گذشت آن روزهايي كه مردم دخترانشان را با چند دست ظرف و قاشق و ديگ و چند سري رختخواب راهي خانه شوهر ميكردند، اين روزها پدرهاي بيچاره براي اينكه دخترشان را در رخت عروسي ببينند، تا سالها بايد قسطهاي خريد يخچال سايد و سينماي خانگي بدهند.
شايد اين سؤال براي بسياري مطرح شود كه چرا در دهههاي اخير اين همه اقلام جهيزيه متعدد نبود و دخترهاي آن دوره با جهيزيه سادهاي كه شامل لوازم آشپزخانه و فرش و رختخواب و در برخي موارد اجاق گاز سه شعله و يخچال بود، قدم به خانه بخت ميگذاشتند.
گذار از جهيزيه تا جهيزيه
چندي پيش سياههاي از جهيزيه عروسي كه در دهه 50 شمسي قدم به خانه بخت گذاشته بود در يكي از خبرگزاريها منتشر شد. متن سياهه تعجب بسياري را برانگيخت چون عروس خانم نام برده، تنها چند قلم ظرف، قاشق، قابلمه، پرده و رختخواب را با عنوان جهيزيه با خود به خانه شوهر برده بود و خانواده او هم با افتخار سياهه جهيزيه دخترانشان را تهيه و نسخهاي از آن را در اختيار خانواده داماد گذاشته بودند. اما در طول چند دهه اخير چه اتفاقي افتاده كه تهيه جهيزيه به يكي از مهمترين دغدغههاي خانوادههاي امروزي تبديل شده است؟
جهيزيههاي دوران جنگ
جهيزيه در سالهاي ابتدايي پس از پيروزي انقلاب نيز به دليل رويكرد ساده زيستي ايجاد شده در آن سالها، بسيار مختصر بود و به اقلام آشپزخانه و ساير مايحتاج ضروري زندگي محدود ميشد. هنوز مدت زمان زيادي از پيروزي انقلاب اسلامي نگذشته بود كه جنگ تحميلي عليه كشور ايران آغاز شد. شايد كساني كه در سالهاي جنگ در دوره جواني به سر ميبردند به خوبي به ياد ميآورند كه در آن سالها، تهيه جهيزيه يكي از مهمترين مشكلات سر راه تشكيل زندگيها بود چون در بازارهاي آن دوران حتي پتو هم پيدا نميشد و با اين وضعيت اگر تازه عروسي ميتوانست ابتداييترين وسايل زندگي را در شرايط آن دوره تهيه كند و راه خانه شوهر را در پيش گيرد، كار بسيار دشواري را انجام داده بود و در اين ميان اصلاً جايي براي چشم و همچشمي خانوادهها بر سر جهيزيه و وام و قرضهاي كمر شكن براي تهيه لوازم خانه نبود.
دهه 70 و آغاز جهيزيههاي رنگارنگ
پس از پايان جنگ در سال 67 و آغاز دوران سازندگي، جامعه ديگر مشكلات اقتصادي سالهاي پاياني دهه 50 و سالهاي دهه 60 را نداشت. جامعه قدم در مسير تازهاي گذاشته بود و طبقه تازهاي با نام طبقه متوسط در بطن جامعه در حال شكلگيري بود. ايجاد طبقه متوسط در سالهاي پس از جنگ در دهه 70، در ادامه باعث شد كه نقدينگي كشور در دست قشر جديد بيفتد كه نه سرمايهداران قديم بودند و نه قشر پايين اجتماع. يكي از مؤلفههاي قشر تازه تأسيس تجملگرايي بود؛ مؤلفهاي كه در نهايت به باب شدن جهيزيههايي انجاميد كه در آنها همه چيز از شير مرغ تا جان آدميزاد، يافت ميشد.
دهه 80 و همهگيري جهيزيههاي لوكس
شايد جهيزيههاي لوكس و گرانبها در دهه 70، يكي از مؤلفههاي طبقه متوسط رو به بالاي آن دوره زماني بود اما تأثيرگذاري اين نوع جهيزيه در طول اين دهه باعث شد كه سرانجام در پايان دهه 70 و ابتداي دهه 80، سبك جديد جهيزيهها فراگير شود و ديگر تنها خانوادههاي متعلق به طبقه خاصي از اجتماع، جهيزيههاي لوكس را در اختيار دخترانشان قرار ندهند، بلكه تقريباً همه خانوادهها چه دارا و چه ندار مجبور شوند در اين بازار چشم و همچشميها به هر ابزاري متوسل شوند تا بتوانند جهيزيهاي را كه ديگر به معيار تبديل شده بود براي دخترانشان تهيه كنند.
جهيزيههايي كه نفس ازدواج را ميگيرند
با همه گير شدن جهيزيههاي گران قيمت، اتفاقي كه در سالهاي اخير افتاد اين بود كه با توجه به نرخ درآمدها و قيمتهاي لوازم خانگي، تهيه جهيزيه به يكي از مهمترين مشكلات سر راه ازدواج و تشكيل خانواده جوانان بدل شد و در اين ميان بسياري از دختران به دليل اينكه نميتوانستند از پس خريد جهيزيه بربيايند، قيد ازدواج را زدند. در دوره و زمانهاي كه حداقل حقوق وزارت كار 500هزار تومان است و قيمت يك يخچال سايد باي سايد 9 ميليون، چگونه ميتوان انتظار داشت كه خانوادهها بتوانند براي دخترشان جهيزيهاي با معيارهاي امروزي تهيه كنند؟
بازگشت به سادگي گذشته، راهكاري براي مهار هزينههاي جهيزيه
در شرايطي كه براساس آمارها در كشور ما 23 ميليون جوان مجرد در انتظار ازدواج به سر ميبرند و با توجه به درآمدها و قيمتهاي اقلام مصرفي، تنها چارهاي كه ميتواند روند تهيه جهيزيه و ازدواج را تسهيل كند، بازگشت به سبك زندگي ايراني و اسلامي بر پايه سادهزيستي و صرفهجويي است، سبكي از زندگي كه ميتواند پادزهري بر هزينههاي خريد لوازم منزلي باشد كه اين روزها قيمتشان سر به فلك كشيده. در اين ميان رسانهها به خصوص رسانه ملي با برنامهسازي در زمينه ترويج جهيزيههاي ساده ميتواند، ارزش پوشالي جهيزيههاي گرانقيمت كه در دهههاي اخير مانند كابوسي، خواب آرام خانوادهها را بر هم زده است به پايان رسانند، جهيزيههاي رنگارنگ و گرانقيمتي كه با رنگ و لعاب ساختگيشان سالها است ذهن مردم را تسخير كردهاند و در اين ميان چه بسيار مشكلاتي كه بر سر راه تهيهشان به ميان آمده است! شايد با پرداخت رسانهها به ارزشمندي جهيزيههاي ساده كه تهيه كردنشان نيازي به پرداخت قسطهاي 10 ساله ندارد باعث شود، دختران جوان بدون ترس از هزينههاي كمرشكن تهيه جهيزيه بتوانند قدم در مسير ازدواج و تشكيل زندگي مستقل بگذارند.
