اگر همانطور که معاون رئيسجمهور و رئيس سازمان محيط زيست گفته کشور را در مرحله ويژهاي از حيات اقتصادي، فني، تجاري و روابط بينالمللي بدانيم و در اين بين براي ديپلماسي محيطزيست به عنوان يک راهبرد در مديريت اجرايي کشور جايي باز کنيم، بايد براي اجراي به موقع تعهدات بينالمللي خود در عرصههاي زيست محيطي، برنامهريزي و سرمايهگذاري ويژهاي انجام دهيم و اين راهبردمان را با اقدامات مؤثر تجهيز کنيم. براي اين کار فرصت زيادي در دست نيست و تنها در يک مورد براي اجراي برنامههاي قرارداد مونترال براي حذف مواد مخرب لايه ازن يک سال و نيم فرصت باقي است.
به جز حفاظت از منابع و سرمايههاي طبيعي زمين که وظيفه تمام شهروندان دهکده جهاني است، يکي از تعهدات بينالمللي زيست محيطي که کشورمان نيز با امضاي آن خود را موظف به اجراي مفادش نموده پروتکل مونترال است که طي آن اعضا براي حذف مواد مخرب لايه ازن متعهد شدهاند.
اجراي برنامههاي پروتکل مونترال در ايران از برنامه زمانبندي مصوب اعضاي پروتکل براي حذف مواد مخرب لايه ازن در گروهبنديهاي مختلف آن تبعيت ميکند و ارکان اجرايي فعاليتها در سه بخش اصلي فعاليتهاي مربوط به حذف فيزيکي مواد مخرب و انتقال فناوريهاي جايگزين، سياستگذاري و اعمال قوانين و مقررات کنترلي و برنامههاي آموزشي و اطلاعرساني همگاني، تنظيم و عملياتي شده است.
براي نجات لايه ازن چند سال فرصت داريم؟
در اين رابطه معصومه ابتکار، رئيس سازمان محيطزيست در مراسم بيست و ششمين سالگرد پروتکل مونترال و روز جهاني ازن با اشاره به برنامههاي آتي در روند اجراي تعهدات کشور مصوب نوزدهمين نشست اعضاي پروتکل مونترال گفت: يکي از اين برنامهها تسريع در حذف هيدروکلرو فلروکربنهاست. اين مصوبه کشورهاي مشمول ماده پنج پروتکل را متعهد ميکند تا نسبت به کاهش تدريجي واردات، مصرف و حذف آنها طبق برنامه زمانبندي پروتکل اقدام کند.
بر اين اساس در حال حاضر جمهوري اسلامي ايران فاز يک يعني تثبيت مصرف در سطح سالهاي پايه را اعمال کرده است و بعد از اين مرحله، کمتر از 5/1 سال فرصت داريم تا به گام بعدي از تعهدات خود، جامه عمل بپوشانيم. وي افزود: اکنون ما با تصويب برنامه مديريت حذف هيدرو کلرو فلروکربنها در شصت و سومين کميته اجرايي پروتکل مونترال و آغاز مراحل اجرايي آن با ورود به مرحله ديگر از تعهداتمان يعني حذف هيدرو کلرو فلروکربنها روبهرو هستيم.
ابتکار خاطرنشان کرد: از ديگر برنامههاي سازمان تحت پروتکل مونترال، تقويت همکاري بين سازمانهاي ذيربط به منظور کنترل دقيقتر و جلوگيري از تجارت غيرقانوني مواد مخرب لايه ازن، تقويت و تحکيم همکاريها بين معاهدات بينالمللي، زيست محيطي شامل کنوانسيون بازل، کنوانسيون استکهلم، کنوانسيون روتردام و نظارت دقيقتر بر اعمال قوانين و مقررات مربوط، گسترش برنامههاي اطلاعرساني و آموزشي و تقويت همکاري بين کشورهاي منطقه و از جمله کشورهاي همسايه است.
ازن با 6 قاتل ديگر دست به گريبان است
البته يک و نيم سالي که ابتکار از آن ياد کرده تنها مربوط به نجات لايه ازن از دست يکي از مخربهاي آن يعني هيدروفلروکربنها است و هنوز اين محافظ صبور زمين در معرض تهديدات ديگر توسعه صنعتي دنيا است.
هيدروکلروفلروکربنها از مواد صنعتي هستند که در ساخت صنايع خنککننده از جمله يخچالها استفاده ميشوند و از دشمنان لايه ازن به شمار ميروند. به عبارتي توسعه صنعتي نامتوازن با اينکه نتوانسته بخش قابل توجهي از اقتصاد را از دست پول نفت برهاند، اما در مسير خود از تخريب محيط زيست کوتاهي نکرده است.
دياکسيد کربن، متان، اکسيد نيتروژن، هگزافلوريد سولفور، پرفلروکربنها و کلروفلروکربنها از ديگر گازهاي گلخانهاي هستند که در پي توسعه صنعتي جهان، کمر به نابودي لايه ازن بستهاند و هنوز معلوم نيست در اجراي مفاد کداميک از معاهدات بينالمللي زيست محيطي و در چه سالي توليد و انتشار آنها کنترل، محدود و متوقف خواهد شد؟!
