاي اين افراد نيازمند به خون بگذاريم و يك لحظه به اتفاقي كه بعد برايشان ميافتد فكر كنيم، كمكمان را از آنها دريغ نميكنيم چون شايد در چنين روزهايي همان چند سيسي خون ما نجاتبخش باشد مخصوصاً اگر گروه خون كميابي مثل اُ منفي داشته باشند.
شعارها را جدي بگيريم
هر سال سازمان انتقال خون در آستانه ماه رمضان از مردم سراسر كشورمان ميخواهد كه در اين ماه بيماران خاص را تنها نگذارند و با اهداي خون جان خيلي از هموطنانشان را نجات دهند. هميشه شعار «اهداي خون اهداي زندگي است» را مخصوصاً در اين ماه و روزهاي گرم تابستان ميشنويم اما واقعاً چقدر به آن فكر ميكنيم و عمل ميكنيم. معمولاً در روزهاي عادي سال مسئله اهداي خون روند عادي خود را پشت سرميگذارد اما طي سال و در زمانهايي مانند فصل سرما، گرما، ماه رمضان و تعطيلات عيد اين روند به كندي پيش ميرود و كمي نگرانكننده است.
با شروع تابستان ممكن است عده زيادي از مردم بهدليل گرماي هوا و مشكلات حضور در پايگاههاي انتقال خون از اهداي خون پرهيز كنند اما برعكس در اين فصل به علت آمار بالاي عملهاي جراحي و افزايش مصدومان تصادفي سفرهاي تابستاني نياز به خون بيشتري وجود دارد و اين موضوع باعث كاهش ذخاير خوني ميشود. اين در حالي است كه نياز به خون و فرآوردههاي خوني هميشگي است و براي جبران اين كمبود در اين ايام مسئولان سازمان انتقال خون به دردسر ميافتند.
علاوه بر اين در مورد مدت نگهداري فرآوردههاي خوني محدوديتهايي وجود دارد و به همين دليل است كه ذخيرهسازي امكانپذير نيست و نميتوانند براي چنين روزهايي از قبل ذخيره داشته باشند. سازمان انتقال خون در زمان حال مشكل كمبود خون ندارد حتي آمادگي كامل براي مقابله با هر شرايطي را دارد چون ذخاير خوني خوبي در كشور وجود دارد. مسئله مهمتر اين است كه براي تأمين پلاكت مورد نياز بيماران احتياج به خون تازه است زيرا نميتوان پلاكت خون را بيشتر از پنج روز نگهداري كرد و در نقاط دورافتاده كشور ممكن است براي تأمين پلاكت مشكل ايجاد شود و با كمبود روبهرو شويم.
اهداي خون روزهداران
با توجه به اينكه ساعات روزهداري در اين فصل سال بسيار طولاني است و تقريباً 17 ساعت طول ميكشد، اكثراً روزهداران فكر ميكنند بعد از اهداي خون دچار ضعف و مشكل جسمي ميشوند. اين باور غلطي است كه در بين مردم ما جا افتاده ولي متخصصان تغذيه با قاطعيت اعلام كردهاند كه اهداي خون در زمان روزهداري آسيبي به سلامتي آنان نميزند و عوارضي هم برايشان ايجاد نخواهد كرد. در واقع خون دادن هيچ گونه خطر و ضرري براي روزهداران ندارد و منعي براي روزهداري نيست، پس نگراني در اين زمينه كاملاً بيهوده است.
هميشه تصور باطل شدن روزه يا احتمال ضعف و بيحالي وجود دارد اما با استناد به استفتائات و فتواهاي مراجع ديني، اهداي خون نه تنها سبب ابطال روزه نميشود بلكه واجب كفايي هم شمرده شده است. براي اينكه از ضعف و بيحالي بعد از اهداي خون جلوگيري كنيم توصيه ميشود روز قبل و بعد از اهداي خون در فاصله افطار تا سحر مايعات به خصوص نوشيدنيهاي شيرين مصرف شود، مخصوصاً روزي كه خونگيري ميشود، مصرف مايعات پس از افطار بسيار ضروري است.
دو راه براي اهداي خون پيشنهاد ميكنيم؛ يا اينكه در همان ساعات اوليه صبح و پس از صرف سحري به مراكز اهداي خون مراجعه كنيم يا اينكه بعد از افطار اين كار را انجام دهيم. به اين دليل بيشتر تأكيد ميشود كه بعد از افطار به اين مراكز مراجعه كنيم چون حجم خون كم شده با نوشيدن مايعات زياد در همان دو، سه ساعت اول بعد از اهداي خون، به سرعت جايگزين ميشود. البته سلولهاي خوني نيز دو تا سه هفته بعد از اهدا در مغز استخوان ساخته شده و سلولهاي جديد وارد گردش خون ميشود. تنها مشكلي كه ممكن است هنگام اهداي خون وجود داشته باشد، تشنگي است و به اين خاطر كه روزهدار نميتواند آب بنوشد، بهترين زمان براي اهداي خون بعد از افطار است.
البته كساني كه بنا به هر دليلي توانايي روزه گرفتن در اين ماه را ندارند ميتوانند اداي دين كنند و به ياري بيماران كليوي، كودكان هموفيلي، بيماران سرطاني، سانحه ديده، پيوند اعضا و سايرين بشتابند. در واقع هر يك واحد خوني كه اهدا ميكنيم جان سه بيمار را نجات ميدهد و با اين كار ميتوانيم فرصت زندگي دوباره را به آنها بدهيم. هميشه بايد اين احتمال را در نظر بگيريم كه شايد روزي ما هم نياز به خون داشته باشيم و جان يكي از عزيزانمان به اين مايه حياتبخش بستگي داشته باشد.
