با افزايش تنشها بين روسيه و غرب در اوكراين، تهديدات غرب به ويژه امريكا عليه روسيه سير صعودي گرفته است. توني بلينكن معاون مشاور امنيت ملي امريكا 7 ارديبهشت گفت دور بعدي تحريمهاي واشنگتن عليه مسكو، صنعت دفاعي روسيه و اشخاص و شركتهاي نزديك به ولاديمير پوتين رئيسجمهور اين كشور را هدف قرار خواهد داد. وي تأكيد كرد با هماهنگي متحدان و شركايمان، فشار مضاعفي بر نزديكترين اشخاص به پوتين، شركتهاي تحت كنترل آنها و صنعت دفاعي روسيه اعمال خواهيم كرد. معاون مشاور امنيت ملي امريكا ادعا كرد تحريمهاي امريكا و متحدانش عليه مسكو اثر مهمي بر اقتصاد روسيه خواهد گذاشت. به گفته وي تحريمهاي قبلي نيز بر روسيه تأثير گذاشتهاند به طوري كه بازارهاي مالي روسيه در مقايسه با آغاز سال جاري (ميلادي)، ۲۲ درصد كاهش داشتهاند، ارزش روبل به پايينترين ميزان خود رسيده و سرمايههاي خارج شده از روسيه به ۷۰ ميليارد دلار ميرسد.
افزايش تهديدهاي متقابل
از بعد سياسي نيز تهديدات امريكا عليه روسيه كماكان ادامه دارد. جان كري، روسيه را تهديد كرده در صورت ادامه اقدامات در اوكراين با واكنش امريكا مواجه خواهد شد. جان كري جمعه بيان كرد در حالي كه اوكراين به معاهدات ژنو متعهد بوده و تلاش كرده به خواستههاي مردم آن براي ايجاد حكومت جديد پاسخ دهد، دولت روسيه با دخالت در اوضاع داخلي اوكراين و ايجاد رعب و وحشت، معاهدات ژنو را زير پا گذاشته است. جان كري با انتقاد از عملكرد روسيه و تحولات در شرق اوكراين گفت روسيه به طور مستقيم به مراكز نظامي مناطق شرقي اوكراين حمله و اين مناطق را تصرف كرده است. كري گفت در صورتي كه روسيه به قوانين بينالمللي احترام گذاشته و از مواضع كنوني خود عقبنشيني كند مجامع بينالمللي به گرمي از آن استقبال ميكند، در غير اين صورت با واكنش امريكا و ديگر كشورها مواجه خواهد شد. اين در حالي است كه روسيه، امريكا را مسئول ناآراميهاي اوكراين ميداند. وزير خارجه روسيه با اشاره به حمايتهاي واشنگتن از دولت موقت اوكراين هشدار داد مسكو حمله نظاميان اوكرايني به روس تباران مناطق شرقي اوكراين را حمله به روسيه تلقي خواهد كرد. روسيه هم اكنون حدود 40هزار نيروي نظامي در مرز شرقي اوكراين دارد و روز چهارم ارديبهشت هم رزمايشي در مناطق هم مرز با اوكراين برگزار كرد. با ادامه بحران اوكراين و بينتيجه بودن مذاكرات چهار جانبه ژنو، احتمال حل مسالمتآميز اين بحران كمرنگتر ميشود. ويتالي چوركين نماينده دائم روسيه در سازمان ملل به سردي روابط واشنگتن و مسكو بر سر اوكراين اذعان و تأكيد كرد روسيه خواهان تيره شدن روابط با امريكا نيست و شرايط ايجاد شده در روابط دو كشور به سبب دخالتهاي امريكا در امور داخلي اوكراين است. به گفته وي امريكا ميداند كه قادر به حكمراني در جهان نيست، پس بهتر است روشهاي خود را تغيير دهد. چوركين افزود امريكا تلاش ميكند اوكراين را از روسيه جدا و به اتحاديه اروپا وصل كند اما بايد بداند كه روسيه و چين دو قطب مهم جهاني هستند امريكا مجبور است آنها را در نظر بگيرد. اين در حالي است كه با تشديد تهديدهاي مقامات روسيه و غرب عليه يكديگر و وارد شدن نظاميان اوكراين به مناطق شرقي «بانكيمون» دبيركل سازمان ملل خواستار آرامش در اوكراين شد و بر لزوم جلوگيري و پرهيز از هرگونه عمليات نظامي تأكيد كرد. وي گفت نگران است با ادامه درگيريها، اوضاع در اوكراين از كنترل خارج شود.
هشدار ام. آي. 6
هشدار سرويس امنيت خارجي انگليس درباره عواقب رويارويي انگليس و اروپا با روسيه، يكي ديگر از مسائل مهم مربوط به تحولات اوكراين است. مقامات سازمانهاي جاسوسي انگليس به همراه «جان ساورز»، رئيس ام. آي. 6 به ديويد كامرون، نخستوزير انگليس گفتهاند، چنانچه غرب براي حمايت از دولت اوكراين دست به گزينه نظامي بزند، ولاديمير پوتين آرام نخواهد نشست. آنها به دولت انگليس هشدار دادهاند، پوتين هيچ ابايي از استفاده از گزينه نظامي ندارد و اين مسئله ميتواند حتي به وقوع جنگ جهاني سوم منجر شود. يك منبع عاليرتبه اطلاعاتي انگليس در اين باره گفت: پيام اصلي اين است: «اوكراين اصلاً ارزش راهاندازي جنگ سوم جهاني را ندارد.» معاون وزير دفاع روسيه هم «ناتو» را به «تفرقهاندازي بين روسيه و متحدانش» متهم كرد. «آناتولي آنتونوف» در مصاحبه با يك روزنامه روسي گفت: «امكان بهبود روابط با ناتو بعيد نيست اما روسيه كشوري نيست كه اولين قدم را در اين مسير بردارد چراكه اين سازمان تلاش دارد بين روسيه و متحدانش تفرقه بيندازد. وي با تأكيد بر اينكه روسيه قصد ندارد بلافاصله با هر پيشنهادي از سوي ناتو موافقت كند، افزود: «اگر كسي فكر ميكند روسيه با اشاره انگشت ناتو حاضر به همكاري با اين سازمان است، سخت اشتباه ميكند. البته عاديسازي روابط با ناتو در نهايت بعيد نيست، ولي قصد توسعه فوري روابط با كشورهايي كه مواضع آشكارا منفي عليه روسيه اتخاذ كردهاند را نيز نداشته و فعلاً نميتوان صحبتي از شركت در طرحهاي مشترك به ميان آورد.» معاون وزير دفاع روسيه معتقد است سناريوي اوكراين در واقع تلاشي براي تحقق نظريه «توسعه دموكراسي» يا به اصطلاح «انقلابهاي رنگين» است كه به نظر وي تأثير منفي سياسي و اقتصادي بر امنيت منطقه و جهان دارد.
تعليق همكاريهاي روسيه با ناتو
مطبوعات روسيه اعلام كردهاند مسكو احتمالاً در واكنش به تصميم ناتو براي تعليق همكاري با مسكو، دفتر اطلاعرساني خود را در مسكو تعطيل خواهد كرد. همزمان، منابع نزديك به نهاد رياستجمهوري روسيه ميگويند تصميم نهايي در اين باره هنوز گرفته نشده است. پس از توقف همكاريهاي نظامي و غيرنظامي ناتو با مسكو كه يكم آوريل از سوي وزيران امور خارجه ناتو مطرح شد، مسئولان روسيه عملكرد دفتر ناتو را در مسكو زير سؤال بردند. مقامات ناتو همچنين از هشتم آوريل دسترسي تقريبا همه كاركنان نمايندگي دائم روسيه را در ناتو به مقر اين نهاد ممنوع كردهاند. در بحبوحه مناقشه روسيه و اوكراين، ناتو تصميم گرفت همكاري خود با روسيه را به حالت تعليق درآورد. با اين حال، دو طرف همچنان روابط خود را در شوراي روسيه و ناتو در سطح سفيران و در سطحي بالاتر حفظ كردهاند. با وجود اين اعضاي نمايندگي دائم روسيه در ناتو مجبورند پيش از رفتن به مقر ناتو، از قبل برنامه ورود خود را اعلام كنند. همچنين آنها اجازه ندارند بدون همراه در آنجا تردد داشته باشند. دفتر اطلاعرساني ناتو در مسكو از پاييز سال 2000 در سفارت بلژيك قرار دارد. لازم به ذكر است ناتو در سال 2008 در پي مناقشه در گرجستان، همكاري خود را با روسيه به صورت يكطرفه قطع كرد و سپس اين همكاري را در آوريل سال 2009 از سر گرفت.
جمعبندي
در حالي كه امريكا و شركاي اروپايياش برگسترش تحريمهاي روسيه توافق نظر دارند، اما بين اروپاييها درباره تحريم كامل يا نسبي روسيه اختلاف است. برخي كشورهاي بزرگ اروپايي عضو ناتو از تشديد تحريمها عليه روسيه سخن ميرانند، اما برخي ديگر به ويژه در شرق اروپا كه از رهگذر روابط تجاري و اقتصادي با روسيه سود ميبرند و داراي پروژههاي مشترك صنعتي مانند ساخت نيروگاههاي هستهاي با روسيه هستند، تمايل چنداني به پيوستن به اين اقدامات تحريمي ندارند. از سوي ديگر واقعيتي به نام وابستگي اتحاديه اروپا به انرژي روسيه، ميدان مانور چنداني براي اقدامات شديد اروپاييها عليه روسيه مانند تحريم فوري خريد نفت و گاز روسيه براي اين كشورها باقي نميگذارد. همين مسئله باعث شده برخي كشورهاي غربي از لزوم سازش با روسيه سخن بگويند.
با اين همه روند وقايع حداقل در مقطع كنوني چيزي خلاف روند تنشزدايي را نشان ميدهد. با گسترش ناآراميها در شرق اوكراين و اتهام دولت موقت اوكراين و غربيها به تحريككنندگي روسيه، اكنون چشمانداز تشديد تحريمها عليه روسيه بيش از هر زمان ديگر است. با اين حال بايد ديد غربيها و به ويژه اروپاييها تا چه حد قادر به تحمل پيامدهاي تحريمها عليه روسيه از يكسو و از دست دادن منافع اقتصادي و مالي خود از سوي ديگر هستند. يك مؤسسه تحقيقات اقتصادي آلمان درباره اعمال هرگونه تحريم عليه روسيه هشدار داد و اعلام كرد از آنجايي كه 30درصد واردات گاز آلمان از روسيه است، برلين نميتواند روابط تجاري با روسيه را متوقف كند. بايد به خاطر داشت كه روسيه به عنوان يك كشور بزرگ و صنعتي داراي روابطي گسترده و پيچيده با اتحاديه اروپاست و به همين لحاظ تعليق يا قطع اين روابط نه تنها در بسياري موارد دشوار است، بلكه همانگونه كه در مورد ادامه همكاريهاي فضايي بين اروپا وروسيه شاهد آن هستيم اساساً چارهناپذير است. اين در حالي است كه در دور جديد تحريمها، امريكا و متحدانش قصد دارند جرگه سالاران نزديك به پوتين و صنعت دفاعي روسيه را هدف قرار دهند. با اين حال اوباما از تشديد تحريم و تعميم آن به همه بخشهاي اقتصادي روسيه خودداري كرده است. از ديدگاه اوباما، اينگونه تحريمها زماني كارآمد است كه اروپاييها نيز در اين زمينه همكاري كنند اما تاكنون اينگونه نبوده است.
