بررسی ها نشان داده درصد قابل توجهی از آلودگی هوای اصفهان ناشی از فعالیت معادن و کوره های گچ در شرق اصفهان است؛ در کنار این بحث موضوع تخریب منابع ملی نیز مطرح است، چراکه این معادن هم اکنون بیش از ظرفیت و توان خود بهره برداری می کنند. علاوه بر این پیشرفت بیابان زایی از دیگر نتایج فعالیت این واحدها در شرق کلان شهر اصفهان است .
کورههای آجرپزی، گچ و آهک از جمله منابع مهم آلودگی هوای شهر اصفهان به شمار میآیند که با تخریب بافت خاک و استفاده از سوخت مازوت (نفت کوره) و تکنولوژی نامناسب، هوای شهر اصفهان را تحت تأثیر قرار داده و آلوده میکنند، بنابراین ساماندهی این واحدها امری ضروری است و تغییر سوخت این کورهها از مازوت به گاز طبیعی میتواند 8/6 درصد آلودگی هوای شهر اصفهان را کاهش دهد.
*****
در تیرماه سال 88 و درنشست شورای برنامه ریزی استان اصفهان،اولین مصوبه برای عدم صدور مجوز جدید برای معادن گچ - آهک - شن - ماسه و برداشت خاک رس همچنین کوره های مرتبط با آن در مناطق سجزی، قهاب، گز و برخواراصفهان صادرشد و در دی ماه همان سال و درجلسه بعدی شورای برنامه ریزی استان، سازمان صنایع و معادن موظف گردید که دریک بازه زمانی دو ماهه برای مطالعه، مکان یابی و انتقال کوره های گچ در مناطق شرق اصفهان اقدام کند اما با گذشت یک سال هنوزهیچ طرحی از سوی سازمان صنایع ارایه نشده است.
در سال 90 13شورای برنامه ریزی استان با تصویب اعتبار 500 میلیون ریالی برای سازمان مسکن و شهرسازی وسازمان صنایع و معادن این دو سازمان را مکلف کرد که جهت مطالعه و ساماندهی واحدهای تولیدی آجر، گچ، آهک و شن و ماسه در مناطق ممنوعه اقدام نمایند، هر باربندهایی به این طرح اضافه شد اما عملا انتقال کارخانجات گچ در شرق و آجر دربرخوار با بن بست رو به رو گردید.
دردی ماه سال 90 موضوع انتقال واحدهای تولیدی گچ به صورت جدی تر به فرمانداری اصفهان واگذار شد و اردیبهشت سال 91 موافقت با برداشت گچ در منطقه سجزی به صورت موقت صرفاً در یک نقطه از سوی شورای برنامه ریزی استان صادرگردید ودرآن جلسه نیزمهلتی برای انتقال 24 معدن شن و ماسه شرق اصفهان همچنین موافقت با صدور پروانه موقت برداشت از معادن ماسه در محدوده 1190 هکتاری شرق اصفهان با اخذ تعهد ترمیم و بازسازی قبل از انتقال صادرگردید.
تصمیم گیری های دو گانه!
با پیگیری های صورت گرفته از سوی اداره منابع طبیعی استان اصفهان درشهریور ماه سال گذشته، مصوبه تعطیلی فعالیت کوره های گچ و خاک صادرشد و سازمان صنعت و معدن و تجارت موظف گردید ضمن ابلاغ کتبی مصوبه، مقدمات قطع سوخت فسیلی و برق کوره های گچ و آهک را فراهم نماید وبرای مکان یابی و بررسی امکان ادامه فعالیت معادن و کوره ها ظرف یک ماه اقدامات عملیاتی انجام دهد که تاکنون فعالیتی در این خصوص انجام نشده است.
همچنین مقرر گردید که کمیته های نظارت بر بهره برداری هر چه سریعتر در شرق تشکیل شده و سطوح برداشت شده گچ توسط شرکت های بهره در اسرع وقت بازسازی شود اما علیرغم همه این مصوبات مبنی بر خروج کارخانجات گچ به منطقه ای دیگر وپی گیری های حقوقی اداره منابع طبیعی استان برای توقف فعالیت معادن گچ، شرکتهای بهره بردار نه تنها به این مصوبات جامه عمل نپوشاندند بلکه با شکایت علیه اداره منابع طبیعی استان و ارائه مستندات تمدید پروانه بهره برداری توسط سازمان صنعت و معدن موفق به جلب رای معتبر و مجاز برای ادامه فعالیت این معادن شدند.
مسئولان سازمان صنعت و معدن با این عمل از ادامه فعالیت این صنایع آلاینده حمایت کرد ه اند که آخرین اقدام آن نیز توسط معاون امور معادن و صنایع معدنی وزارت صنعت - معدن و تجارت در 21 آبان ماه امسال بود که ابلاغ مصوبه تعطیلی معادن و کوره های گچ خاکی در اصفهان را فاقد وجاهت قانونی دانسته و مسئولین استانی را مجرم قلمداد کرد.
درحالی که همه این عوامل حاکی ازآن است که با قرار داشتن کوره های گچ در فاصله 25 کیلومتری شرق اصفهان (دشت سجزی) تبدیل به بیابان شده و سلامت 9/1 میلیون نفر ساکنین شهر اصفهان و سرمایه گذاری های صورت گرفته را با مشکل روبه رو کرده است، ولی همچنان کوره های گچ در شرق اصفهان به تاخت و تاز خود ادامه می دهند تا جایی که به دلیل ذرات گرد و غباری که روزانه از این کوره ها وارد هوا می شود نفس های مردم اصفهان به شماره افتاده و هنوزعزمی برای رفع این مشکلات درشرق اصفهان جزم نشده است.
به گفته مدیر کل منابع طبیعی استان اصفهان کوره های گچ پزی در منطقه شرق، به هنگام آماده سازی گچ، از هر 10 تن گچ مصنوعی 1 تن گچ به صورت غبار وارد محیط می کنند که با احتساب 96 کوره گچ که 70 واحد آن فعال است، به طور تخمینی روزانه یک تن خاک و گچ از طریق این کوره ها وارد هوا و سپس در سطح منطقه پراکنده می گردد.
محمد حسین شاملی با اظهار تاسف از اینکه تجمع معادن گچ در شرق اصفهان بسیار چشمگیر است، می افزاید: هم اکنون 30 درصد معادن گچ استان صرفا توسط سه نفر بهره بردار با سطحی بالغ بر 7547 هکتار درشرق قرار گرفته اند که علاوه بر معادن و کوره های گچ، معادن دیگری از جمله 25 مورد معادن شن و ماسه در محدوده محمد آباد قهاب و فساران (2195 هکتار) و معادن خاک رس(165 هکتار) و کوره های آجر پزی وابسته به آن ها(شامل 71 واحد در منطقه محمد آباد و 21 واحد در واحد یک لنگی) نیز وجود دارند که به نوبه خود تخریب زیادی را در سطح منطقه ایجاد نموده اند.
وی ادامه می دهد: آنچه که پس از فعالیت این واحدهای صنعتی باقی می ماند خاک بدون حفاظ است که لایه غنی سطحی و پوشش گیاهی آن از بین رفته و پهنه ای مستعد فرسایش بادی بر روی زمین باقی گذاشته است.
مدیرکل منابع طبیعی استان اصفهان معادن شرق اصفهان را کانونهای بحرانزا می خواند و برلزوم توقف فعالیت آنان تاکید دارد.
وی می گوید: در حالی که سازمان صنعت، معدن و تجارت موظف شد هر چه سریعتر برای جانمایی معادن و کورههای شرق اصفهان اقدام کند، اما هنوز این اتفاق نیفتاده و به علت تمدید پروانه بهرهبرداری این معادن از سوی این سازمان، امکان توقف فعالیت آنان وجود ندارد.
شاملی با بیان این که چندی پیش اداره کل منابع طبیعی استان اصفهان برای متوقف نمودن این معادن و کورهها اقدام کرد، اما به علت تمدید پروانه از سوی سازمان صنعت، معدن و تجارت دادگاه رأی خود را به نفع بهرهبرداران صادر کرد، می افزاید: حدود سه میلیون و 200 هزار هکتار عرصه بیابانی در استان اصفهان وجود دارد که یک میلیون و 800 هزار مترمربع آن تحت تأثیر فرسایش بادی و حرکت ریزگردها و یک میلیون و 900 هزار مترمربع آن کانون بحران است که به ابنیه و شهر لطمات جبران ناپذیری میزند.
جانمایی کورهها در هاله ای از ابهام!
در حال حاضر 70 کوره گچ در شهرستان اصفهان قراردارند که هر بار گچ پخت می کنند یک تن آلودگی را روانه هوای اصفهان می کنند از این رو حل این مسأله بسیار ضروری است؛ ضمن اینکه حدود 7 هزار هکتار از منطقه شرق اصفهان تنها به علت 2 معدنی که در آن منطقه وجود دارد، تخریب شده و باید برای پیشگیری از تخریب بیشتر دستگاههای مربوطه همراه و همگام با هم اقدام کنند و در وهله نخست نسبت به جانمایی برای انتقال واحدهای گچ اقدام کنند.
فرماندار اصفهان در این باره به "جوان" می گوید: جانمایی و تجمیع کورههای گچ و آهک فعال در شرق شهر اصفهان به زودی توسط سازمان صنعت، معدن و تجارت و تعامل آن، تعیین تکلیف میشود.
فضلالله کفیل با اشاره به تصویب کارگروه زیربنایی برای تعیین وضعیت کورههای گچ و آهک فعال در شرق شهر اصفهان، می گوید: این تصمیم پس از تصویب در شورای برنامهریزی و با برگزاری جلسات الزامی، نقاط جدید و شرایط واحدهای تولیدی گچ و آهک مشخص میشود.
وی کورههای گچ و آهک را یکی از معادن پرآلاینده شرق شهر اصفهان دانسته و می افزاید: برای رفع چنین معضلی تاکنون جلسات بسیاری با حضور مدیران و مسئولان مرتبط در استان و شهرستان برگزار شده که نتایج این نشستها امحای الزامی کورههای گچ و آهک است.
فرماندار اصفهان حفظ مشاغل کورههای گچ و آهک فعال را مهم ارزیابی کرده و می گوید: افرادی با سرمایهگذاری خود و مالکیت بر احداث کورهها امرار معاش میکنند که با اهمیت این موضوع جانمایی و تجمیع کورههای ضروری است.
کارشناسان معتقدند منطقه "سجزی" ازمهمترین کانون های بحرانی فرسایش بادی در استان اصفهان است و به واسطه نزدیکی به شهر اصفهان وهمجواری با تاسیسات نظامی و اقتصادی موقعیت استراتژیکی را به خود اختصاص داده است.
انتقال واحدهای مرتبط با آنها به محل جدید، می تواند اتخاذ رویکردهای جدید زیست محیطی را نیز به دنبال داشته باشد.
با این حال این سؤال مطرح است که آیا با انتقال واحدهای گچ در شرق اصفهان هوای خاکستری اصفهان آبی رنگ می شود و آلودگی هوای نصف جهان برطرف می شود؟
