از يك مسلمان بعيد است! از يك معتقد اين نوع رفتارها بعيد و غيرممكن است. كاري به ديگران ندارم ما كه اين همه در دينمان و كتاب آسمانيمان به صرفهجويي كردن و بهينه مصرف كردن توصيه شدهايم نميتوانيم، حق و اجازه نداريم بيشتر از حد نيازمان يا خلاف عرف جامعه مصرف كنيم. «مگر خونم رنگينتر از مردم كوير است؛ در اين فصل كه ميشود گرمايش را با خنكاي كولر آبي يا حتي پنكه جبران كرد چه دليلي دارد بروم يك كور گازي بخرم حالا كم مصرف يا پرمصرف بودنش اصلاً مهم نيست چون انتخاب بين بد و بدتر است و گزينه خوبي در بين نيست».
« وَ اَهلَكنَا المُسْرفينَ، و ما مسرفان را هلاك نموديم (انبياء آيه 9)، اِنَّهُ لايُحِبُّ المُسْرِفَين، همانا خداوند اسراف كاران را دوست ندارد(انعام آيه 141)، وَ اَنَّ المُسْرِفينَ هُمْ اَصْحابُ النَّار، همانا اسراف كاران اهل دوزخند(مؤمن آيه 43)، مُسَوَّمةً عِندَ رَبِّك لِلْمُسْرفينَ، سنگهايي كه از ناحيه پروردگارت براي اسراف كاران نشان گذاشته شده است(ذاريات آيه 34)، اِنَّ اللَّهَ لا يهدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كذَّاب، همانا خداوند اسرافگر دروغگو را هدايت نكند(مومن آيه 28)».
جالبتر اينكه با اين همه توصيهاي كه در دين ما به جلوگيري از اسراف شده است رشد مصرف انرژي ايرانيها در كمتر از 10 سال گذشته بيش از سه برابر نرخ جهاني بوده است و از همه بدتر اينكه نه تنها متنبه و متوجه رفتار زشتمان نشدهايم بلكه امروز اين رقم به چيزي حدود پنج برابر افزايش پيدا كرده است!
امسال تابستان گرمترين تابستان ايران در 40 سال گذشته است، هر زمان گرماي هوا در كشور ما بيشتر ميشود به تبعش مصرف آب و برق تصاعدي افزايش پيدا ميكند. تصميم گرفتم در مطلب امروز راهحلهايي را نشان دهم. اميدوارم بشود با انجام آنها ذره ذره از مصرف برق در هر نقطه از خانه يا محل كارمان كم كرد تا شايد با اين ذره ذرهها بشود مصرف برق كشور را كاهش داد.
حواستان به خرابكارهاي مخفي باشد
يكي از بزرگترين نكاتي كه اغلب به آن توجه نميكنيم وسايل غيرضروري است كه طولانيمدت و بلااستفاده در مداربرقي منزل قرار ميگيرند. چرخي در منزل بزنيد تا متوجه منظورم بشويد. تلويزيون، دستگاه ضبط و پخش صدا، سينماي خانوادگي، آنتن ديجيتال، ساعت هوشمند، ماشين لباسشويي، ماشين ظرفشويي، رايانههاي خانگي، تبلتها، انواع و اقسام شارژرهاي موبايل و مسواك هم در گروهي از وسايل قرار دارند كه حتي اگر استفادهاي از آنها نكنيم اما سيم آنها به پريز برق وصل باشد در حالت آماده باش
(stand bye) قرار دارند و من اسم اين وسايل را «خرابكارهاي مخفي» ميگذارم. حالت آمادهباش در هر وسيلهاي نشانهاي دارد مثلاً چراغ روشن پايين تلويزيون، تايمر ساعت لباسشويي يا تاريخشمار ظرفشويي، حتي چراغ چشمكزن آنتن ديجيتال همه علائمي هستند كه به زبان بيزباني به شما ميگويند « هنوز وسيله شما به برق متصل است و در اين حالت تقريباً 10 درصد برق مصرف ميكند»!بهترين راه خارج كردن هر وسيله غيرضروري از مدار برقي است. وسيله ضروري از نظر من فقط يخچال و فريزر است.
كمي به خودمان زحمت بدهيم جاي دوري نميرود
چند سالي است كه تابستان وارد هر خانه يا ادارهاي ميشوي ميبيني كولر آن هم نه از نوع آبي بلكه از نوع گازي حالا چه كم مصرف و چه پرمصرف تا آخرين درجه روشن است! من نميدانم كولرهاي آبي با آن همه مصرف بهينه آب و برق چه مشكلي داشتند كه ما رفتيم و كولرهاي گازي را جايگزين آنها كرديم؟
اصلاً به خودمان زحمت هم نداديم يك مقايسه كلي بين قبضهاي جديد با قبضهاي برق قديمي كنيم و متوجه بالارفتن بهاي مصرفيمان شويم. خلاصه كلام اينكه قدري منصف باشيم، به جيب خودمان، به سهم بچههايمان و حق بقيه مردم در روستاهاي گرمسيري كه تابستان با مشكل برق مواجه ميشوند كمي فكر كنيم. با كولر آبي هم ميشود خنك شد هم ميشود سير صعودي قبض را كاملاً تصاعدي و نزولي كرد. حتي در بعضي مواقع مثل شبها ميشود به جاي كولر آبي از پنكههاي سقفي يا پايهدار هم استفاده كرد چون اين پنكهها هم در مقابل كولرهاي آبي 20 درصد مصرف كمتري دارند. فراموش نكنيد مناسبترين درجه حرارت در فصل تابستان براي منازل 18 تا 22 درجه سانتيگراد است دليلي براي خنك كردن بيش از حد خانه وجود ندارد بهتر است به فكر سرماخوردگي و دردسرهاي بعدش هم باشيد.
تا مجبور نشديم شارژ نكنيم
فراموش نكنيم يكي از بهترين روشهاي استفاده از انرژي برق در هر فصلي اين است كه وسايل شارژ شدنيتان را تا جاي ممكن با انرژي كه ذخيره دارند استفاده كنيم. اگر موبايل، تبلت، تلفن بيسيم، مسواك برقي، ماشين ريش تراشي و حتي دستگاه تصفيه هوا در خانه داريم تا زماني كه چراغ هشدار انرژي روشن نشده آن را به برق وصل نكنيم. البته يادمان باشد يكي از رمزهاي موفقيت ما در مسير كاهش مصرف برق در اين مورد آن است كه باتريهايي كه در اين وسايل استفاده ميكنيم باتريهاي سالم و مقرون به صرفهاي باشند.
چند منظوره به صرفهتر از تك منظوره
يادمان باشد قرار است روش و سبك زندگياي تعريف كنيم كه از حداقل هدررفتهاي انرژي برق خودداري كنيم. يكي از مهمترين تصميمها اين است كه به جاي اينكه سراغ چند وسيله برقي برويم بهتر است يك وسيله چند منظوره بخريم! به جاي آبميوهگيري، خردكن، ميكسر، مخلوطكن يك غذاساز بخريم و به جاي اينكه يك اسكنر، فتوكپي و پرينتر مجزا بخريم سراغ يك چندكاره حرفهاي برويم چون مصرف برق در چندكارهها به نسبت تعداد كاري كه انجام ميدهند كم ميشود. مثلاً مصرف يك چندكاره فني به نسبت استفاده از پرينتر، اسكنر و چاپگر سه برابر كمتر است. اين يعني صرفهجويي 35 درصدي در مصرف اين نوع كارها.
يك نسخهپيچي تمام عيار
براي اينكه هميشه اتاق خوابهايتان در فصل تابستان خنك باشد بهتر است سايبان كوتاه و كم عرضي را بيرون و در قسمت بالاي پنجره تعبيه كنيد. اين سايبان از نفوذ مستقيم اشعه گرم خورشيد هنگام ظهر به خانه جلوگيري ميكند. همانطور كه در فصل زمستان بهترين راه براي مقابله با هدررفت انرژي گرمايي از منافذ پنجرهها، استفاده از پردههاي ضخيم است ميتوانيد در فصل گرم هم از همين پردهها براي جلوگيري از ورود هواي گرم و خروج انرژي خنككننده از منزل استفاده كنيد.
يا نخر يا اگر ميخري خوب بخر
اگر وسيلهاي در منزل داريم كه قديمي شده، كاركردش در مقايسه با ميزان مصرفش به صرفه نيست در اولين فرصت عوضش كنيد. فكر جيپ و پولتان را نكنيد چون با يك چرتكه انداختن معمولي ميتوانيد متوجه شويد پولي كه بايد در ماههاي آينده بابت قبضهاي مصرفي چنين وسيلهاي بپردازيد بسيار بيشتر از پول خريد آن است. در خريد كردن دقت كنيد. دنبال مارك و برند خاص نباشيد چون اغلب محصولاتي در كشورها بهترين كارآيي را دارند كه مناسب با اقليم همان كشور توليد شده باشند يعني محصولات توليد داخل. اگر هدف از خريدن وسيله جديد كاهش مصرف انرژي است اولين چيزي كه دقت كنيد برچسب انرژي محصول باشد و دومين نكته خدمات پس از فروش.
خطايي قديمي اما ممكن. . .
نميدانم شما هم خاطرتان هست يا نه؛ تا همين چند سال پيش در هر خانهاي ميشد راحت لوستر، چراغ خواب و چراغ مطالعه را پيدا كرد كه در آن از لامپ رشتهاي استفاده شده بود. همين چند سال پيش با همت فرهنگي - رسانهاي اساسي و فراگيري كه شد خوشبختانه مردم به ويژه در مناطق شهري متوجه شدند كه اين لامپهاي رشتهاي چه مكندههاي انرژي بيفايدهاي هستند پس يكدفعه از صحنه خانهها كنار رفتند. اما متأسفانه هنوز در بعضي مناطق روستايي و حتي در بعضي بخشهاي خانههاي شهري مثل انباري، پاركينگ، سرويسهاي بهداشتي و اتاق خواب ميشود اثري از اين لامپها را ديد. بگذاريد يك نكته را يادآوري كنم «مي دانستيد هر لامپ رشتهاي معادل 10 لامپ فلورسنت انرژي مصرف ميكند؟ خبر داشتيد كه لامپهاي رشتهاي 95 درصد انرژي برق را به گرما و تنها 5 درصد را به روشنايي تبديل ميكنند؟ مطمئناً هم خبر نداشتيد كه هر لامپ فلورسنت تقريباً 15 برابر لامپ رشتهاي عمر ميكند!». پس هرچه زودتر شر اين مكندههاي انرژي را از خانهتان و قبض برقتان كم كنيد.
براي هر مصرفي راهحل بهتر و ميانبر پيدا كنيد
يكي از مهمترين هدفهاي استفاده از انرژي برق در فصل تابستان جنبه خنككنندگي وسايل سرمازاست. سؤال من اين است شما به جاي اينكه هواي گرم منزل را به وسيله دستگاههاي سرمازا كم كنيد چرا اين هوا را به بيرون از خانه و با هواي خنك جابهجا نميكنيد؟ چطور؟! واضح است. گرمترين بخش هر خانهاي آشپزخانه است آن هم به دليل فرآيند پخت و پزي كه در آن انجام ميشود. در واقع بخش مهمي از گرماي خانه ما همان هواي گرم آشپزخانه است كه وارد فضاي پذيرايي و نشيمن ميشود. به جاي آنكه دست به نقد سراغ كولر برويم بهتر است 1 ـ پنجره آشپزخانه را بازكنيم. 2 ـ پرده را كنار بزنيم و اجازه بدهيم هواي گرم راحت از اين مسير خارج شود. 3 ـ حتي به جاي روشن كردن هود و اتلاف انرژي برق بهتر است از كاركرد پنجره استفاده كنيم. فراموش نكنيم اين نسخهپيچي به هيچ وجه مناسب فصل زمستان نيست چون انرژي گرمايي كه از اين مسير خارج ميشود چند برابر انرژي برقي است كه صرفهجويي ميكنيم.
درست استفاده كردن رمز كاهش مصرف
شما حتي اگر وسيلهاي با مصرف انرژي رده A خريده باشيد باز هم ميتوانيد با نوع استفادهتان ميزان انرژي را به حداقلها برسانيد. نبض لباسشويي در درجه حرارت و زمان شست و شو است. براي كمتر مصرف كردن برق در ماشين لباسشويي ميتوانيد برنامههاي كوتاه با درجه آب كم را انتخاب كنيد. غذاي گرم داخل يخچال نگذاريد. يخچال را در مجاورت وسايل گرمازا مثل اجاق گاز يا آبگرمكن قرار ندهيد. حداقل نيم متر و حداكثر يك متر موتور يخچال بايد از ديوار فاصله داشته باشد چون عدم گردش هوا باعث بالارفتن درجه حرارت موتور و مصرف انرژي ميشود. در مقابل توصيه ميكنم به جاي استفاده از اجاق گاز كه هم مصرف گاز و هم توليد گرماي بسيار زياد دارد از مايكروويو استفاده كنيد چون صرفهجويي انرژي در اين وسيلهها 80 درصد است و اين يعني فوق العاده. تا ظرفيت وسيله استفاده كنندهتان پر نشده آن را روشن نكنيد. تا مخزن لباسشويي يا سيني مايكروويو پر نشده آن را روشن نكنيد چون ميزان مصرف انرژي اين وسايل در حالت نيمهپر بسيار بالاست. وقتي در پلوپز چند نفره غذاي دونفره ميپزيم در واقع به ميزان همان چند نفره انرژي هدر ميدهيم. برفك زدن يخچال هم ميتواند باعث زياد شدن مصرف انرژي شود پس به موقع به داد يخچالهاي قديمي و برفكي برسيد چون يخچالهاي جديد حدود 27 درصد مصرف برق هر خانه را به خودشان اختصاص ميدهند و اين ميزان مصرف در نمونههاي قديمي بسيار بيشتر است.
از آبگرمكن غافل نشويد
فراموش نكنيد ما نه تنها قرار است هر وسيلهاي كه مصرف زياد برق دارد را از مدار مصرف خارج يا ميزانش را تعديل كنيم بلكه بايد با وسايل گرمازايي كه در فصل تابستان وسايل خنككننده را به زحمت بيشتري مياندازند هم مقابله كنيم. متأسفانه به دلايل ايمني نميتوانيم آبگرمكن آپارتمان را در بالكن يا فضاي بيرون نصب كنيم.
از طرفي وجود و روشن شدن مكرر اين وسيله آن هم در فضاي گرمازاي آشپزخانه انرژي زيادي را به خنككنندهها تحميل ميكند. فراموش نكنيم ما در تابستان مثل زمستان به آب با دماي بالا براي حمام كردن نياز نداريم چون به خودي خود دماي آب در تابستان بالاتر از حد معمول است. پس بهتر است در اولين قدم درجه حرارت آبگرمكن را پايين ببريم 60 درجه سانتيگراد بهترين درجه حرارت آب در تابستان است.
نگو اجاق گاز بگو بلاي جان انرژي
اصلاً فلسفه اختراع اجاق گاز چه بود؟ وسيلهاي كه هم در مصرف انرژي گاز رتبهدار است و هم در فصل تابستان با گرمايي كه توليد ميكند روي هرچي خنككننده است كم ميكند. چرا بايد در قلب آشپزخانه مدام كار كند؟! تابستانها تا جاي ممكن سراغ اجاق گاز نرويد بهترين گزينه مايكروويو است اما اگر مجبور شديد از اين وسيله استفاده كنيد حواستان باشد اولويت مصرف بر كم كردن توليد هواي گرم اجاق گاز است چون هرچه درجه حرارت اجاق گاز بالاتر باشد هم مصرف گاز و هم توليد گرماي آن بالاست پس ما مجبور ميشويم وسيله خنككنندهمان را بيشتر به دردسر بيندازيم. شعلههاي كوچكتر با درجه حرارت كمتر بهترين انتخاب است. البته فراموش نكنيد كه بايد شعله انتخابيمان با ظرف و حجم غذا متناسب باشد.
تابستان، دست رد به سينه اين وسايل بزنيد
تابستان، دست رد به سينه اين وسايل بزنيد
تابستانها دور ماشين ظرفشويي را خط بكشيد. بهتر است براي يك فصل هم كه شده از شستن ظرفها با دست لذت ببريد. هود آشپزخانه، تهويه سرويس بهداشتي، اتو و بخارشو از جمله وسايلي هستند كه پيشنهاد ميكنم در تابستان دور استفاده كردن از آنها را خط قرمز بكشيد و سعي كنيد از انرژي طبيعي اين فصل براي خنك كردن هوا، خارج كردن بوي غذا و حتي خشك كردن لباسها كمك بگيريد. جاروبرقي، لوستر، پلوپز، لباسشويي و سشوار از جمله وسايلي هستند كه تأكيد ميشود مگر در مواقع ضروري به كار گرفته نشوند چون مصرف انرژي برق در آنها بسيار بالاست. تا جايي كه ميتوانيد با گرم شدن هوا در منزل لباسهاي نخي، خنك و كوتاه بپوشيد تا غلبه گرما بر شما كمتر شود.
گرما را دور بزنيد
هم در فصل زمستان و هم در فصل تابستان ميشود با رنگآميزي، دكور بندي و چيدمان وسايل از مصرف انرژي در خانه بسيار كم كرد. من اسم اين روش را ميگذارم دور زدن گرما و سرما. مثلاً همانطور كه در زمستان توصيه ميكنيم از رنگهاي گرم و توناژهاي نارنجي تا قرمزآتشي براي وسايل و ديوارها استفاده كنيم در تابستان پيشنهادم رنگهاي خنك است. آشپزخانه و اتاق نشيمن و پذيرايي فضاهايي هستند كه اين ترفند بيشتر در آنها جواب ميدهد. رنگهاي سفيد، يخي، ياسي، كرم و ليمويي بهترين رنگهاي فصل تابستان هستند. پردهها، ديوارها، روكش يا كوسن مبلها و حتي روفرشي يا فرش را ميتوان با رنگ روشن تطبيق داد. همانطور كه با چيدمان مبلها در فصل زمستان رو به جهت تابش آفتاب ميشود انرژي گرمايي را به خانه آورد در تابستان هم ميشود با پشت كردن تمام عناصر حياتي دكور منزل به نور آفتاب از شدت گرماي نفوذپذير به اتاق كم كرد.
فضاي بيرون از خانه هم از دستتان در نرود
مصرف انرژي در فضاهاي خارج از چارچوب خانه كه شامل قبض برقمان ميشود معمولاً از جمله اتفاقهايي است كه فراموش ميكنيم برايش برنامهريزي كنيم. تايمرها و حسگرهاي هوشمند از جمله وسايلي هستند كه ميتوانند در اين زمينه به ما كمك كنند. اغلب مردم بعد از خروج از ساختمان يا ورود به داخل آپارتمان حواسشان به لامپهاي داخل راهرو، پاركينگ و حتي انباري نيست. اينجاست كه علم و تكنولوژي به كار ميآيد؛ تايمرهاي هوشمند اين قابليت را دارند كه بعد از تنظيم در يك زمان ثانيهشمار تمام سيستم برق راهرو را تا زمان فشردن مجدد كليدهاي برق قطع كنند. اگر در مجتمعهاي بزرگ مجهز به سيستم خنككننده در راهرو زندگي ميكنيد هم ميتوانيد از حسگرهاي هوشمند براي برنامهريزي خنك يا گرم كردن فضاي راهرو استفاده كنيد.
محققان ميگويند نه، ما اصرار داريم كه «روشن بماند»؟
نتايج تحقيقات علمي نشان داده كه سلولهاي مغز تنها در خواب و زماني كه خاموشي مطلق حاكم باشد دستور ترشح هورمونهاي آرامشبخش را صادر ميكنند. اين نتيجه ساده نشان ميدهد كه محققان به اين باور رسيدهاند كه تنها خوابي كه در خاموشي مطلق سپري شود ميتواند آرامشبخش و انرژيدهنده باشد. خلاصه كلام اينكه با اين همه تأكيد چرا اصرار داريم كه حتماً بايد يك چراغ خواب آن هم درست بالاي سرمان از شب تا طلوع صبح روشن بماند؟! خب خاموشش كنيم تا با يك تير چند هدف كاهش مصرف انرژي برق، آرامش خواب و افزايش طول عمر لامپ را نشانه برويم.
يك اتاق خنك بهتر از يك خانه گرم است
خاطرتان هست در همين زمستان گذشته چقدر بر گردش و استفاده از انرژي گاز در يك فضاي محدود از خانه تأكيد ميشد؟ همه ترجيح ميدادند به جاي اينكه همه درهاي اتاقها باز و تمام خانه سرد باشد در يك اتاق بمانند و همان اتاق را با حداقل انرژي گرم كنند. اين پيشنهاد را در فصل گرما هم ميكنم. يك اتاق خانه را با وسيله سرمايشي خنك كنيد بهتر از اين است كه همه درها را باز بگذاريد و كولر را تا درجه آخر زياد كنيد. در كنار تغيير دكوراسيون نشيمن بهتر است تختتان را هم از كناره ديوار به سمت پنجره جابهجا كنيد. حتي ميتوانيد شبها به جاي روشن كردن انواع كولر تنها پنجرهها را بازكنيد با همين راهحل ساده ميتوانيد 10 درصد انرژي مصرفيتان را كم كنيد. براي جلوگيري از خروج انرژي خنك در فصل گرم بهتر است دريچههاي خروجي هوا مثل خروجي شومينه يا دودكشهاي اتاقها را هم از داخل و هم از روي پشت بام بهوسيله نايلون بپوشانيد.
يك خصلت ايراني كه بهتر است فراموش شود
از قديمالايام رسم نبود اما اينطور باب شده بود كه در سردر هر خانه يك شمع يا چراغ روشن ميكردند تا اگر مسافر يا در راه ماندهاي مسيرش را گم كرده بود بتواند مسيرش را پيدا كند يا روي كمك صاحبخانه حساب كند. اين روزها در كلانشهرهايي كه در هر كوچهاش 10، 20 تير چراغ برق وجود دارد نيازي به اين چراغهاي سردري نيست. پس بهتر است اين چراغها را از مدار مصرفتان خارج كنيد و اگر اصرار به استفاده داريد تا تاريك شدن هوا روشن نكنيد و به محض روشن شدن هوا خاموشش كنيد چون واقعاً اسراف و غيرضروري است.
تو دست به كار شو، كار نشد ندارد
چشم بگردانيد و در هرجاي منزلتان كه رد و نشانهاي از مصرف برق ميبينيد به فكر باشيد كه اين مصرف را بايد به هر روشي به حداقلها كاهش دهيد. اگر همه مراحل را رفتيد و باز هم دوست داشتيد كه ميزان مصرف برقتان را به كمتر از اين برسانيد ميتوانيد سراغ عايقبندي كف و ديوارها برويد چون متأسفانه اين فضاهاي هر خانه است كه بخش مهمي از هواي گرم و سردخانه را به بيرون اتاق انتقال ميدهند و باعث اتلاف انرژي ميشوند. كفپوشهاي چوبي و پلاستيكي يكي از مناسبترين و به صرفهترين نوع عايقبندي هستند با همين روش ساده ميتوانيد حداقل روي كاهش 20 درصدي مصرفتان حساب باز كنيد. فراموش كردم بگويم كه با كثيف شدن فيلترها تصفيه در وسايل خاص مانند يخچال، ظرفشويي، تصفيه آب يا هوا مصرف انرژي برق به ميزان قابل توجهي افزايش پيدا ميكند پس از تميز و تعويض كردن فيلترها، لولهها و مجاري وسايلي مانند جاروبرقي هم غافل نشويد. آخر سر هم اينكه انجام كارهاي انرژيبر مانند اتوكشي يا استفاده از فر و لباسشويي را به ساعتهاي پاياني شب موكول كنيد چون در اين زمان هزينه مصرف انرژي بسيار كمتر است و به مدار انرژي آسيب وارد نميشود. كولر تا وقتي در معرض تابش مستقيم خورشيد قرار دارد هم مصرف آب و هم مصرف برق بالاتري دارد پس براي كولرها هم در فصل تابستان سايبان درست كنيد. روزهاي طولاني تابستان بهترين زمان براي استفاده از انرژي طبيعي روشنايي نورخورشيد است پس صبحها لامپها را روشن نكنيد و پردهها را براي ورود نور خورشيد كنار بزنيد تا زماني كه تابش مستقيم و گرم نشده ميتوانيد از نور روز به عنوان جانشين استفاده كنيد. رايانههاي همراه تنها 10 درصد رايانههاي شخصي برق مصرف ميكنند فكر ميكنم وقتش رسيده كه براي رايانههاي شخصيتان فكر جايگزين باشيد.
