به منظور آشنايي بيشتر با حقوق متقابل زن و مرد از نگاه اسلام و روشن شدن مفهوم اين آيه شريفه براي خانوادههايي كه سبك زندگيشان را بر مبناي يك زندگي ايراني اسلامي برگزيدهاند با حجتالاسلام والمسلمين محمدرضا انهاري، استاد حوزه و دانشگاه به گفتوگو نشستيم كه خواندن آن خالي از لطف نيست. ماحصل اين گفتوگو را در ادامه ميخوانيد.
لباسي برازنده براي يكديگر
بر اساس آموزههاي قرآن كريم همسر بايد همكفو و همسطح فرهنگ و شخصيت انسان باشد. در آموزههاي ديني لباس و همسر به صورت تمثيلي مقايسه شده است. همانطور كه لباس مناسب به انسان زيبايي و آراستگي ميدهد همسر نيز به انسان شخصيت و جايگاه اجتماعي ميدهد. لباس براي انسان پوششي مناسب و كامل است همسر نيز پوشاننده عيوب و زشتيهاي ما است. لباس ما را از سرما حفظ و ما را گرم ميكند همسر نيز ما را از سردي تنهايي و سردرگمي دور ميكند و به زندگيمان گرمي، محبت، صفا و صميميت ميبخشد. انسان بايد لباس خود را از آلودگى حفظ كند، هر يك از دو همسر نيز بايد ديگرى را از آلوده شدن به گناه حفظ كنند.
اين نوع تعبير به ما ميفهماند كه زوجين حقوق متقابلي نسبت به هم دارند و هيچگاه اين حقوق يكطرفه نيست. اساساً واژه زوجيت مفهومي است در برابر فرديت و متأسفانه علت مهم در آسيبهاي يك ازدواج اين است كه بيشتر زوجيتها بر مدار فرديت اداره ميشود. به عنوان مثال وقتي درون يك ليوان آب چند حبه قند بيندازيم به دليل برخي قابليتهايي كه دارد به يك تركيب سومي ميرسيم كه نه آب است نه قند، اما هر قطره را كه از اين محلول تجزيه كنيم هم آب دارد و هم قند. به عبارت ديگر منيت معني ندارد و نميتوان گفت بچه من، پول من، خانه من و اثاث من.
براي رسيدن به يك زندگي كاملاً موفق، زوجين بايد خودخواهي را رها كنند و در سايه باهم بودن به پيشرفت و تعالي برسند، نه اينكه يكديگر را پله ترقي خود قرار داده و به هم حتي فكر هم نكنند. زوجين در اين تكامل، مانند دو بال يك پرندهاند كه اگر يكي پر بزند و ديگري بنشيند هرگز پروازي صورت نخواهد گرفت.
راز ظريف تفاوتها
اكثر افراد گمان ميكنند كه هر چقدر در علايق، تمايلات و گرايشات شبيه يكديگر باشند زندگي بهتري را تجربه خواهند كرد، در صورتي كه اين وهم كاملاً خطا است. دقيقاً مانند آب و نفت با اينكه شباهتهاي بسياري با هم دارند اما به دليل نداشتن قابليتهاي لازم اگر آنها را روي هم بريزيم و مخلوط اين دو را هم بزنيم تا ابد در هم حل نخواهند شد و به عبارت ديگر ممزوج و آميخته نخواهند شد و اين نفت را نه ديگر ميتوان سوزاند و اين آب را نه ديگر ميتوان نوشيد، برخلاف قند جامد و سخت و آب مايع و لطيف!
خداي متعال نيز اين دو وجود كاملاً متغاير ازحيث جسم و روح را به موجب آرامش و تكامل همديگر و به جهت بقاي نسل خلق كرده تا با كنار هم قرار گرفتن آنان موجبات يك زندگي انساني و زيبايي را فراهم كند، پس وجود تفاوت در ميان زوجين امري كاملاً روشن است تا جايي كه دكتر جانگري عنوان كتاب خود را «مردان مريخي و زنان ونوسي» گذاشته و با بياني ساده به بررسي تفاوتهاي زوجين و نحوه برخورد با هم پرداخته و به اين موضوع اشاره دارد كه گويي مردها از يك سياره و زنان از سياره ديگري هستند. يعني تفاوت بين آنها تا اين حد بالا است. زماني اين تفاوتها منشأ خيرات و بركات ميشود كه اين موضوع را طرفين به خوبي درك كرده و با آن كنار بيايند.
در اين رابطه امير مؤمنان در حكمتهاي نهجالبلاغه ميفرمايند: «الِاحْتِمَالُ قَبْرُ الْعُيُوبِ»: يعني خوشرفتاري سرپوش بديها است و تحمل كردن خطاهاي همديگر به منزله قبري براي عيبهاي شماست. به عبارت ديگر با تحمل كردن همديگر عيبها پوشيده و دفن ميشود، پس بايد تفاوتها را شناخت و قبول كرد و در قبال ايفاي حقوق همديگر عاشقانه تلاش كرد. ما نبايد اين گونه تفاوتها را نقص طرف مقابل بپنداريم و سعي كنيم تا از آن در راستاي آرامش زندگي استفاده كنيم.
تقسيم كار در منزل و بيرون از آن
در روايت آمده كه امام باقر (ع) فرموده است: حضرت فاطمه (س) كارهاى منزل را با حضرت على (ع) اين گونه تقسيم كرد كه تميز كردن و جارو زدن خانه، آرد خمير كردن، نان و غذا پختن به عهده حضرت فاطمه(س) باشد و كارهاى بيرون منزل شامل تهيه مواد غذايى و جمعآورى هيزم را حضرت على (ع) انجام دهد. انجام تمامي كارهاى داخل منزل با فاطمه (س) و كارهاى بيرون منزل با حضرت على (ع ) باشد.
اين الگوي سالم الهي تواناييها و قابليتهاي صحيح زن و مرد را نشان داده و دقيقاً ميتوان حس كرد كه بر اين اساس صحيح است كه مردها در كارهاي بيرون فعاليت كرده و زنان در منزل تلاش كنند و كانون خانواده را همراه با تربيت صحيح فرزندان هر چه بيشتر گرم كنند. بايد به اين درك رسيد كه اين گونه تفاوتها در ميان زن و مرد نشان از نقص و ضعف نيست و هر كس نسبت به استعدادهايش وظايفي دارد و اين تفاوتها خدادادي است كه كاستيها را در زندگي برطرف ميكند، حال اگر زن و مرد جاي يكديگر را بگيرند و وظايف آنها جايگزين يكديگر شود قطعاً با آسيبهاي اجتماعي روبهرو خواهند شد.
احترام به همسر
احترام گذاشتن به همديگر از مسائل كليدي و اخلاق نبوي بوده و سفارشات فراواني به اين مسئله شده است. در اين باره رسول خدا (ص) ميفرمايند: همانا بهترين مرد كسي است كه پاكيزه و با تقوا بوده و هرگز كاري نكند كه باعث شود همسرش به ديگري پناه ببرد.
پيامبر گرامي اسلام (ص) در مورد زنان نيز ميفرمايند: از بهترين زنان شما، آن زني است كه با همسر خود مهربان و پاكدامن باشد.
