والدين در فعاليتهاي پيشگيري نقش بسيار با اهميتي دارند. الگوي فرزندان در زندگي، عقايد و به ويژه رفتارهاي مادر و پدر است. والدين بايد بكوشند تا الگو و نمونه خوبي براي فرزندان خود باشند. عقيده آنها در مورد مواد مخدر مستقيماً روي فرزندان تأثير ميگذارد. فرزنداني كه تصميم ميگيرند هيچگاه در زندگي خود از مشروبات الكلي يا مواد مخدر ديگر استفاده نكنند، اين كار را به دليل سيستم ارزشي موجود در خانواده انجام ميدهند. والدين وظيفه دارند به فرزندان خود توضيح دهند كه چرا يك نوع كار خاصي را انجام ميدهند و انتخابهايي كه در حال حاضر در زندگي خود انجام ميدهند چگونه ميتواند در آينده زندگي آنها تأثيرگذار واقع شود.
زماني كه صحبت از مواد مخربي مانند الكل، سيگار، قليان و ساير مواد مخدر به ميان ميآيد، فرزندان بايد به طور قطعي موضع شما را در برابر چنين مسائلي بدانند. اگر در برخورد با اين مسائل با قطعيت برخورد نكنيد، آنها تمايل به استفاده از آن را پيدا ميكنند. به آنها بگوييد كه مصرف الكل، تنباكو و مواد مخدر براي آنها ممنوع است و دليلش هم اين است كه شما آنها را دوست داريد و نميخواهيد كارهاي نادرست انجام دهند. به آنها بگوييد كه اين قانون را حتي اگر به خانه دوستانشان نيز بروند، بايد رعايت كنند. همچنين بايد براي آنها عواقب عدم رعايت قوانين را نيز توضيح دهيد. با آنها در مورد ضررها و آثار مخرب جسمي، رواني و اجتماعي مواد مخدر سخن بگوييد و دقيقاً بگوييد مجازاتش چه چيزي خواهد بود و چگونه انجام خواهد شد.
والدين بايد راه پايداري و مقاومت در برابر فشار همسالان (به ويژه در دوران نوجواني) و ديگران به مصرف مواد مخدر را به فرزندانشان بياموزند. مادران و پدران بايد به فرزندانشان بياموزند كه در برابر فشار همسالان و اصرار آنها به انجام رفتار نادرست، ايستادگي كنند. براي دستيابي به اين هدف والدين ميتوانند جنبههاي مثبت عمل مستقلانه و تصميمگيري براساس تواناييهاي شخصي را به فرزندانشان آموزش دهند. به فرزندان بايد گفت كه هيچ كس مجبور نيست با هر جمعي سازش كند و دوستان واقعي هرگز رفاقت خود را بر پايه آمادگي براي مصرف مواد مخدر بنا نميكنند.
والدين اگر محيط زندگي خود را چنان بسازند كه فرزندانشان بتوانند بدون هيچگونه اضطراب و نگراني مخالفت خود را ابراز كنند و «نه» بگويند و نيز اگر اهميت بيان عقيده و ابراز نظر را در شرايط و موقعيتهاي معين و حساس براي فرزندان تشريح كنند، ميتوانند راه پايداري در برابر فشار ديگران به خصوص همسالان به مصرف سيگار، الكل و ديگر مواد مخدر را به آنها آموزش دهند.
والدين بايد فرزندان را به فعاليتهاي خلاق و شادي بخش تشويق كنند. تشويق فرزندان به شركت در فعاليتهاي تفريحي، ورزشي، هنري، علمي و فوق برنامه در مدرسه و خارج از مدرسه نقش بسيار مهمي در پيشگيري از گرايش فرزندان به مواد مخدر دارد. البته در اين مورد نبايد انتظار داشت كه فرزندان در همه فعاليتها نفر اول يا برنده باشند بلكه بايد آنها را به دليل شركت در اين كارها تحسين كرد.
لحظهها و زمان هايي را كه والدين به فرزندانشان اختصاص ميدهند، اهميت بسيار دارد. فرزندان از لحظههايي كه با مادر و پدر خود ميگذرانند، لذت ميبرند و قدر و ارزش آن را ميدانند، حتي اگر اين لحظهها با كارهاي عادي و پيش پا افتاده پر شود. فرزندان از خنديدن، بازي، تفريح و كاركردن با پدر و مادر خود بسيار شادمان ميشوند و احساس امنيت، اعتماد و پختگي ميكنند. اين لحظهها براي مادران و پدران فرصت گرانبهايي است تا تجارب سودمند و آداب صحيح زندگي را به فرزندان خود انتقال دهند.
همچنين تربيت ديني فرزندان و آگاهي از آموزههاي شرع مقدس اسلام در اين زمينه ميتواند نقش مؤثري در انتقال ارزشهاي صحيح زندگي به فرزندان داشته باشد. دين اسلام، هر چيزي را كه موجب مسخ هويت انسان ميشود و سلامت شخصيتي و شخصي او را به مخاطره مياندازد و زندگي متعارف و متعالي او را تحت تأثير قرار ميدهد، منع كرده است.
وَ لا تُلْقُوا بِأَيديكمْ إِلَى التَّهْلُكهِ (بقره/۱۹۵) «خود را به دست خود به هلاكت نيفكنيد.» اعتياد به مواد مخدر يكي از بزرگترين مصاديق هلاكت و نابودي است كه در آيه شريفه از آن نهي شده است.
وَ يحِلُّ لَهُمُ الطيبَتِ وَ يحَرِّمُ عَلَيهِمُ الْخَبَئث (اعراف/۱۵۷) پاكيزهها را بر آنان حلال و پليدها را بر آنان حرام ميدارد. شارع مقدس هرچيزي را كه خبيث است و ضرر فاحش دارد حرام كرده است و مواد مخدر با توجه به مضرات و آثار سوئي كه بر فرد و جامعه و همه انسانيت از نظر روحي و جسمي دارند جزء خبيثترين اشيا هستند.
چند توصيه مهم
به طور مؤثر با فرزندان خود در مورد مواد مخدر صحبت كنيد. اگر فقط در مورد جنبههاي منفي مواد مخدر صحبت كنيد و فرزندان شما جنبههاي به ظاهر مثبت آنها را از همسالان خود شنيده يا آن را تجربه كرده باشند، به شما اعتماد نميكنند و حرف شما را باور نخواهند كرد. از فريبنده بودن اين مواد نيز با فرزندان خود سخن بگوييد.
شك و بدگماني با توجه كردن متفاوت است. به فرزندان خود بدگمان و مشكوك نباشيد. اين حالت شما ميتواند آنها را به مصرف مواد مخدر ترغيب كند. رفتار و عقايد خود را بررسي كنيد. بيشتر جواناني كه به مصرف سيگار، قليان و مواد مخدر گرايش دارند در خانوادههايي زندگي ميكنند كه با اين مواد سروكار دارند.
اگر به توصيه پزشك از داروهاي آرامبخش و مسكن استفاده ميكنيد، براي فرزندان خود دليل آن را توضيح دهيد.
فرزندانتان را مطمئن سازيدكه اگر مشكلي داشته باشند، به آنها كمك ميكنيد و به خاطر داشته باشيد كه تنبيه و خشونت در پيشگيري از مصرف مواد مخدر هيچ جايي ندارد.
