اگر وضعيت كنوني فلسطين با وضعيت حاكم بر سالهاي 1987 و 2000 - كه به شكل گيريهاي انتفاضههاي اول و دوم منجر شد - مقايسه شود مشخص ميشود كه همان عواملي كه به آغاز و ادامه چندين ساله دو انتفاضه قبلي منجر شد اكنون نيز در سرزمينهاي اشغالي پابرجاست و حتي از برخي جهات شرايط حاكم نيز بدتر شده است. انتفاضه اول پس از آن آغاز شد كه نظاميان صهيونيستي به عمد چندين فلسطيني را با ماشين زير گرفتند. در آن زمان هنوز گروههاي جهادي شكل نگرفته بودند و گروههاي مليگرا و چپ گرا هم از فلسطين رانده شده بودند و بعد از جنگ سال 1982 رژيم صهيونيستي به لبنان در بلاتكليفي به سر ميبردند. انتفاضه دوم هم بعد از شكست مذاكرات سازش و در پي ديدار تحريكآميز آريل شارون رئيس وقت حزب ليكود از مسجد الاقصي آغاز شد، ضمن اينكه وقوع برخي جنايتها در طول جنگ از جمله تيرباران محمد الدوره كودك 12 ساله فلسطيني در قدس كه - فيلم آن در سطح گسترده در رسانهها و تلويزيونهاي جهان پخش شد - باعث شعلهورتر شدن انتفاضه مسجدالاقصي شد و دامنه آن با تظاهرات ضدصهيونيستي كه در سراسر جهان به راه افتاد به خارج از فلسطين كشيده شد و ابعاد جهاني به خود گرفت. اكنون با نگاهي به تحولات فلسطين ميتوان گفت كه برخي از شرايط و عوامل زمينهساز انتفاضه جديد به قوت خود باقي است. اگر زير گرفتن عمدي چند فلسطيني از سوي يك خودروي نظاميان صهيونيستي انتفاضه اول را جرقه زد، اكنون جنايتي كه شهركنشينان صهيونيست در قتل محمد ابوخضير مرتكب شدهاند به قدري دردناك است كه نه فلسطينيها، بلكه دل هر انساني را به درد ميآورد و آنها را به حركت و عكسالعمل وادار ميكند. دادستان كل فلسطين اعلام كرده است كه محمد ابوخضير بعد از شكنجه زنده زنده سوزانده شده است و برخي از اطلاعات حاكي از اين است كه به زور بنزين به وي خورانده شده بود و سپس بدن نيمه جان وي آتش زده شده است. اگرچه رژيم صهيونيستي از زمان اشغال فلسطين از انواع شيوههاي ترور و شكنجه استفاده كردهاند، اما جنايتي كه در حق محمد خضير مرتكب شدند نه در فلسطين، بلكه در تاريخ بيسابقه بوده است.
از طرف ديگر شكست مذاكرات سازش كه يكي از عوامل زمينهساز انتفاضه مسجد الاقصي بود اكنون نيز به قوت خود باقي است. اين موضوع از اين جهت تأثيرگذار است كه آن دسته از فلسطينيها كه تاكنون فكر ميكردند از طريق سازش و مصالحه ميتوانند حداقل به برخي از حقوق خود دست يابند و دولت محدودي را در فلسطين تشكيل دهند، اكنون به اين نتيجه رسيدهاند كه هيچ اميدي حتي به تشكيل دولت محدود نميتوانند داشته باشند، چراكه دولت نتانياهو طرح تشكيل دو دولت را كه از حمايت جامعه جهاني برخوردار است به كلي به حاشيه رانده و درصدد است ابتدا طرح تشكيل يك دولت با دو مليت را جايگزين طرح دو دولت بكند و سپس آن را در مسير دولت خالص يهودي هدايت كند. اما سؤالي كه در اين زمينه وجود دارد اين است كه آيا كساني كه آرزوهاي تشكيل دولت فلسطيني از طريق سازش و مصالحه را بر باد رفته ميبينند، حاضر به پرداخت هزينه هستند يا نه؟ پاسخي كه ميتوان به اين سؤال داد اين است كه هرچند اين افراد بدشان نميآيد از خشم و خروش مردم فلسطين در جهت اعمال فشار بر رژيم صهيونيستي استفاده كنند، اما بعيد به نظر ميرسد حاضر به پرداخت هيچ هزينهاي در اين زمينه باشند، به خصوص آنكه كشورهاي غربي نيز به آغاز انتفاضه جدي به عنوان خط قرمز نگاه ميكنند. يك نكته قابل تامل ديگر در اين زمينه موضع حماس است و در حاليكه رژيم صهيونيستي نهايت تلاش خود را به كار گرفت تا فضاي حاصل از قتل مشكوك سه نوجوان شهركنشين براي ايجاد چالش عليه دولت وفاق ملي فتح و حماس حداكثر استفاده را ببرد و حتي براي حمله گسترده به غزه تلاش بكند اما در مقابل عكسالعمل حماس چندان گسترده نبود و در صورتي كه خبرهاي موجود در خصوص دستيابي حماس به آتشبس با رژيم صهيونيستي با ميانجيگري مصر صحت داشته باشد در اين صورت اين اقدام نقش منفي در تبديل تحركات جاري به انتفاضه جديد خواهد داشت. از اين رو در مجموع ميتوان گفت از برخي جهات شرايط انتفاضه كاملاً مهياست و برخي از نكات مشترك انتفاضههاي اول و دوم را ميتوان در صحنه كنوني فلسطين نيز مشاهده كرد، اما از برخي جهات ديگر هنوز همپوشاني مواضع و ديدگاه بين بازيگران داخلي و خارجي دخيل در بحران فلسطين ديده نميشود و همين امر شايد بروز انتفاضه جديد را اندكي به تأخير بيندازد اما آنچه مسلم است اينكه روند تحولات در فلسطين به سمت انتفاضه پيش ميرود و سياستهاي رژيم صهيونيستي و دولت نتانياهو هيچ راهي جز توسل به انتفاضه را پيش روي مردم فلسطين باقي نگذاشته است.
