برچسب شبنم كه قرار بود معيار تشخيص كالاي مجاز از كالاي تقلبي و قاچاق باشد، مدتهاست كه به دليل تقلبات فراوان و فروش فلهاي در كوچه پسكوچههاي ناصرخسرو بياعتبار شده است اما حالا قاچاقچيان و افراد متقلب توانستهاند حتي «برچسب اصالت» را بياصالت كنند و داروهاي تقلبي را با برچسب اصالت تقلبي راهي بازار مصرف نمايند.
مافياي دارو يكي از جديترين و خطرناكترين مافياها در سطح تمام دنياست. اين مافيا در كشور ما هم فعاليت دارد؛ كافي است تا سري به ناصرخسرو تهران يا ديگر مكانهاي سرشناس بزنيد و قاچاقچيان دارو را مشاهده كنيد كه بيهيچ واهمهاي زير گوشتان زمزمه و گاهي هم فرياد ميكنند«دارو، دارو». خلاصه اينكه كابوس داروهاي تقلبي و قاچاقي ناصرخسرو همچنان ادامه دارد در حالي كه انتظار ميرفت با طراحي سيستم برچسب اصالت بساط اين تجارت خونين برچيده شود اما به گفته دكتر مهدي پيرصالحي كپيهاي رنگي از برچسبهاي اصالت، اصالت اين برچسب را بياعتبار كرده است. از سوي ديگر ظاهراً قيمت بالاي دارو موجب شده تا برخي اقلام دارويي ارزانقيمت و با كيفيت پايين در ليست واردات داروي كشور از مبادي قانوني قرار بگيرد؛ داروهايي كه به گفته مديركل نظارت بر دارو و مواد مخدر سازمان غذا و دارو گاهي به دليل مشكلاتي كه دارند از بازار مصرف جمع ميشوند.
بي اصالت شدن برچسب اصالتوقتي سازمان غذا و دارو برچسب اصالت را طراحي كرد، مسئولان وقت اين سازمان مدعي شدند برچسب اصالت تقريباً قابل تقلب نيست. بر همين اساس به گفته دكتر سيد حيدر محمدي، كارشناس بازرسي ويژه سازمان غذا و دارو درج برچسب «اصالت» روي يك محصول به معناي آن است كه سلامتي محصول مربوط مورد تأييد است. حالا اما مدير كل نظارت بر دارو و مواد مخدر سازمان غذا و دارو با اشاره به جمعآوري دو قلم داروي تقلبي از بيمارستانها به «مهر» ميگويد: اگر در سيستمهاي اصالت ما دقت شود، بحث قاچاق به كمترين حد خود ميرسد. ولي خب بعضي وقتها، كپيهاي رنگي از برچسبها، تهيه و مورد سوءاستفاده قرار ميگيرد.
قاچاق داروهاي گرانقيمت دكتر مهدي پيرصالحي پيشتر نيز با تأكيد بر ضرورت نظارت بر تجويز داروهاي بيمارستاني نسبت به ورود داروهاي تقلبي به بازار دارويي كشور هشدار داده بود. بنا به تأكيد وي اگر دارو از چرخه توزيع و مصرف خارج شود، قطعاً اجراي طرح تحول نظام سلامت دچار مشكل خواهد شد و ميتواند طرح را با شكست مواجه كند. مديركل نظارت بر دارو و موادمخدر سازمان غذا و دارو، با اشاره به گسترده بودن مرزهاي جغرافيايي كشور، نسبت به قاچاق داروهاي خاص و گرانقيمت هشدار ميدهد و ميگويد: قاچاق اين قبيل داروها، سود بالايي براي قاچاقچيان دارد. به گفته وي قاچاق داروهاي خاص و ضد سرطان كه گرانقيمت هستند، منافع زيادي براي قاچاقچيان دارد چون قيمت كالاي قاچاق پايينتر از قيمت داروهايي است كه به صورت رسمي وارد بازار دارويي كشور ميشود و قطعاً سود بيشتري براي قاچاقچيان دارد.
برچسب اصالت، سيستم پايش داروي كشوراما در برابر فعاليتهاي گسترده مافياي دارو چه سدي وجود دارد؟ اين سؤالي است كه پيرصالحي در پاسخ به آن با اشاره به سيستم پايش وزارت بهداشت در بازار دارويي كشور ميافزايد: سيستم پايش ما به اين صورت است كه تمام داروها بر اساس مجوزهاي وزارت بهداشت، برچسب اصالت ميگيرند كه نشان ميدهد اين دارو از سلامت كافي برخوردار است، با وجود اين وي خودش به اين موضوع اذعان كرد كه گاهي كپيهاي رنگي از برچسبها، تهيه و مورد سوءاستفاده قرار ميگيرد. بنا به تأكيد پيرصالحي اگر در سيستمهاي اصالت دقت شود، بحث قاچاق به كمترين حد خود ميرسد.
دارو در بيمارستان و ما در ناصرخسرو ميگرديم !تهيه دارو خارج از سيستم رسمي چرخه آن، دليل ديگري است كه موجب ميشود داروهاي قاچاق و تقلبي وارد بازار مصرف بشوند. اين موضوع اما در ذيل رفتار غير قانوني بيمارستانها يا پزشكان شكل ميگيرد؛ چراكه مطابق قانون، بيمارستانها موظف به تأمين داروي مورد نياز بيمارند با وجود اين در بسياري از موارد همراهان بيمار براي تهيه دارو به خارج از بيمارستان فرستاده ميشوند. حالا با اجراي طرح تحول سلامت قرار است ديگر بيماران براي تهيه دارو و وسايل پزشكي به خارج از بيمارستان فرستاده نشوند. هر چند اگر به داروخانههاي شبانهروزي و مهمي همچون هلال احمر، 13 آبان و ديگر داروخانههاي تك نسخهاي سري بزنيد هنوز هم ميتوانيد افراد نسخه به دستي را مشاهده كنيد كه براي تهيه داروي بيمار بستريشدهشان در بيمارستان به آنجا آمدهاند. با وجود اين، مدير كل نظارت بر دارو و مواد مخدر سازمان غذا و دارو، تهيه دارو خارج از سيستم بيمارستاني و داروخانه را ريسكي بزرگ ميداند و تأكيد ميكند: تقلبها زماني اتفاق ميافتد كه از سيستمهاي خارج شبكه دارو تهيه شود.
ورود داروهاي ارزانقيمت بيكيفيت از مبادي رسمي واردات داروهاي بيكيفيت و مشكلات بيماران به يكي دو سال پيش و ماجراي تشديد تحريمها باز ميگردد؛ شرايطي كه وزارت بهداشت ناگزير شد براي مديريت نياز دارويي كشور، داروهايي با كيفيت پايين را وارد كشور كند. سال گذشته بود كه رئيس انجمن خون و سرطان كودكان هشدار داد: در دوران تحريم داروهايي به كشور وارد شد كه از دسته دوم و سوم بود و از جاهايي كه شناختهشده نبود. اين داروها عوارضي را براي كودكان سرطاني ايجاد كرد. بنا به تأكيد وي اين داروها درمان را در كودكان سختتر ميكرد چراكه به عنوان مثال روي اعصاب كودكان اثر ميگذاشت و ظرفيت پذيرش دارو را در وي كاهش ميداد. پيرصالحي هم يكي از ريسكهاي ديگر در حوزه دارو را واردات داروهاي ارزانقيمت ولي بيكيفيت ميداند كه گاهي به دليل فشار قيمت دارو و با تمام ضوابط و مدارك كنترلي وارد كشور ميشود.
وي در ارتباط با داروهاي باكيفيت پايين توضيح ميدهد: ما دارويي داريم كه موقع ورود هيچ مشكلي ندارد ولي به خاطر كيفيت نازلي كه دارد، بعد از مدتي كه در بازار ميماند، مشكلاتي پيدا ميكند. مدير كل نظارت بر دارو و موادمخدر سازمان غذا و دارو خاطر نشان ميكند: از همينرو، از معاونتهاي غذا و دارو در دانشگاههاي علوم پزشكي سراسر كشور خواسته شده، به محض اينكه با چنين مواردي مواجه شدند، دارو را از چرخه توزيع خارج و جمعآوري كنند. چون ما تعهدي كه از واردكنندگان ميگيريم، اين است كه دارو بايد كيفيت لازم را داشته باشد و اگر هر موقعي اتفاقي براي دارو بيفتد، كل مسائل حقوقي آن دارو با شركت واردكننده است.
تحولي در نظام دارويم آرزوست!با تمام اين تفاسير حالا كه دولت يازدهم طرح تحول سلامت را كليد زده و مسئولان از پشت سر گذاشتن بحران دارويي ميگويند، بيترديد بايد گام بزرگ ديگري هم برداشت و آن واردات داروهاي باكيفيت است زيرا بيكيفيتي داروهاي قاچاق دور از انتظار نيست اما بيترديد داروي مجاز بيكيفيت چهره نظام سلامت را خدشهدار ميكند.
