يكي از حساسترين اعضاي بدن قلب است كه اگر كار نكند زنده نميمانيم و حياتمان به اين ضربانها بستگي دارد اما بياهميت از كنار آن ميگذريم. هر روز آماري در مورد بيماريها اعلام ميشود كه تكاندهنده است، يكي از جديدترين تحقيقات پزشكي نشان ميدهد كه سكته عامل مرگ 80 درصد از بيماران قلبي- عروقي در ايران است. از آن طرف مسئولان يادآوري ميكنند كه سكته قلبي در بين افراد جامعه مخصوصاً جوانان افزايش يافته و درصد قابل توجهي از مرگ و ميرها به اين بيماري اختصاص يافته است.
هيچ وقت دوست ندارم از بيماري و موضوعاتي كه به مرگ مربوط ميشود بنويسم اما نميدانم چرا اين هشدارها مانند زنگ در گوشم به صدا درآمده و من را ميترساند. چه اتفاقي افتاده كه سكته قلبي تا اين حد به ما نزديك شده و در سالهاي اخير زياد شنيديم كه «فلاني سكته كرد و مرد» يا «چيزيش نبود نميدانيم چي شد كه سكته كرد» و «شب خوابيد اما صبح ديگر بلند نشد» و... دهها يا شايد صدها اتفاق ناگهاني از اين قبيل. به راحتي بسياري از عزيزان و نزديكانمان دچار مشكلات قلبي ميشوند يا جان خود را از دست ميدهند، در واقع مرگ در اين دوره زمانه آسان شده است و با تغييرات در سبك زندگيمان دچاراين مشكلات عديده شدهايم.
آنفاركتوس زدي؟!
در پزشكي به سكته قلبي امآي يا آنفاركتوس ميوكارد (Myocardial infarction) ميگويند كه اين اصطلاح در بين افراد كمي ناشناخته است. البته در شوخيهايمان از اين عبارت زياد استفاده ميكنيم اما تا به امروز نميدانستم آنفاركتوس همان سكته قلبي است. سكته قلبي در واقع از بين رفتن و مرگ سلولي دائم و غيرقابل برگشت در بخشي از عضله قلب (ميوكارد) است كه به دليل انهدام جريان خون و وقوع يك ايسكمي شديد در آن قسمت از قلب ايجاد ميشود. ايسكمي نيز با كاهش خونرساني به يك بافت يا ارگان كه به علت كاهش قطر يا انسداد عروق خونرسان يا اختلال در گردش خون به وجود ميآيد. اين توقف گردش خون ممكن است ناگهاني و بدون هيچ علائم قبلي بروز پيدا كند يا پس از چند حمله آنژيني (درد قفسه سينه) نمايان شود. عمدهترين دليل سكته قلبي بسته شدن رگهاي تغذيهكننده قلب است كه باعث ميشود قلب در وظيفه خونرسانياش دچار اختلال شود و اتفاقي كه نبايد پيش ميآيد.
نشانههاي سكته
بالاخره هر بيماري علائمي دارد كه از نشانهها ميفهميم كه دچار سكته قلبي شدهايم و بايد براي آن چارهاي بينديشيم. يكي از علائم سكته قلبي شروع درد قفسه سينه است كه اين درد مختلف است و به صورت درد زير جناق سينه يا ريشه گردن، دستها مخصوصاً دست چپ، گاهي همزمان در هر دو دست، كتف و شانه بروز ميكند. فردي كه دچار سكته قلبي ميشود، ۲۰ دقيقه درد ميكشد و گستره درد به صورت سنگيني، خنجري يا احساس فشردگي در قفسه سينه خودش را نشان ميدهد. اين دردها معمولاً همراه با علائمي مانند تعريق شديد و احساس سردي در تمام نقاط بدن كه ناشي از تحريك قوه سمپاتيك است. در اين شرايط افراد با احساس ترس، نگراني و بيقراري، تپش قلب، افت فشار خون و گاهي افزايش فشار خون مواجه ميشوند.
اگر به اين دردها بيتوجهي شود، نتيجهاي جز مرگ ندارد و در صورت حيات دچار نارسايي قلبي، تنگينفس، خستگي زودرس و علائم نارسايي قلبي چون ورم پا و تندي ضربان قلب در هنگام فعاليت و استراحت ميشويم. اكثراً اين علائم با بيماري التهاب معده اشتباه گرفته ميشود كه اين مسئله بسيار خطرناك است، چون در صورت ديده شدن اين موارد بيمار بايد فوراً به مراكز درماني مراجعه كند. عرق سرد مداوم، حالت تهوع شديد به ويژه درد شديد معده از علائم اصلي سكتههاي خفيف قلبي است. بايد توجه كرد افرادي كه دچار سكته قلبي شدهاند علاوه بر پزشك متخصص قلب هميشه بايد تحتنظر متخصص گوارش و كبد قرار داشته باشند تا از ايجاد ناهنجاريهاي گوارشي به ويژه زخم و درد معده، التهاب معده و اختلال در كار معده در امان باشند.
چرا سكته قلبي ميكنيم؟
قبل از اينكه سكته كنيم بايد اتفاقاتي بيفتد كه در آن لحظه قلب كارش را به خوبي انجام ندهد و دچار مشكل قلبي شويم. عوامل متعدد مثل فشار خون بالا، سيگار، كلسترول خون بالا و... وجود دارد كه در ايجاد اين وضعيت كمك ميكند. بايد بدانيم كه علت سكته قلبي آترواسكلروزيس است؛ روندي تدريجي كه شكلگيري پلاكهاي خطرناك آن از دوران كودكي شروع ميشود. با همه اين تفاسير سكته قلبي ميتواند دلايل زيادي داشته باشد اما عواملي وجود دارد كه بين اكثر افراد مشترك هستند.
در دنياي ماشيني امروز يكي از علتهاي اصلي كه افراد دچار حملههاي قلبي ميشوند، ترافيك است. تفاوت چنداني ندارد كه شما راننده وسيله نقليه باشيد يا مسافر آن، يا رهگذري كه در آن مسير حضور دارد. آلودگي هواي ناشي از ازدحام خودروها، استرس ماندن در ترافيك و دير رسيدن به مقصد يا هر دوي اين موارد، عامل اين حملههاي قلبي است. اگر سابقه مشكلات قلبي داريد، هيچگاه در ساعات اوج ترافيك و شلوغي رفت و آمد نكنيد چون هر قدر كمتر در معرض آلودگي هوا قرار بگيريد، از لحاظ جسمي سالمتر خواهيد بود و كمتر با اين مشكلات دست و پنجه نرم خواهيد كرد. اما هيچ گاه فكر نكنيد كه آلودگي فقط آلودگي ناشي از ترافيك و اگزوز اتومبيلهاست، دود كارخانهها، گردوغبار معلق در هوا، ذرات شن و حتي ذرات معلق ناشي از آتش و هيزم ميتواند قلب را دچار مشكل كند.
علاوه بر اين استرس و اضطراب شديد ممكن است باعث بروز حمله قلبي شود و جالب است كه حتي احساس خوشي و شادماني شديد هم ميتواند اين حالت را ايجاد كند. خشم، عصبانيت، اضطراب و كلاً هر حالت روحي شديدي كه باعث جرقه خوردن حالت استرس در بدن و ايجاد تغييراتي شود احتمال حمله قلبي را افزايش ميدهد. در واقع شادي و غم عواملي هستند كه به يك ميزان ميتوانند در اين مواقع خطرساز شوند. قهوه و ديگر نوشيدنيهاي كافئيندار اثر ناگواري دارد. عجيب اين است كساني كه روزي يك فنجان قهوه مينوشند و قهوه خوردن تفريح هرروزشان است، از افرادي كه در روز چند فنجان قهوه مينوشند يا اصلاً قهوه نميخورند خطر سكته قلبيشان بيشتر است و توصيه ميشود كه به جاي اين فنجانهاي تفنني قهوه، چاي بنوشند. يكي از عواملي كه باعث به وجود آمدن اين مشكل ميشود، ورزش سنگين است كه در اين وضعيت فشار زيادي به قلب وارد ميشود. اين شرايط بيشتر مختص افراد ميانسال و سنين بالاست كه به طور ناگهاني حركت ورزشي و جسمي سنگين انجام ميدهند و به آنها تذكر داده ميشود كه از اين كار جداً خودداري كنند.
به سكته «نه» ميگوييم
همانطور كه اين بيماري همهگير شده است ما با تغيير در سبك زندگيمان ميتوانيم تا 80درصد از به وجود آمدن اين مشكل جلوگيري كنيم. يك رژيم غذايي سالم بدون نمك و قند شامل مقدار زيادي از ميوهها و سبزيجات، غلات سبوسدار، گوشت، ماهي و مرغ، تحرك و فعاليت بدني منظم، در معرض دود سيگار قرار نگرفتن و استعمال نكردن انواع دخانيات از جمله مواردي است كه ما را در اين راه كمك ميكند. با همين روشهاي ساده زندگي سالم ميشود و ميتوان به انواع و اقسام بيماريهاي قلبي نه گفت و با آنها مبارزه كرد.
