از آنجا كه شهرنشيني در حال افزايش است و شهرها بار جمعيتي بالايي را در خود جاي دادهاند، توجه به حفظ و نگهداري از اين فضاها و افزايش سرانه فضاهاي سبز ميتواند مرهمي بر برخي معضلات و مشكلات شهرنشيني همچون آلودگي هوا و تخريب زيستشهري باشد، از يك سو شهرها گسترش مييابند و از سوي ديگر ساخت و ساز و بارگذاري عمودي نيز در حال افزايش چشمگيري است و اين عوامل سبب شده است تا تخريب باغها و تغيير كاربري آنها از جديترين مشكلات براي نگهداري و توسعه فضاي سبز به حساب آيد. كمبود زمين شهري و قيمت و ارزش افزوده اراضي شهري، توسعه فضاهاي سبز شهري را با محدوديت بسياري مواجه ساخته است.
افزايش سرعت حذف باغها و فضاهاي سبز در كلانشهرها
در شهرهاي بزرگ و كلانشهرهاي كشور به دليل توسعه شهرنشيني متأسفانه اين باغها و فضاهاي سبز هستند كه بيشترين آسيب و خسارت را متحمل ميشوند، به گونهاي كه اگر قرار است فضاي خدماتي و مسكوني و غيره توسعه يابد، ابتدا اين باغها و فضاهاي سبز شهري هستند كه محكوم به نابودي و تخريب هستند.
روند تخريب باغها و فضاهاي سبز به دلايل گوناگون در حال افزايش است و اين تخريبهاي قارچگونه همچون آفت به جان شهرها افتاده است و هر روزه رسانهها خبرهاي نابودي و تخريب باغي را در گوشه وكنار شهرها اعلام ميكنند و در بيشتر موارد زماني مسئولان و متوليان متوجه عمق فاجعه ميشوند كه ديگر اثري از باغ يا فضاي سبز باقي نمانده است .
6مترمربع ميانگين سرانه پاركهاي عمومي شهرهاي كشور
علي نوذرپور معاون امور شهرداريهاي سازمان شهرداريها و دهياريهاي كشور در نشست تخصصي مديران عامل سازمان پاركها و فضاي سبز شهرداريهاي كشور در سنندج، با اشاره به اينكه وضعيت مطلوب براي فضاهاي سبز در شهرهاي ايران 25 مترمربع است، اظهار كرد: در حال حاضر سرانه كل فضاي سبز شهرهاي كشور، معادل 8/11 مترمربع است و ميانگين سرانه پاركهاي عمومي شش مترمربع است. وي با اشاره به ضرورت جداسازي شبكههاي آب خام از آب شرب شهري مورد استفاده در آبياري پاركها، عنوان كرد: در حال حاضر 50درصد از فضاهاي سبز شهري ما تحت پوشش شبكه آبرساني خام و غيرقابل شرب هستند.
وي با مقايسه سرانه فضاهاي سبز استانهاي كشور، اعلام كرد: در حال حاضر سرانه فضاي سبز شهر اصفهان 1/23 مترمربع بوده كه بيشترين فضاي سبز را در كشور در اختيار خود دارد. معاون امور شهرداريهاي سازمان شهرداريها و دهياريهاي كشور با عنوان اينكه در حال حاضر كمترين فضاي سبز از آن استان سيستان و بلوچستان است، تصريح كرد: استان كردستان با 34/5 مترمربع در ميانههاي جدول رتبهبندي قرار دارد. وي با اشاره به اينكه استان خوزستان در سرانه پاركهاي عمومي با 8/11 متر مربع بالاترين رتبه را دارد، بيان كرد: در اين حوزه استان چهارمحال و بختياري با 45/1 متر مربع كمترين و استان كردستان نيز با 83/1 مترمربع در وضعيت نامناسبي قرار دارد. نوذرپور در مورد درصد فضاي سبز تحت پوشش آبرساني خام پاركهاي كشور، اذعان كرد: اصفهان با 88 درصد پوشش شبكه آبرساني خام، بهترين استان و كمترين استان، استان گيلان با سه درصد است و كردستان با 55 درصد فضاي سبز تحت پوشش آبرساني خام، از وضعيت متوسطي برخوردار است.
11 مشكل جدي فضاهاي سبز كشور را تهديد ميكند
معاون امور شهرداريهاي سازمان شهرداريها و دهياريها با عنوان اينكه 11 مشكل جدي فضاهاي سبز كشور را تهديد ميكند، به ايسنا عنوان كرد: استفاده از گونههاي گياهي در پاركها كه متناسب با شرايط زيستي و ماندگاري پارك نيست، از جمله مشكلات اين حوزه است.
وي همچنين استفاده از گونههاي گياهي وارداتي، برخورد سليقهاي در اجراي طرحهاي فضاي سبز بدون توجه و تدوين و بررسي طرحهاي علمي مناسب، نبود اطلاعات دقيق و صحيح در حوزه فضاي سبز شهرهاي كشور و مشكل آب مناسب موردنياز طرحها را از ديگر مشكلات اين حوزه بيان كرد. نوذرپور از ديگر مشكلات فضاهاي سبز كشور را تملك اراضي واقع در فضاي سبز، هزينه بالاي حفظ و نگهداري فضاي سبز، طولاني شدن زمان اجراي طرحهاي فضاي سبز، تأمين منابع مالي مورد نياز براي اجراي طرحهاي اين حوزه، تخريب فضاي سبز براي انجام طرحهاي عمراني و تخريب باغات به دليل تغيير كاربري عنوان كرد.
ضرورت جلب مشاركتهاي مردمي در راستاي نگهداري از پاركها
وي در ادامه به ارائه راهكارهايي در راستاي حل مشكلات فضاهاي سبز كشور اشاره و تصريح كرد: جلب مشاركتهاي مردمي در راستاي نگهداري و حفاظت از پاركها و فضاهاي سبز از جمله عوامل لازم در حل مشكلات اين حوزه است.
معاون امور شهرداريهاي سازمان شهرداريها و دهياريهاي كشور، همچنين شناسايي ظرفيتها و استفاده از پتانسيلهاي هر منطقه، انجام مطالعات جامع آبرساني، انجام طرحهاي جداسازي شبكه آب خام و شرب، طراحي و اجراي شبكههاي نوين آبياري تحت فشار جهت جلوگيري از هدررفت آب، اعمال مديريت بر زمان آبياري، آموزش نيروهاي حوزه فضاي سبز، شناسايي و كاشت گونههاي گياهي مقاوم و توسعه فضاهاي سبز و اصلاح خاك را از جمله راهكارهاي لازم در راستاي حل مشكلات اين حوزه اعلام كرد.
وجود 15 هزار هكتار فضاي سبز در پايتخت
همچنين شهردار تهران در مراسم افتتاح دوازدهمين نمايشگاه بينالمللي گل و گياه، گفت: يكي از رسالتهاي مديريت شهري توسعه فضاي سبز و كاشت گل و گياه است، از اين رو بايد توسعه فضاي سبز و حفظ آن را براي خودمان به يك فرهنگ تبديل كرده و آن را يك وظيفه كليدي بدانيم تا با همراهي مردم انجام دهيم. محمدباقر قاليباف با بيان اينكه همه مردم در شهر تهران اين گواهي را ميدهند كه فضاي سبز در شهر توسعه پيدا كرده است، تأكيد كرد: آمارها نيز نشان ميدهد سرانه فضاي سبز در چند سال گذشته از 9 متر به 15 متر افزايش پيدا كرده است و امروز 15هزار هكتار فضاي سبز در شهر تهران وجود دارد كه در برنامه پيش رو اين ميزان را به 18هزار هكتار خواهيم رساند، البته اين ميزان فضاي سبز غير از كمربند سبز شهر تهران است كه شهرداري تهران آن را توسعه ميدهد و امروز كمربند سبز شهر تهران به 35هزار هكتار رسيده است.
وي ادامه داد: با توسعه كاشت گل و درخت در شهر، پيشبيني براي آب نيز صورت گرفته است. يكي از دغدغههاي ما در شهر تهران تأمين آب خام براي گياهان است. در اين ميان همه مردم عزيز بدانند 100 درصد آبي كه در شهر تهران براي فضاي سبز استفاده ميشود، آب خام است كه با استفاده از بيش از 150 رشته قنات و آبهاي سطحي كه در فصل باران در منابع ذخيرهسازي ميشود، تأمين ميشود. علاوه بر اين در طول تابستان و با شيبي كه شهر تهران دارد، توانستهايم آب مورد نياز را تأمين كرده و با استفاده از آبياري قطرهاي و صرفهجويي در مصرف آب، اين فضاي سبز را ايجاد كنيم.
كاربرد چندمنظوره فضاهاي سبز و باغها در كلانشهرها
هرچند وجود فضاها و باغها در شهرها براي حفظ محيطزيست شهري امري ضروري و لازم است اما وجود اينگونه فضاها با توجه به احتمال وقوع حوادث غيرمترقبه و طبيعي ميتواند به عنوان مكان امني براي اسكان موقت شهروندان و همچنين احداث مراكز فوريتهاي امداد و نجات مورد استفاده قرار گيرد. در كلانشهرها به دليل تراكم بافت شهري و نبود فضاهاي مناسب براي مواقع ضروري و وجود اراضي فضاهاي سبز و باغها اين امكان را فراهم ميآورد تا در كوتاهترين زمان ممكن شهروندان به اين فضاها پناه ببرند. بر اين اساس لازم است به هر شكل ممكن از تخريب و تغيير كاربري اين فضاها جلوگيري به عمل آيد و به نوسازي و احياي بافتهاي فرسوده و احداث اينگونه فضاها در محلات توجه ويژهاي صورت گيرد.
افزايش ضريب نشاط و شادابي با توسعه فضاهاي سبز شهري
بر اين اساس لازم است علاوه بر جلوگيري از تخريب اينگونه فضاهاي سبز بر توسعه و استانداردسازي سرانه فضاهاي سبز شهري اهتمام ويژهاي صورت گيرد و به شهرها به عنوان موجودات زنده روح سبزي و طراوت دميد شود. افزايش سرانه فضاهاي سبز علاوه بر آنكه سبب افزايش سرعت توسعه پايدار شهري ميشود، ميتواند ضريب نشاط و شادابي در ساكنان شهرها را افزايش دهد و آنان را با طبيعت آشتي دهد و از سوي ديگر تغيير نگاه به حفظ و نگهداري از فضاهاي سبز ميتواند الزام و زمينهاي را فراهم آورد تا ادارات، مراكز آموزشي و ساير دستگاهها از عرصههاي خود را به فضاهاي سبز اختصاص دهند تا مشاركت عمومي در توسعه اين فضاها و نگهداري آنها رونق يابد.
