يكي از كارگردانهاي سينما معتقد است «در جو فرهنگي كشورمان نميتواني كار خودت را بكني!» و به همين دليل فعلاً نميتواند فيلم بسازد! آيا جو فرهنگي كشور آنقدر بيكار است كه نگذارد اين كارگردان كار كند؟
گويا بزرگداشت گرفتن براي ناصر تقوايي يكي از مدهاي جديد سينماي ايران شده و هر از چند گاهي براي اين كارگردان مراسم تقدير و بزرگداشت برگزار ميشود. همين چند ماه پيش بود كه حجت الله ايوبي رئيس سازمان سينمايي در مراسم تقدير از تقوايي گفته بود كه دوران فيلم نساختن تقوايي گذشته است كه تقوايي با ادامه فيلم نساختنش تا امروز نشان داد كه نه، هنوز زمان فيلم نساختن اين كارگردان ادامه دارد. در مراسم تقدير جديد كه كيميايي براي تقوايي گرفت، باز هم صحبت از فيلم نساختن تقوايي شد و خود تقوايي گفت كه بيكار نيست، اما عدهاي از دلواپسهاي سينما هنوز نگران اين هستند كه چرا تقوايي فيلم نميسازد و به دنبال ريشهيابي آن هستند. آنها پيرو ايده ممنوعالكار بودن تقوايي هستند، همانطور كه در مراسم بزرگداشت قبلي طوري فضاسازي شده بود كه ايوبي ميپنداشت تا به حال چند نفر مأمور شدهاند كه نگذارند تقوايي يا امثال تقوايي كار كنند و رسماً پشت تريبون اعلام كرد كه آن زمانها گذشته است و تقوايي ديگر ميتواند فيلم بسازد. تجليل از هنرمندان تأثيرگذار در سينماي ايران كار پسنديدهاي است، اما اينكه فقط سوزن تقديرها روي چند نفر گير كند و بقيه افراد به هر دليل ديده نشوند، جاي نقد دارد! اينكه يك كارگردان چندين سال است حتي حال و حوصله تمام كردن پروژه نيمهكارهاش را ندارد، ميتواند به تنهايي دليلي براي تقدير و تجليل باشد؟!
در مراسم بزرگداشت تقوايي كه در خانه هنرمندان ايران برگزار شد، تقوايي كه مدتهاست فيلم نساختنش ماجرا شده است، نظريه ممنوعالكار بودن خود را رد و در عوض نظريهاي جديد را مطرح كرد. در نظريه جديد علت فيلم نساختن اين كارگردان اين است كه در جو فرهنگي كشورمان نميتواني كار خودت را بكني!
مهمترين كار تلويزيوني يا شايد مهمترين اثر در كارنامه هنري ناصر تقوايي سريال «دايي جان ناپلئون» است. در اين سريال مرحوم غلامحسين نقشيه، نقش يك نظامي بازنشسته را داشت كه در توهمات خود هميشه درگير توطئههايي بود كه از طرف انگليسيها براي نابودي وي طراحي شده بود. بيماري كه روزگاري آن پيرمرد را رنج ميداد، امروز در فضاي هنري ما بسط پيدا كرده است به طوري كه عدهاي را ميبينيم كه هميشه در توهم توطئه به سر ميبرند؛ آنهايي كه فكر ميكنند فيلم نساختن تقوايي فاجعه است و اين فاجعه با توطئهاي همراه شده تا اين پيرمرد جنوبي را از سينما دور نگه دارد. اين افراد هميشه از شرايط موجود ناراحت هستند و اين ناراحتي را به سايرين هم منتقل ميكنند، به طوري كه مثلاً تقوايي كه چند كار آخرش در سينما نيمهكاره باقي مانده است، كمكاري خود را به گردن جو فرهنگي كشور مياندازد و معتقد است در اين جو نميتواند كار خودش را بكند! اين جو چقدر تأثيرگذار است؟ آيا آن زمان كه تقوايي فيلم «چاي تلخ» را كليد زد و هيچ وقت آن را به پايان نبرد، جو شرايط خاصي داشت كه ناگهان عوض شد و ديگر اين كارگردان نميتواند فيلم بسازد؟!
منظور از جو به احتمال زياد شرايط و هنجارهاي فرهنگي است كه توسط بسياري از هنرمندان رعايت ميشود اما اينكه تصور كنيم بايد همه چيز را به خاطر اينكه يك كارگردان از بيكاري در بيايد و دوباره فيلم بسازد تغيير دهيم، كمي دور از ذهن به نظر ميرسد. اصولاً كجاي اين كره خاكي را ميتوان سراغ داشت كه در جوامع انساني به فرد اجازه بدهند كه هر كاري خواست بكند!
البته در ايران چيزهاي استثنا زياد داريم، مثلاً كشور ما تنها كشوري در جهان است كه پول ميدهد تا كارگردانها فيلم بسازند و در فيلمشان به حكومت و ملت توهين كنند يا در همين كشور هنرمندان هميشه فكر ميكنند جايگاه حقوقيشان بالاتر از ساير شهروندان است، به طوري كه در جو كشور كه حدود 80 ميليون ايراني در آن به سر ميبرند و كار و فعاليت دارند، شرايط براي كار كردن آنها مهيا نميشود و چقدر جالب است كه مثلاً كسي كه ميگويد نميتواند فيلم بسازد، در عين بيكاري كارهاي زيادي ميكند. بهتر است در ميان مراسمهاي بزرگداشتي كه از سوي نهادهاي دولتي و شبهدولتي برگزار ميشود، كمي هم نگاهها به صورت عادلانه در بين هنرمندان توزيع شود كه خداي ناكرده جو فرهنگي به سمتي نرود كه ما فكر كنيم فقط كساني كه فيلم نميسازند يا در فيلمهايشان همه چيز را سياه ميبينند، بايد تجليل شوند و سايرين از نگاههاي محبتآميز تجليلكنندگان بيبهره ميمانند.
