همزمان با تغيير و تحولات و طرح توسعه حرمين شريفين به ويژه مسجدالحرام در مكه مكرمه و ساخت سازههاي جديد در اين مسجد مقدس، مراجع تقليد فتواي خود را درباره اعمال در اين سازهها اعلام كردند.
طرح توسعه مسجدالحرام از دو سال پيش آغاز شده كه در مرحله نخست طبقه دوم سازه جديد سال گذشته افتتاح شد و مراجع تقليد نيز فتواي خود را درباره طواف در اين سازه اعلام كردند، اما با امكان انجام طواف در طبقه نخست سازه جديد، فتواي مراجع تقليد نيز در اين خصوص اعلام شد.
متن استفتا و پاسخ آن بدين شرح است:
با احترام به استحضار ميرساند مدتي است، طبقه اول سازه فلزي كه در صحن مسجدالحرام با ارتفاع حدود سه متري از سطح مسجد ساخته شده، به بهرهبرداري رسيده، اما فعلاً از طواف افراد معذور و ويلچري در آن طبقه ممانعت ميشود و به طبقه دوم سازه هدايت ميشوند.
نظر به اينكه در بخشي از طبقه اول سازه، حدّ فاصل (بين ركن حجرالاسود و حجر اسماعيل) حائلي با ارتفاع حدود دو متر وجود دارد، متمني است فتواي حضرتعالي نسبت به سؤالات ذيل مرقوم گردد.
1- آيا طواف بر سطح اين طبقه از سازه با وجود حائل و بر فرض اينكه با كمي فاصله از آن، كعبه مشرفه ديده ميشود، صحيح است؟ 2- با توجه به اينكه اين طبقه از سازه حدود سه متر از سطح مسجدالحرام بالاتر است و كف آن فعلاً سنگفرش نيست، آيا خواندن نماز طواف بر آن در سمتي كه پشت مقام ابراهيم واقع شده، كافي است؟
پاسخ مراجع
آيتاللهالعظمي مكارمشيرازي: اين طواف مانعي ندارد و نماز خواندن در كف همان سازه در صورت ضرورت كافي است.
آيتاللهالعظمي موسوياردبيلي: طواف در اين سازه صحيح است. سجده بايد بر «مايصّح السجود عليه» باشد، بر فرض وجود «مايصح السجود عليه» نماز طواف در قسمتي كه پشت مقام است، در همان طبقه بلامانع است، هر چند بهتر است چنانچه موجب فوت موالات نشود، نماز در طبقه همكف خلف مقام خوانده شود.
آيتاللهالعظمي سيستاني: طواف و نماز خواندن در سازه اولي، اشكال ندارد و نسبت به سازه بالاتر، چنانچه شخص طوافكننده، اطمينان دارد كه كعبه، بالاتر است طواف، اشكال ندارد ولي نماز را بايد در صورت امكان، در طبقه پايين بخواند.
آيتاللهالعظمي سبحاني:حائل مذكور مشكلي براي طواف ايجاد نميكند لكن از آنجايي كه سازه مذكور خارج از محدوده طواف بين مقام و كعبه است در صورتي ميتوان در آن طواف كرد كه طواف در محدوده بين مقام و كعبه انجام بگيرد و الاّ مُجزي نيست.
اما طبقه دوم سازه (فوقاني) كه بالاتر يا مساوي با پشتبام كعبه است هرگاه معذورين در آن طواف كردند بايد جهت طواف در كف سطح مسجدالحرام نيز استنابه كنند و علاوه بر نايب، خود نيز نماز طواف را در پايين و اگر مشقت دارد در بالا جوري كه پشت مقام قرار گيرند بخوانند.
همچنين افرادي كه جواز طواف در سازه مذكور را دارند چنانچه ميتوانند سجده خود را بر مايصح السجود عليه در همان طبقه اول سازه پشت مقام به جا آورند مانعي ندارد والا بايد نماز را در پايين بخوانند و فاصله زماني بين طواف در سازه و نماز طواف در سطح مسجد اگر همراه با مبادرت عرفيه باشد، اشكالي ايجاد نميكند.
آيتاللهالعظمي شبيريزنجاني:جايز نيست مگر در ايام بسيار شلوغ كه طواف در محدوده (بين بيت و مقام) در شب و روز براي نوع مكلفين با مشقت شديد مواجه است (مانند بعضي از ايام حج). همچنين نماز طواف بر روي سازه صحيح نيست حتي اگر سجده بر مايصح عليه السجود باشد.
آيتاللهالعظمي صافيگلپايگاني:در فرض سؤال صدق طواف از طبقه اول با وجود حائل مشكل است و لذا معذورين كه مجاز از طواف در طبقه اول هستند احتياط به جمع بين طواف و نايب گرفتن را ترك نكنند. همچنين نماز را در خلف مقام در طبقه همكف بخواند.
