چندي پيش و در پي ورود شش نفر از جوانان به منطقه حفاظت شده پارك ملي «بمو» در استان فارس و شكار غيرمجاز، دادرس دادگاه عمومي بخش «زرقان» آنان را گناهكار شناخت و به 91 روز زندان محكوم كرد. البته تا اين جاي خبر را اگر در رسانهها - نظير من – خوانده باشيد، تصور خواهيد كرد با يك خبر ساده ديگر از تجاوزات روزمره به مناطق حفاظت شده روبهرو ييد و از آن ميگذريد، اما ادامه خبر بسيار جالب و خواندني است؛ از آنجا كه اين شش نفر سابقه كيفري نداشتهاند دادرس مربوطه حبس آنان را تعليق كرده و مجازاتهاي ديگري را برايشان مقرر نموده است. از جمله ممنوعيت ورود مجاز يا غيرمجاز به محدوده پارك بمو، دريافت گواهي حسن رفتار با محيط زيست از مدير پاركهاي ملي بمو و مهمتر و جالبتر از همه اينها، ارائه مقالهاي حداقل 2 هزار كلمهاي درباره فوايد محيطزيست و حفاظت از منابع طبيعي!
آنها جرمي مرتكب شده بودند و قاضي ميتوانست مثل يك كار ماشيني و معمول، ميزان و نوع جرم را با مجازاتهاي مقرر در قانون تطبيق داده و يكي را در حكم صادره اعمال كند. اما اينجا قاضي در درجه نخست سابقهدار نبودن مجرمين را در نظر گرفته و با يك حكم زندان سه ماهه آينده آنها را نابود نكرده است. مهمتر از آن، به ابتكار خويش نوعي مجازات مؤثر جايگزين طراحي و ابداع كرده كه بيگمان اثر مثبت آن در پيشگيري و تكرار جرم اگر از زندان بيشتر نباشد، كمتر نيست. در مقابل هيچ كدام از تبعات منفي زندان را ندارد، چرا كه در چنين مواردي فرد به طور مثال براي شكار غيرمجاز يا بدهي يا تصادف رانندگي و موارد مشابه آن نخستين بار پايش به زندان باز ميشود و در آنجا به چشم بر هم زدني در همنشيني با انواع خلافكاران، در معرض انواع آلودگيها قرار ميگيرد و براي ارتكاب بسياري از جرمهاي آتي آموزش ديده و تحريك ميشود. البته اين حكم همگاني نيست، ولي در وجود چنين شرايطي ترديد نيست و تجربه سالهاي گذشته نيز آن را ثابت كرده است.
براي گريز از تبعات منفي زندان، بهترين راه تشويق قضات براي صدور احكام مشابه و جايگزين است. چندي قبل هم در يكي از استانهاي جنوبي، نوجواني كه در محل دعوا كرده و سوءرفتار داشت، توسط قاضي مربوطه به جاي فرستاده شدن به دارالتأديب، تشويق شد تا مدتي را در كلاسهاي اخلاق مسجد محلهاش و نماز جماعت روزانه شركت كند. بديهي است همنشيني با مؤمنان و متدينان براي چنين نوجوان پرخاشجويي بسيار بهتر از رفتن به زندان محكومان كم سن و سال است. جايي كه جز سلب آزادي به عنوان تنبيه ثمر ديگري ندارد و بالعكس در آنجا آنان فرصت كاملي دارند تا تجربيات منفي خود را به يكديگر آموخته و به عنوان يك حرفهاي اين بار از زندان به جامعه برگردند. اميد آنكه بسيار بيشتر از آنچه اكنون هست به احكام جايگزين در دادگاههاي كشور پرداخته شود. انشاءالله.
