محمدرضاهادیلو
***
تبریز، شهری که در وصفش بسیار شنیده ایم. شهری در غرب استان آذربایجان شرقی و در منتهیالیه جلگهٔ تبریز است. شهری که از سمت شمال به کوههای پکهچین و عون بن علی، از سمت شمالشرق به کوههای گوزنی و باباباغی، از سمت شرق به گردنهٔ پایان و از سمت جنوب به دامنههای رشتهکوه سهند محدود شدهاست.
تبریز که باید از آن به نام شهر رویاها یاد کرد، حالا اسیر غول سیاهی شده که هر روز دامنش را بر سطح شهر می گستراند و گلوی شهروندان را می فشارد.
مساحت تبریز از سال ۱۲۸۰ تا سال ۱۳۶۵ خورشیدی، تقریباً ۲۰ برابر شدهاست. برپایهٔ آمار موجود، مساحت این شهر از حدود ۷ کیلومتر مربع در سال ۱۲۸۰ به ۱۷٫۷ کیلومتر مربع در سال ۱۳۳۵، ۴۵٫۸ کیلومتر مربع در سال ۱۳۵۵ و نهایتاً ۱۴۰ کیلومتر مربع در سال ۱۳۶۵ شمسی رسیدهاست. البته کار به همین جا ختم نشد و مساحت این شهر در سال ۱۳۸۵ شمسی به ۲۳۷٫۴۵ کیلومتر مربع افزایش یافت. افزایشی که در دلش جمعیت زیادی را جای داده و به تبع آن، زندگی های ماشینی آلودگی های خاص خودشان را برای شهر به ارمغان آورده اند.
*هوا دیگر پاک نیست
چند سالیست که با سرد شدن هوا و همان وارونگی کذایی، رنگ آسمان تبریز هم تغییر می کند و اگر نگوییم کبود می شود، حتما چیزی شبیه خاکستری می شود که می خواهد بگوید دیگر دیدن آسمان با آن رنگ آبی اش به یک رویا تبدیل خواهد شد.
رنگ اسمان تبریز حاصل هر چیزی که باشد فقط یک مفهوم دارد و آن هم اینکه هوای پاک از این شهر رخت بربسته و جایش را به گازها و ذرات آلوده معلق در هوا داده. حالا دیگر مهم نیست که بدانیم این آلاینده ها از لوله اگزوز خودروها خارج می شوند یا جزو آلاینده های صنعتی به شمار می ایند، مهم این است که مرگ و میرها افزایش یافته اند و بیماری های قلبی و تنفسی و عروقی یقه شهروندان را چسبیده اند و تعطیلی مدارس نیز هشداری برای به خطر افتادن و از دست رفتن سلامت فردای بچه های امروز است.
*کی بود؟ کی بود؟
در آلودگیها عوامل ثابت و متغیر تعریف شدهاند که منابع شامل عوامل خانگی، تجاری و صنعتی هستند و خودروها عوامل متغیر به شمار میروند که این عامل آخر با 72 درصد نقش اساسی در آلودگی کلانشهرها بر عهده دارد.
بر اساس آمارهای اداره کل محیط زیست آذربایجانشرقی هم اکنون چیزی حدود 400 هزار خودرو فقط در تبریز در رفت و آمد هستند که باید آنها را اولین عامل تولید آلاینده ها و تغییر رنگ آسمان این شهر به شمار اورد یعنی 72 درصد ذرات معلق موجود در هوا از اگزوز این 4000وسیله نقلیه خارج می شود.
چندی پیش رییس سازمان حفاظت محیط زیست استان آذربایجان شرقی با اشاره به سهم 28 درصدی صنایع در آلودگی هوای تبریز از تقویت گشت پایش بر صنایع و برخورد حقوقی با آنها در صورت رعایت نکردن استانداردهای لازم برای کنترل آلایندهها خبر داده بود و گفته بود: هر چند سهم صنایع در مقایسه با خودروها در آلودگی هوای تبریز کمتر است اما با این وجود نظارت و پایش صنایع به منظور کاهش آلودگی هوای تبریز همچنان با جدیت دنبال میشود.
اما سوال این است که اگر این 28درصد اینقدر مهم است، پس چرا 72درصدی که همه می دانند از کجا و چرا می آید مورد توجه قرار نمی گیرد و بهتر بگوییم، چرا زور سازمان ها و نهادها به این ذرات معلق نمی رسد!
*من نبودم، من نبودم
هر چند فریاد مردم و دلسوزان محیط زیست مبنی بر اینکه کیفیت پایین خودروهای داخلی یکی از علل تولید آلاینده ها در هواست به گوش تولید کنندگان خودرو نمی رود، خودروسازان انگشت اتهام را به سمت پالایشگاه ها و تولید بنزین نامرغوب می چرخانند و معتقدند اگر سهم وسایل نقلیه در آلوده شدن هوای شهرها به 90درصد هم برسد، بخاطر بنزین های غیر استاندارد است!
از طرف دیگر مشخص نبودن حریم شهرها موجب شده تا انواع کارخانجات نزدیک شهرها ساخته شوند که علاوه بر اینکه هوا را تحت تاثیر آلاینده های خود قرار می دهند، با ریختن مواد شیمیایی و زائد خود به داخل چاه ها، آب ها و رودخانه ها محیط زیست را آلوده و زندگی موجودات زنده را به خطر می اندازند.
آلاینده ها و ذرات معلق سمی که توسط کارخانجات و خودروها وارد هوا می شوند با وارونه شدن هوا و بارانهای اسیدی و مه دود فتوشیمیایی به زمین و بدن موجودات از جمله انسان بازمی گردد که ابتلا به انواع بیماری ها را به همراه دارد.
*فقط منتظر باشید
با این تفاسیر و در زمانی که وضعیت هوای شهر تبریز در شرایط بحران و اضطرار قرار دارد مدیرکل بحران استان آذربایجانشرقی از تشکیل کارگروه ویژهای خبر داده که "مسائل مرتبط با آلودگی هوای تبریز را در دست بررسی دارند و انشاءالله تا نوروز در خصوص طرح زوج و فرد کردن تردد خودروهای شهر و محدوده اجرای این طرح تصمیمگیری خواهند کرد."
پس تا اطلاع ثانوی و در طی این 90 روزی که آقایان در حال شور و بررسی اوضاع هوا هستند تا ببینند چه باید بکنند، از تبریزی های محترم خواهشمندیم به هشدارها توجه کرده و علاوه بر عدم خروج بیماران قلبی و ریوی از منزل، اجازه ندهند دانشآموزان به حیاط مدرسه بیایند یا اصلا بچه ها را به مدرسه نفرستند و در کنار سالمندان و خانمهای باردار در خانه نگه دارند تا هوا کمی گرم تر شود و این وارونگی از شهر رخت بربندد که تا سال بعد و سرمای بعد و وارونگی و آلودگی بعدی و جلسات مدیران و اتخاذ تصمیماتی و اجرای آنها وقت زیاد است.
یا شاسین تبریز ! 
