موضوعي كه معلم با گچ روي تن تخته سياه مينوشت و ما هم هر آنچه در تابستان برايمان گذشته بود روي تن سفيد كاغذ. . . تا خاطرات خوب و بد تابستانهاي گرم خود را با دوستاني كه بوي تازگي از دفتر و كتاب و كيفشان بلند است، به اشتراك بگذاريم. تابستانهاي داغي كه براي قديميها با الك و دولك و هفت سنگ در گرماي ظهر تابستان همراه بود و براي امروزيها سرگرمي با انواع بازيهاي رايانهاي در زير نسيم خنك كولرهاي گازي و البته عدهاي هم براي اينكه فرزندشان بتواند هنگام نوشتن انشاي «تابستان خود را چگونه گذرانديد» والدين خود را سربلند كند، بچهها را مجبور ميكنند كه انواع و اقسام كلاسهاي آموزشي از جمله زبان انگليسي، نقاشي، شنا، كشتي، رايانه، عروسكسازي، گليم بافي، طب سوزني، جاجيم بافي، مريخ نوردي، تعبير خواب و جت اسكي را بدون كم و كاست تجربه كنند. اين يك طرف. طرف بعدي، ماجراي سفرهاي انشاي بچهها به شهرهاي مختلف است كه بخش زيادي از محتواي انشاي بچهها را به خود اختصاص ميدهد. سفرهايي كه كمي قبلتر به قم و مشهد و نهايتاً ديد و بازديد چند فاميل در شهرهاي مختلف منحصر ميشد، نه سفر به دبي، آنتاليا، استانبول و. . . كه اين روزها سر از انشاي بچهها درآورده است.
تأثير اوقات فراغت در زندگي
اما به راستي موضوع اوقات فراغت مسئله مهمي است كه در تمامي دورانها ذهنهاي بسياري را به خود مشغول كرده است چراكه يكي از كاركردهاي اساسي اوقات فراغت رفع خستگي و تأمين استراحت افراد است و همه انسانها به استراحت و رفع خستگي نياز دارند. كار مداوم بدون زماني براي رفع خستگي موجب پايين آمدن بازده عمل و به هم خوردن سلامت رواني فرد ميشود اما هدف از اين اوقات بطالت نيست بلكه زماني است كه فرد به تمدد اعصاب ميپردازد و حاصل آن افزايش بازده است.
استعدادهاي انسان اگر در زمينه و شرايط مساعدي قرار گيرد به فعل تبديل ميشوند. از اين جهت شناسايي اين زمينهها در زندگي فرد بسيار مهم است. اوقات فراغت يكي از اين موقعيتهاي بسيار مناسب است كه فرد ميتواند با استفاده از آن به شناسايي و تقويت استعدادهاي خود بپردازد. بنابراين اوقات فراغت علاوه بر تأثيرات فردي كه در شخصيت فرد دارد به رشد اجتماعي او نيز كمك ميكند.
از سوي ديگر كارشناسان معتقدند طي كردن اوقات فراغت به اختيار و آزادي عمل افراد بستگي دارد. بنابر اين بهتر است فرد در اين اوقات با خيالي آسوده و آزادي عمل كامل فعاليت مورد نظر را فقط به خاطر خود و حتي بدون توجه به نتايج مادي و غيره انجام دهد. لذا در مورد پر كردن اوقات فراغت كودكان نيز بايد از تحميل فعاليت دلخواه و مورد علاقه خود به كودكان و نوجوانان پرهيز كنيم. از سرگرميها و فعاليتهاي متنوع استفاده شود والبته نه به صورت فشرده تا موجب خستگي و دلزدگي نشود. هر چند برخي افراد، عمدتاً اوقات فراغت را با كارهاي هنري پر ميكنند اما اين مسئله بستگي زيادي به علاقه و استعداد فرد دارد و چون هدف از برنامهريزي براي اوقات فراغت اجبار نيست بهتر است با علاقه و استعدادهاي فرد مطابقت داشته باشد.
برخي از افراد اوقات فراغت خود را با انواع فعاليتهاي رايانهاي كه در رأس اين فعاليتها بازيهاي رايانهاي و چت قرار دارد يا با استفاده از تلفن همراه خود ميگذرانند اما آنچه توصيه ميشود اينكه نبايد ساعات طولاني از وقت افراد و به ويژه كودكان و نوجوانان صرف اين قبيل بازيها شود زيرا عوارض زيادي در پي خواهد داشت كه ميتوان به عوارض جسماني، رواني و اجتماعي و فرهنگي تقسيم كرد. بروز چاقي يكي از عوارض جسماني است و پرخاشگري نمونهاي از اين عوارض رواني استفاده بيش از اندازه از اين قبيل بازي ها است.
از ديگران تقليد نكنيد
اگر قرار است اوقات فراغت فرد با استفاده از رايانه، تلفن همراه و تبلت طي شود لازم است با برنامهريزي و انتخاب فعاليتهاي مطلوب انجام گيرد. در انتخاب فعاليتهاي اوقات فراغت از ديگران تقليد نكنيد. افراد از لحاظ ميزان لذتي كه از فعاليتها ميبرند، متفاوتند بنابراين اجازه ندهيد فعاليتهاي شما در اوقات فراغت به صورت عادت در بيايد، بنابراين اوقات فراغت به معناي بيكاري نيست چون در اوقات بيكاري فرد كاري براي انجام دادن ندارد ولي در اوقات فراغت كارهاي متعددي ميتواند داشته باشدكه تفاوت آن با اوقات ديگر كه در آنها نيز به انجام كار و فعاليت مشغول است، در هدف اين كارها و فعاليتهاست. فرد كاري را نه از روي اجبار و نه به خاطر منافع مادي انجام ميدهد. اين لحظات به خود اختصاص دارد و تنها با هدف مرتبط با شخص وي و آرزوها و خواستهاي او انجام ميشود.
از امام محمد باقر (ع) نقل شده است كه فرمودند: وقتتان را به چهار بخش تقسيم كنيد:
بخش يكم را براي خدا و ارتباط و راز و نياز با او اختصاص دهيد.
بخش دوم را صرف كار و تلاش به تناسب تواناييتان كنيد.
بخش سوم را به برقراري ارتباط ديگران و انس با افراد بگذرانيد.
در بخش چهارم به تفريحات سالم و غير حرام بپردازيد. امام محمد باقر (ع) فرمودند كه با اين بخش آخر، سه بخش ديگر تضمين ميشود.
نقل اين روايت از امام محمد باقر(ع) تأكيد ميكند كه اسلام نيز بر موضوع گذراندن اوقات فراغت بر پايه سالم و شرعي تأكيد دارد و آن را در كنار ديگر وجوه زندگي قرار داده است. پس سعي كنيد كه تابستان خود را به گونهاي بگذرانيد كه اگر روزي خواستيد انشايي براي خود يا فرزندانتان با موضوع «تابستان خود را چگونه گذرانديد» بنويسيد، اين انشا توأم با تجديد خاطرهها و انتقال شيرينيهاي پشت سر گذاشتن ايامي شاد به ديگران باشد.
