با بالا گرفتن مناظرههاي «از راه دور» و «رسانهاي» در صنعت نفت، مديران اسبق، سابق و فعلي وزارت نفت و شركتهاي زيرمجموعه، شمشير از رو ميبندند و هر يك به نوعي عملكرد ديگري را زير سؤال ميبرند. با بررسي حواشي سه ماه اخير صنعت نفت ميتوان به اين نتيجه رسيد كه هر يك از طرفين تا مرزي مشخص، حق را بيان ميكنند اما چه ميتوان كرد كه بيشتر انتقادات بيش از آنكه جنبه دلسوزانه و همافزايي داشته باشند، «زيرنويسي» سياسي دارند و منازعات حزبي و گروهي، محل مناسبي براي به چالش كشيدن دورههاي مختلف شده است.
ماجراي نسل جديد قراردادهاي نفتي، واردات بنزين، توسعه پايين دست صنعت پتروشيمي، كرسنت و استاتاويل، شكايت گازي تركيه از ايران و دست آخر محكوميت ايران در دادگاه لاهه فضاي مشمئزكنندهاي را در نفت به وجود آورده است؛ طرفين اين بلواها، با چشمپوشي كردن از واقعيات و دور شدن از دايره انصاف، چنان به يكديگر ميتازند كه گويي ديگري خارج از محدوده نظام است و آن يكي از خائنان به منافع جمهوري اسلامي ايران!
آنطور كه حافظه تاريخي نگارنده ياري ميكند، در صنعت پرطمطراق نفت تا بوده حواشي بر متن غلبه داشته است و هر دولت و حتي وزيري با خطمشي يكسان، به عملكرد «قبلي» انتقاد داشته و به جاي مطرح كردن آن در جلساتي كارشناسانه و خصوصي، بوق و كرنايي به نام رسانه مييابند و از هر طريقي، ميخواهند علاوه بر «سفيدخواني» خود، طرف مقابل را به جهل و حتي خيانت متهم كنند.
اين اپيدمي كه سالهاست در صنعت نفت شايع شده است، طي يك سال اخير، پيشرفت قابلملاحظهاي داشته است و گذشتگان، امروزيها را به رانتخواري و خودماني كردن فعاليتهاي نفتي متهم ميكنند و امروزيها، گذشتگان را افرادي اطلاق ميكنند كه جز ويراني و پسرفت، تحفهاي براي نفت باقي نگذاشتهاند، در حالي كه هيچ يك از دولتها و وزيران نفت، بينقص نبوده و در كنار عملكرد قابل تحسين خود، اشتباهاتي را مرتكب شدهاند كه بررسي آنها نه از طريق سخنان پوپوليستي بلكه از جلسات كارشناسي و منظم امكانپذير است.
صنعت نفت و مقولات مربوط به آن تفاوتهاي چشمگيري با ساير حوزههاي اقتصادي دارد و وزيري كه سالها در اين صنعت مشغول به كار بوده است، نميتواند مدعي «اعلميت» باشد چه رسد به وزرايي كه در كمال غريبگي با نفت، در رأس آن قرار گرفتند.
صنعت نفت برخلاف ساير حوزههاي اقتصادي، صنعتي تك بعدي نبوده و شامل ابعاد مهمي مانند حقوق بينالملل، تجارت و صادرات، واردات تكنولوژيهاي روز، بازارهاي نفتي، حضور مؤثر در جلسات بينالمللي به ويژه اوپك، ديپلماسي انرژي و روابط بينالمللي، توسعه سياستهاي اقتصادي و. . . است كه اندكي كوتاهي در يكي از اين بخشها خسارات سنگيني را به كشور وارد ميكند.
با توجه به اين ويژگيها، نميتوان وزيري را «بهترين» و وزيري ديگر را «بدترين» وزير نفت معرفي كرد چراكه تجربه و بررسي عملكرد هر يك از وزرا، به خوبي نشان ميدهد با وجود توانايي برخي وزرا، نقاط تيره قابلتأملي در پرونده آنها ديده ميشود و به جاي بهترين و بدترين، بايد از ميان «بد» و «بدتر» يكي را برگزيد هرچند كه اين ديدگاه شايد سياهنمايي بيش نباشد اما حقيقت وجود، خروجي جز اين ندارد.
با اين وجود امروز، يكي از طرفها به شكايت رسمي از طرف ديگر ميپردازد و طرف ديگر خواستار تحقيق و تفحص از زيرمجموعههاي وزارت نفت است؛ رسانههاي وابسته به هر يك از اين جريانات نيز چنان با آب و تابي شگرف، به پوشش اخبار طرف خود ميپردازند كه اينگونه تلقي ميشود كه جنگ امروز، «جنگ حيثيت» است و جريان پيروز، خداوندگار صلاحيت، شايستگي و اثرگذاري بر نفت !
نه برادران؛ اين قبيل منازعات نه دردي از صنعت نفت دوا ميكند و نه مورد تأييد هر عقل سليمي است كه توسعه ايران اسلامي را ميطلبد؛ چه شده است كه اين فضا در نفت حاكم شده است؟ حمامي به حمامي ميرسد صندوق ميبوسد اما وزراي سابق و فعلي چنان يكديگر را به مسلخ تخريب ميبرند كه به نظر ميرسد فراموش كردهاند همه براي آباداني كشور تلاش ميكنند و بر حسب اقتضاي زمان چه كردهاند. چه خوب بود اگر منتقدان كمي از الگوي رستم قاسمي بهره ميبردند كه در روزهاي پاياني خود در وزارت نفت نه تنها انتقاد رسانهاي را رايج كرد بلكه از همه توان خود براي همراه كردن نيروهاي مؤثر نفت با وزير پيشنهادي استفاده كرد.
علي ايحال، در وهله نخست از وزير نفت اين انتظار ميرود كه به توپخانه تحت نظارت خود دستور دهد خاموش باشند و به جاي تحريك طرف مقابل و پوشش اخبار شكايت سه وكيل از وزير اسبق نفت، در حوزه تخصصي خود فعاليت كنند؛ اين انتظار از وزير نفت خواسته بزرگي نيست زيرا زنگنه، كمتر علاقه خود را به دعواهاي رسانهاي نشان داده اما صد تاسف به برخي زيرمجموعههاي ايشان كه پيشه و وظيفه اصلي خود را فراموش كردهاند و تنها به فكر رويارويي با گذشته هستند.
به عنوان نمونه يكي از زيرمجموعههاي وزارت نفت علاقه خاصي به نقد و تخريب دولت گذشته در برخي شئون دارد و عملكرد فعلي وزارت نفت را با خطكش گذشته مقايسه كرده و وزارت نفت دولت يازدهم را اصلحترين وزارت نفت سالهاي اخير ميداند كه قطعاً اين قبيل اقدامات خواسته وزير نفت نيست.
از طرف ديگر هم اين انتظار بجاست كه در ازاي انتقاداتي كه از دولت فعلي دارند كمي به گذشته بنگرند و سخني به زبان بياورند كه موجب بازخواني عملكرد خود شوند كه اگر...!
به هر شكل، بايد پذيرفت كه فضاي حاكم بر صنعت نفت و حواشي بسياري كه «سرعتگير» شدهاند بزرگترين مانع برنامههاي دولت در حوزه توسعه اقتصادي است و چنانچه انتقادي در اين زمينه وارد است بايد در جلسات تخصصي به صورت كارشناسي و دلسوزانه مورد بررسي قرار گيرد و نه به جاي «دستگيري»، «مچ گيري» كرد.
