هماکنون اکتشافات طلا در معادن برخی استانهای کشور از جمله آذربایجان شرقی ، آذربایجان غربی، کردستان، کرمان، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، اصفهان، یزد، مرکزی، قم و همدان انجام می شود. در این میان مهمترين معدن طلاي كشور متعلق به معدن زرشوران در اذربايجان غربي است.
*******
زر شوران، نخستين معدن طلا
طبق شواهد تاریخی موجود، استخراج طلا و زرنیخ از معدن زرشوران واقع در ۳۵ کیلومتری شهرستان تکاب به عنوان قدیمی ترین معدن زرنیخ ایران، به دوره ساسانیان بر می گردد.
در ابتدا در اين معدن فقط زرنيخ اكتشاف مي شد، اما پس از مدتي وقتي مشخص شد دراين معدن طلا نيز يافت مي شود استخراج طلا از آن آغاز و گواهی کشف معدن طلای زرهشوران پس از عملیات اکتشافی گروههای داخلی و خارجی در سال 67به نام سازمان توسعه و نوسازي معادن و صنايع معدني ايران صادر شد. دركاوشهاي اوليه ذخیره این معدن، 55 تن طلای خالص بود. اما در اكتشافات بعدی، ذخیره آن به 110 تن رسید، این در حالی است که با انجام اخرين اكتشافات در محدوده 40 كیلومتري منطقه زرشوران، احتمال مي رود این میزان ذخیره به بیش از ۱۵۰ تن تا ۲۰۰ تن طلای خالص برسد.
طبق آخرين آمارها تولید سالانه طلا در کشور حداکثر پنج تن بوده که قرار است با راهاندازی کارخانه زرشوران تا چند ماه آينده سه تن به تولید طلای کشور افزوده شود و مجموع تولید طلای ایران به حدود هشت تن برسد. به گفته رییس اتحادیه طلا و جواهركشور،ايران رتبه 54 تولید طلا را در جهان در اختیار دارد و سرمایهگذاری در معادن طلای ایران طی چند سال گذشته همزمان با رشد قیمت جهانی طلا، روند رو به رشدی را نشان میدهد.
در حال حاضر اکتشافات طلا در برخی استانها انجام می شود و استانهای تهران، اصفهان، خراسان رضوی و آذربایجان شرقی چهار قطب تولید طلای کشور محسوب میشوند.
طرح توسعه کارخانه زرشوران
عملیات اجرایی طرح توسعه کارخانه زرشوران از 5 سال پيش آغاز شده و با اتمام آن تا نیمه نخست سال 1394 ظرفیت مجتمع زرشوران در مجموع به استخراج شش تن طلا، 2.5 تن نقره و یک تن جیوه خواهد رسید.
نماینده مردم میاندوآب، شاهین دژ و تکاب در مجلس شورای اسلامی در خصوص پيشرفت فيزيكي فاز کارخانه زرشوران مي گويد: احداث کارخانه طلای زرهشوران تکاب با اعتباری برابر با 384 میلیارد ریال هماکنون از پیشرفت فیزیکی 98درصدي برخوردار است.
حميد رضا عيسي زاده ادمه مي دهد: با بهرهبرداری از فاز نخست کارخانه طلای زرشوران سالانه سه تن طلا در این کارخانه تولید میشود که این مقدار در فاز دوم به شش تن طلا در سال افزایش مییابد.
وی تبدیل این شهرستان به قطب اکتشاف و استخراج طلا، ایجاد اشتغال پایدار برای جوانان بیکار منطقه وهمچنین ایجاد زمینه برای راهاندازی کارگاههای زیورآلات را از مزایای مهم احداث کارخانه زرشوران تکاب عنوان می کند.
عیسی زاده، میزان اشتغالزایی مستقیم و غیرمستقیم حاصل از اجرایی شدن این پروژه را 2 هزار نفر اعلام کرده و می گوید: هماکنون ساخت این کارخانه توسط پیمانکاران در درحال اتمام بوده و امید است تا پایان اردیبهشت ماه به بهرهبرداری برسد.
با تكميل طرح هاي در دست اجرا براي گسترش وتوليد اين معدن بزرگ، استخراج طلا در كشور علاوه بر اشتغال زايي مي تواند رونق اقتصادي را براي استان آذربايجان شرقي به ارمغان بياورد.
توان بالاي متخصصان داخلي
در کاووش های نخست، اكتشاف معدن توسط مهندسان كانادایی، انگلیسی و آفریقای جنوبی در قالب شركت چند مليتي انجام شد و آنها طی ۴ سال فعالیت خود، تنها حدود ۴ هزار متراز معدن زرشوران را کشف كردند. پس از ان مهندسان و پیمانكاران ایرانی جای آنها را گرفتند و با استفاده ازتكنولوژی كاملا بومی و داخلی ، توانستند طی ۲ سال، حفاری اكتشافی ۱۲ هزار متر از معدن مذکور را انجام دهند كه ركورد بسیار بالایی محسوب می شد. این در حالی بود كه این منطقه از نظر زمین شناسی دارای مشكلات زیادی از جمله آب دهی آن بسیار بالابود. روشي كه مهندسان ايراني براي ادامه كار خود بر گزيدند از ديگر ويژگي مهم اين پروژه عظيم بود .
خاك معدن زرشوران سولفوره و خاك های دیگر معادن طلا، معمولا اكسیده است. از این رو برای فرآوری خاك اين معدن ، ابتدا باید خاک طلا اكسیده شود تا بتوان در مرحله لیچینك و اتاق طلا، از آن طلا به دست آورد. روشی كه در جهان تا چند سال پیش انجام می شد، روش«pox» بود. دراين روش خاك را داخل راكتورهایی در فشار و دمای بالا اكسید می كردند.
در حالی که استفاده ازاین روش در شرایط تحریم به دلیل نبود تجهیزات، غیرممکن بود از این رو مهندشان داخلی موفق شدند با روش شیمیایی خاك را به اكسیده تبدیل و پایلوت آن را اجرا كنند. این روش فرآوری، حدود ۳ بار توسط كارشناسان تست و تایید شد. پس از این مراحل، روش مذكور در طرح احداث كارخانه طلای زرشوران به اجرا درآمد و باری دیگر توان متخصصان داخلی به اثبات رسید.
ايجاد كارخانه در محل استخراج
از آنجا كه انتقال طلا براي تبديل شدن به ارزش افزوده به پايتخت ، شرايط امنيتي بالايي را مي طلبد واز طرفي علاوه بر بالا رفتن هزينه ها، حق اشتغال درمحل را از بوميان مي گيرد لذا اين شرايط مي طلبيد كه كارخانه ها و مراکز تولیدی در منطقه ایجاد شود.از این رو احداث کارخانه زرشوران در استان آذربایجان غربی در دستور کار قرار گرفت تا با ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم برای بیش از 2000 نفر جوان استان علاوه بر مقابله با بیکاری، سبب رونق اقتصادی استان شود.
بنا به گفته کارشناسان از آنجا که هزینه احداث كارخانه تولید زیور آلات بسیار بالا نیست، امكان حضور بخش خصوصی وجود دارد و درنتیجه، نیازی به سرمایه گذاری دولت نیست. از این رو سرمایه گذاری در این حوزه می تواند گام مهمی در جهت اشتغالزایی و توسعه اقتصادی در استانهایی شود که از پتانسیل و ظرفیت تولید و استخراج طلا برخوردارند.
