امروز 11 روز از اجراي طرح تحول سلامت ميگذرد و به باور وزير بهداشت طي اين 11 روز طرح تحول سلامت از پيشرفتي 95 درصدي برخوردار بوده است. تحقق 95 درصدي طرح تحول سلامت از زبان دكتر سيد حسن قاضي زاده هاشمي در حالي است كه با افزايش تقاضا و كمبود نيروي متخصص و به خصوص پرستار، افزايش رضايت و ارتقاي خدمات بعيد به نظر ميرسد.
15 ارديبهشت ماه بود كه تمامي رسانهها و مردم كشورمان خود را مهياي يك رخداد عظيم و جراحي بزرگ در نظام سلامت كردند و حتي شخص رئيسجمهور مهمان وزارت بهداشت شد تا اين تحول را كليد بزند. اصل ماجرا لااقل در گام نخست خيلي ساده بود؛ اجراي قانون دريافت فرانشيز 10 درصدي از بيماران بستري در بيمارستانهاي دولتي. به قول وزير هم در گذشته هم مردم 10 درصد فرانشيز پرداخت ميكردند اما مردم وقتي به بيمارستان دولتي مراجعه ميكردند جدا از پرداخت اين فرانشيز بايد ملزومات پزشكي از جمله نخ بخيه، دمپايي، چاقوي جراحي، ملافه، تجهيزات قلبي و جراحي را از بيرون تهيه ميكردند. تازه آزمايشگاههايي در اطراف بيمارستانها ايجاد شده بود و بيمار به بيرون بيمارستان ارجاع داده ميشد. بنا به تأكيد هاشمي در طرح تحول سلامت در تلاش هستيم تا تمام خدمات تشخيصي در بيمارستانها صورت پذيرد. حالا آقاي وزير با سپري شدن 11 روز از اجراي اين طرح از تحقق 95 درصدي آن خبر ميدهد. اين در حالي است كه وي خود اين تحول را گام به گام خوانده و از مردم خواسته بود براي اجراي كامل آن صبور باشند!
با وجود اين اما برخي از كارشناسان حوزه سلامت معتقدند اين تحول شتابزده اجرايي شده و هنوز زيرساختهاي لازم براي چنين برنامهاي در بدنه نظام سلامت و در بخش دولتي فراهم نيست.
كاهش كيفيت با اجراي تحول سلامت!
پنج روز نخستين اجراي طرح تحول سلامت بود كه وزير بهداشت از افزايش 12 درصدي مراجعه بيماران به بيمارستانهاي دولتي خبر داد. همين موضوع هم موجب افزايش بار بيمارستانهاي دولتي شده در حالي كه برخي زيرساختها و مقدمات كار همچون افزايش نيروي انساني و كادر درماني به خصوص پرستاران در اين طرح ديده نشده است. محمد شريفي مقدم، عضو شوراي عالي نظام پرستاري يكي از منتقدان اجراي عجولانه طرح تحول نظام سلامت است. وي در اين باره گفت: در حالي كه از آغاز اجراي طرح شاهد افزايش مراجعات بيماران در بيمارستانهاي دولتي هستيم اما نيروي انساني پرستاري ثابت بوده و توان پاسخگويي به اين حجم از مراجعات را ندارد. وي با اشاره به بودجه هنگفت 10 هزار ميليارد توماني كه براي اجراي طرح تحول نظام سلامت در نظر گرفته شده است، افزود: اجراي اين طرح، عجولانه و بدون پشتوانه كارشناسي و در نظر گرفتن نيروي انساني پرستاري لازم بوده است. به باور شريفي مقدم بهانه اجراي طرح تحول نظام سلامت، بالا بودن هزينههاي مردم و ناكارآمدي مديريت سنتي حوزه سلامت است اما در هيچ كجاي دنيا اختلاف تا 200 برابري كارانه وجود ندارد كه متأسفانه با اجراي اين طرح، اين اختلاف پرداختي افزايش پيدا خواهد كرد. شريفي مقدم تأكيد كرد: اين طرح نه تنها در زمينه پرستاري بهبود كيفيت ايجاد نكرده بلكه باعث كاهش كيفيت خدمات پرستاري خواهد شد.
90 درصد مديران بيمارستانها
مدير نيستند
انتقاد از سيستم مديريتي نظام سلامت اما محدود به دبيركل خانه پرستار نيست. رحيم بقايي متخصص مديريت بيمارستاني گفت: ۹۰ درصد مديران بيمارستانها تخصص مديريت علمي در حوزه سلامت ندارند و آمار و ارقام بيمارستاني كه ارائه ميشود، بيشتر سندسازي است اما با يك مديريت صحيح ميتوانيم اتلاف هزينه و منابع انساني را تا 50درصد كاهش دهيم. به باور اين عضو بسيج جامعه پزشكي در كشور ما مدير بيمارستاني صرفاً تحصيلات پزشكي دارد و فاقد تحصيلات تخصصي مديريت در حوزه سلامت است و حتي دورههاي آموزش كوتاه مدت را هم در اين زمينه نديده است. اين مسئله باعث ميشود كيفيت ارائه خدمات و به طوركلي برنامهريزي و پيشبرد اهداف نظام سلامت كشور دچار مشكل شود زيرا در اين نوع سيستم هزينههاي زيادي اعم از نيروي انساني و مالي سوخت ميشود.
18 بيمار و يك پرستار
بنا به تأكيد شريفي مقدم نيروي پرستاري ما يك سوم حداقل استانداردهاي جهاني است به همين خاطر هم در شرايط كنوني تنها ميتوانيم 30 درصد از 100 درصد مراقبتهاي پرستاري را براي بيماران جوابگو باشيم و با اجراي طرح تحول نظام سلامت و افزايش چشمگير مراجعات مردم به بخش دولتي، اين وضعيت بدتر خواهد شد زيرا به رغم افزايش مراجعات نيروي انساني هيچ افزايشي نداشته است. وي با انتقاد از ابلاغ دستورالعملهاي دستوري كه منابع نظام سلامت را به سمت گروه خاصي ميبرد، افزود: وقتي يك بخش بيمارستاني با 18 بيمار در طول شب به يك پرستار سپرده ميشود، چگونه ميتوان انتظار داشت كه تغييري در وضعيت بيمارستانهاي دولتي به وجود بيايد.
سپردن سلامت مردم به دانشجويان پرستاري
وزير بهداشت خود نيز به اين موضوع اشاره كرده بود. به گفته هاشمي كمبود نيروي انساني از ديگر مشكلات در اجراي طرح تحول است. پيش از اين نيز فشار كاري زيادي متوجه پرستاران، راديولوژيستها و آزمايشگاهها بود، اما اكنون با اجراي طرح تحول تمام گروههاي پزشكي فشار مضاعفي را متحمل ميشوند. وزير در توضيح اين روند گفته بود:به عنوان مثال در دو روز گذشته مراجعه به بيمارستان امام خميني(ره) بسيار افزايش يافت كه رئيس دانشگاه علوم پزشكي تهران شخصاً براي رفع مشكلات دو نوبت در اين بيمارستان حضور پيدا كرد. به گفته هاشمي متناسب با اين موضوع ستادي در دانشگاهها براي حضور در مراكز درماني، نظارت بر امور و رفع مشكلات احتمالي، تشكيل شده است.
هاشمي با تأكيد بر اينكه اين افزايش مراجعات ممكن است باعث نارضايتي شود، از مجوزهايي براي تأمين منابع و تكميل نيروهاي انساني موردنياز در هر بخش خبر داده بود تا خدمترساني در بيمارستانها ارتقا يابد. وي تصريح كرده بود:از قبل نيز پيش بيني افزايش بار مراجعات به بيمارستانها را داشتيم اما در مجموع بايد يكي دو هفته صبر كرد تا برنامه به آرامش رسيده و تيم درماني نيز در كل كشور به حداكثر آمادگي دست يابند. به گفته وي به رؤساي دانشگاهها اجازه داده شده تا در قالب شركتهاي خدماتي و تأمين نيروي انساني بتوانند مشكلات را برطرف كنند. استفاده از ظرفيت كار دانشجويان سال آخر پرستاري راهكار ديگر آقاي وزير براي كاهش فشار كاري اين گروه است اما شريفيمقدم با بيان اينكه مردم ما از حداقل خدمات پرستاري محرومند از ممنوعيت استخدام پرستاران و سپردن سلامت مردم به دانشجويان پرستاري انتقاد كرد. حالا 11 روز از اجراي اين طرح ميگذرد و اگرچه وزير آن را انقلابي در نظام سلامت ميداند اما با مشكلات پيش رو نميتوان چندان به اين طرح خوشبين بود. هرچند براي قضاوت زود است.
