هنوز هم رفتار «مشهدي حبيب» بقال پير محله را به خوبي به ياد دارم كه چقدر نسبت به رعايت حقالناس و كسب روزي حلال حساس بود. براي همين هميشه وزنه ترازو به نفع مشتري سنگين بود.
وقتي هم كه از او سؤال ميكردم ميگفت: اشكالي ندارد باباجان. آدم بايد مواظب باشد. حقالناس شوخي نيست. فردا بايد توي دو وجب جا جواب بديم. وزنه ترازو اگر به نفع مشتري سنگينتر باشد بهتر است تا به نفع من. بالاخره حساب و كتاب مردم است. آن روزها در حال و هواي كودكي خيلي متوجه معناي دقيق رفتار مش حبيب نميشدم اما 10 سال بعد وقتي در يك صبح زيباي جمعه حاجحبيب از ميان ما رفت با ديدن جمعيتي كه براي تشييع جنازهاش آمده بودند و حرفهايي كه درباره رعايت حلال و حرام اين پيرمرد ميگفتند تازه متوجه ارزش كار مشحبيب و سبك زندگي كردنش شدم. پيرمرد حالا چند سالي ميشود كه در آرامستان شهر آرام گرفته اما رفتار نيكوي پيرمرد و دقت نظرش در رعايت حق و حقوق مردم و مشتريها بهترين ميراثي است كه به فرزندانش رسيده. براي همين مشتريهايي كه اين روزها به مغازه مشحبيب خدا بيامرز ميروند از برخورد پسران پيرمرد با مشتريها راضي هستند و جمله «خدا پدرت را بيامرزد» حرف بيشتر اين مشتريها به پسران مشحبيب است.
رزق حلال، زندگي قرآني
رفتار مشحبيب رفتاري است كه ريشه قرآني دارد و اين رفتار اگرچه به عنوان يكي از واجبات مهم به هر مسلماني توصيه شده اما متأسفانه گاهي اوقات شاهد هستيم كه رعايت حقالناس و كسب روزي حلال اين روزها براي برخي افراد معناي خود را از دست داده است.
متأسفانه گوشه گوشه اين شهر گاهي اوقات مشاغلي را ميبينيم كه هيچ نسبتي با توصيههاي اسلامي مبني بر كسب روزي حلال ندارد و برخي افراد از هر طريقي سعي دارند به پول، مال و ثروت بسيار زياد دست يابند در حالي كه به موضوع حلال بودن آن پول كمترين توجه را دارند. دلالي، پولشويي، رشوه، ربا، اختلاس، گرانفروشي، كمفروشي و... بارزترين نوع كسب روزي حرام است و برخي افراد بدون در نظر گرفتن آثار و پيامدهاي خانمانسوز لقمه حرام به دنبال كسب منفعت و پول زياد هستند. اين درحالي است كه در قرآن كريم و نيز در روايات و احاديث بيشمار از معصومين(ع) درباره ضرروت كسب روزي حلال و دوري از لقمه حرام روايت شده است.
حجتالاسلام والمسلمين سيدمهدي موسوي استاد حوزه و دانشگاه و پژوهشگر قرآني در اين باره ميگويد: كسب روزي حلال موضوعي است كه ارتباط مستقيم با زندگي قرآني و سبك زندگي ديني دارد و در دين مبين اسلام در اين خصوص سفارشهاي بسيار زيادي شده است. وي با بيان اينكه يكي از مسائلي كه باعث عدم استجابت دعا ميشود لقمه حرام است ادامه ميدهد: لقمه حرام مانع بزرگي براي استجابت دعاست ضمن اينكه عدم توجه به كسب روزي حلال ميتواند باعث شود كه انسان قدرت تشخيص حق از و باطل را از دست داده و در مسير باطل و گناه قرار گيرد. وي با بيان اينكه رزق را چهار نوع برشمردهاند، ميافزايد: رزق مضمون، رزق مقسوم، رزق مملوك و رزق موعود چهار نوع مهم رزق است. اين استاد حوزه و دانشگاه ادامه ميدهد: رزق مقسوم رزقي است كه در ازل تقسيم شده و در لوح محفوظ نوشته شده است، رزق مملوك رزقي است كه در ملكيت شخص درآمده است، رزق موعود رزق خاصي است كه خداوند، صالحان و عابدان را به آن وعده داده است و رزق مضمون خوردني و نوشيدني است كه به اندازه مورد نياز انسان ازطرف خداوند ضمانت شده است.
وي ميگويد: در تقسيمبندي ديگري، ميتوان رزق را دو نوع ظاهري و باطني يا به عبارتي مادي و معنوي تقسيم كرد كه رزق مادي مانند خوردنيها و پوشيدنيها و رزق معنوي مانند علوم و معارف است. به گفته حجتالاسلام والمسلمين موسوي بر اساس آنچه در احاديث و روايات آمده است، واژه رزق به معناي رزق حلال است.
به گفته وي در حكمت 431 نهجالبلاغه از زبان اميرالمؤمنين حضرت علي(ع) نيز به موضوع رزق حلال تأكيده شده و در اين حكمت از نهجالبلاغه آمده است: روزي بر دو قسم است: آن كه تو را ميخواهد و آن كه تو او را ميجويي. كسي كه دنيا را ميخواهد، مرگ نيز او را ميطلبد تا از دنيا بيرونش كند وكسي كه آخرت خواهد، دنيا را ميطلبد تا روزي او را به تمام بپردازد. اين پژوهشگر قرآني به رزق در قرآن كريم اشاره ميكند و ميافزايد: واژه رزق در قرآن نيز مورد استفاده قرار گرفته است. به عنوان مثال در قرآن كريم آمده است: «و لاتمدن عينيك الي ما متعنا به ازواجاً منهم زهره الحياه الدنيا لنفتنهم فيه و رزق ربك خيروأبقي».
«هرگز چشم خود را به نعمتهاي مادي كه به گروههايي از آنان دادهايم، ميفكن كه اينها شكوفههاي زندگي دنيا است و براي اين است كه آنان را بيازماييم و روزي پروردگارت بهتر و پايدارتر است.»
وي ميافزايد: در آيه ديگري از قرآن كريم خداوند ميفرمايد: «و لو بسط الله الرزق لعباده لبغوا في الارض و لكن ينزل بقدر ما يشاء انه بعباده خبير بصير»
«اگر خداوند روزي را براي همه بندگانش گسترش دهد، آنان در زمين طغيان ميكنند، از اين رو به مقداري كه ميخواهد نازل ميكند، او نسبت به بندگانش آگاه و بينا است.»
اين استاد حوزه و دانشگاه ادامه ميدهد: هرگز نبايد تصور كرد كه وسعت رزق دليل بر محبت خداوند يا تنگي معيشت دليل بر خشم و غضب او است، زيرا خداوند گاه انسان را به وسعت روزي آزمايش ميكند و اموال سرشاري در اختيارش قرار ميدهد و گاه با تنگي معيشت ميزان مقاومت و پايمردي او را روشن ميسازد و آنها را از اين طريق پرورش ميدهد. وي با انتقاد از تفكر برخي از افراد در اين خصوص كه از برخي آيات قرآن چنين استنباط ميكنند كه تلاشها و كوششها نقشي در اين زمينه ندارند ميگويد: اين افراد اين مسائل را بهانه تنبلي و فرار از زير بار مسئوليتهاي خود قرار دادهاند. در حالي كه عقل سليم و پاك و وحي انسان را به مسير هدايت واقعي رهنمون ميكند و ارتزاق حلال يكي از اصليترين راههاي صعود به سمت كمال است.
وي با اشاره به آيه 69 سوره «انفال» ميگويد: خداوند حتي غنيمتهاي جنگي را نيز حلال شمرده است و استفاده از آن را مباح دانسته و تأكيد دارد كه خداوند بخشنده و مهربان است و از خطاها ميگذرد.
اين استاد حوزه و دانشگاه ميافزايد: بايد در خوردن و آشاميدن دقت شود و تأكيد قرآن و پيامبر و ائمه(ع) نيز بر اين موضوع است و امام حسين(ع) در روز عاشورا به اين مهم اشاره و به لشكريان كفر فرمودند كه شكمهاي شما از لقمه حرام پر شده كه حقيقت را درك نميكنيد.
حيات طيبه با كسب رزق حلال
ابراهيم رفتاري، مدرس دانشگاه و پژوهشگر ميگويد: دست يافتن به حيات طيبه يكي از مهمترين راههاي رزق حلال است و بايد به اين مهم دقت شود كه روزي كه بدست ميآوريم از راه حلال باشد و استفاده آن نيز حلال باشد تا رستگار و سعادتمند شويم.
وي با بيان اينكه راههاي مختلفي براي سير اليالله وجود دارد ميافزايد: يكي از آن راهها رزق حلال است و اين موضوع نشان از اهميت فراوان رزق حلال در مكتب اسلام است. وي با اشاره به اهميت رزق حلال در زندگي افراد ميافزايد: حتي قبولي نماز در گروي رعايت حقالناس است و كسب روزي حلال ميتواند به انسان در طي كردن مدارج معنوي كمك فراواني داشته باشد.
وي در بخش ديگري از صحبتهاي خود با اشاره به دغدغههاي مقام معظم رهبري در خصوص ترويج زندگي قرآني اضافه ميكند: رزق حلال و نداشتن حرص مال دنيا و تلاش براي دوري از لقمههاي حرام و پولهاي بادآورده لازمه سبك زندگي قرآني است. رفتاري در ادامه ميگويد: خانوادهها بايد در زندگي به دنبال رزق حلال باشند تا فرزندانها نيز از روش والدين خود الگوبرداري كنند و در آينده به دنبال رزق و روزي حلال باشند.
اين پژوهشگر به نقش رسانهها در خصوص كسب روزي حلال اشاره ميكند و ادامه ميدهد: رسانهها در خصوص ترويج سبك زندگي ديني مانند تلاش براي كسب روزي حلال نقش مهمي دارند و در اين ميان رسانه ملي از اهميت بالاتري برخوردار است چراكه دامنه مخاطبانش بيشتر از ساير رسانههاست.
وي ميافزايد: رسانه ملي ميتواند با توليد فيلمها و سريالهايي با مضمون زندگي ديني كسب روزي حلال را ترويج و ضرورت آن را براي همگان تبيين كند. اين مدرس دانشگاه ميگويد: بايد تبليغات وسيعي در خصوص تأثير لقمه حلال و حرام در جامعه توسط خطيبان، مبلغان و ائمه جمعه و جماعات صورت گيرد و رسانهها به ويژه صدا و سيما به موضوع حقالناس و تأثير آن بر زندگي فردي و اجتماعي جامعه بهمنظور تحقق سبك زندگي اسلامي بپردازند.
وي با بيان اينكه يكي از راهكارهاي تحقق سبك زندگي اسلامي در جامعه، فرهنگسازي براي كسب روزي حلال است ميافزايد: بايد تأثيرات دستيابي به لقمه حلال در زندگي افراد تبيين شود چراكه براساس روايات، اگر كسي يك لقمه حرام بخورد تا 40 شبانهروز دعاي او مستجاب نميشود.
اين مدرس دانشگاه، با اشاره به اينكه لقمه حرام تأثيرات منفي بسياري در خانواده و بر روي فرزندان دارد يادآور ميشود: طبق دستورات دين مبين اسلام همه افراد جامعه بايد كسب و كار خود را بر پايه رزق و روزي حلال بنا كنند. وي با اشاره به اينكه در اسلام بر دادن خمس و زكات اموال بسيار توصيه شده است، ميگويد: نه تنها با دادن خمس و زكات اموال، از افراد كم نميشود بلكه بركت آن اموال نيز افزايش مييابد.
وي با بيان اينكه كسب درآمد حلال، بر هر مسلمانى واجب است ميافزايد: اهميت رعايت حلال و حرام و تلاش براي كسب روزي حلال در احاديث فراواني آمده و در قرآن كريم نيز به آن اشاره شده است.
خداوند در حديثي قدسي خطاب به حضرت رسول(ص) ميفرمايد: «يا أَحمَدُ إِنَّ العِبادَةَ عَشَرَةُ أَجزاءَ: تِسعَةٌ مِنها طَلَبُ الحَلالِ فَإِذا طَيبتَ مَطعَمَك وَمَشرَبَك فَأَنتَ فى حِفظى وَكنَفى».
اى احمد همانا عبادت 10 جزء است كه 9 جزء آن طلبروزى حلال است، پس چون خوراكى و نوشيدنى خود را پاك كردى در پناه و حمايت من هستى.
وي به حديث ارزشمندي از پيامبر اكرم(ص) اشاره ميكند و در ادامه ميگويد: پيامبر در حديثي فرمود: «يا عَلىُّ مَن أَكلَ الحَلالَ صَفادينُهُ، وَرَقَّ قَلبُهُ، وَدَمِعَت عَيناهُ مِن خَشيةِ اللّهِ تَعالى وَلَم يكن لِدَعوَتِهِ حِجابٌ».
اى على هر كس حلال بخورد، دينش صفا مىيابد، رقّت قلب پيدا مىكند، چشمانش از ترس خداوند متعال پر اشك مىشود و براى (استجابت) دعايش مانعى نمىباشد.
شهدا و كسب روزي حلال
كسب روزي حلال يكي از مهمترين عوامل دستيابي انسان به مدارج بالاي معنوي و دستيابي به سير و سلوك الهي است. از اين رو مطالعه و تحقيق در زندگي بزرگان ديني اعم از علما، صالحين و شهدا گرانقدر نشان ميدهد اين افراد در كنار تمام خصلتهاي ارزشمندي كه داشتهاند يكي از مهمترين خصلتهاي آنان كسب روزي حلال و تلاش براي دوري از لقمههاي حرام بوده است.
سردار شهيد عبدالحسين برونسي كه رهبر معظم انقلاب از وي به عنوان اعجوبه انقلاب اسلامي نام ميبرند يكي از اين افراد است كه با رعايت سبك زندگي ديني و دقت در حلال و حرام و كسب روزي حلال موفق ميشود به مقام بالاي معنوي دست يابد.
مهدي برونسي فرزند اين شهيد با ذكر خاطراتي از دقت حاجعبدالحسين برونسي در كسب روزي حلال و دقت در رعايت كردن حقالناس و بيتالمال ميگويد: زماني كه برادر دو سالهام به علت بيماري نياز به انتقال به بيمارستان داشت با وجود اينكه شب بود اما شهيد برونسي به رغم تأكيد مادرم حاضر نميشوند كه براي انتقال او از خودروي سپاه استفاده كنند و ميگويد اين خودرو تنها براي خدمت به سپاه، جنگ و رزمندگان استفاده ميشود. وي با بيان اينكه شهيد برونسي به مرحلهاي از شهود رسيده بود ميافزايد: شهيد برونسي يك كارگر ساده بود كه تبديل به يكي از فرماندهان ارشد سپاه شد اما با اين حال ادوات كارگري را در حياط خانه آويزان كرده بود تا فراموش نكند كه چه كسي بوده است.
وي ادامه ميدهد: شهيد برونسي در جواني و روزهاي اول تشكيل زندگي مشترك خود در يك لبنياتي مشغول به كار شد اما چون صاحب لبنياتي شير را با آب مخلوط ميكرد از آنجا بيرون آمد و در يك سبزيفروشي مشغول به كار شد اما چون صاحب سبزيفروشي هم سبزيها را براي افزايش وزن آنها با گل و آب مخلوط ميكرد آنجا را هم ترك كرد و اينها به خاطر اين بود كه به رزق حلال و آوردن نان حلال بر سر سفره خانواده ايمان داشت.
