بيشتر وقتها خودمان را به خواب ميزديم، دليلش را دقيقاً نميدانم، ولي در كودكي اين كار را زياد انجام ميداديم، شايد براي اينكه توجه پدر يا مادر را جلب كنيم يا احساس كنيم چقدر مراعاتمان را ميكنند، دليلش هرچه كه بود، مهم نيست، مهم اين است كه پلك زدنهاي پشت سر هم و لبخندهاي كودكانهمان به راحتي به ديگران بيدارباشمان را نشان ميداد ولي انگار آنها هم بدشان نميآمد با ما در اين بازي كودكانه شريك باشند. كودكي گذشت و اين عادت هم مثل خيلي از عادتهايي كه روزي تنها يك بازي بودند و حالا تبديل به بخشي از شخصيتمان شدهاند جدي و جديتر شد... و امروز گاهي وقتها با تبحر زيادي خودمان را ميزنيم به خواب ولي اين بار نه پلكهايمان تندتند تكان ميخورند و نه كودكانه لبخند ميزنيم و انگار تنها هدفمان اين است كه تا خودمان نخواستهايم، بيدار نشويم. البته اين به خواب زدنها زمان، مكان و شرايط خاص خودش را دارد و شايد يكي از بهترين زمانهايش لحظه خوردن غذا يا هر موادغذايي ناسالم ديگري باشد؛ غذاها يا نوشيدنيهايي كه براي سلامتيمان مضرند ولي گاهي با اينكه دقيقاً به اين موضوع آگاهيم به خوردن يا آشاميدنش اصرار ميورزيم و خيلي متبحرانه خودمان را با شگردي عجيب به خواب عميقي فروميبريم. اين به خواب زدنها به ظاهر مشكلي برايمان ايجاد نميكند چون بيتوجه به صداهايي كه ميشنويم با خيالي آسوده به كارمان ادامه ميدهيم ولي ممكن است بعد از چند سال صداي متلاشي شدن اعضاي بدنمان چنان ما را از اين خواب بپراند كه بعد از آن خواب طبيعي هم از چشمهايمان گرفته شود.
موضوع تغذيه سالم، بحثي است كه در چند سال اخير به آن خيلي بيشتر توجه شده است. اينكه بايد از چه نوع موادغذايي بيشتر استفاده كنيم و چه چيزهايي را به هيچ وجه مصرف نكنيم. در اينباره كارشناسان مختلف نظرات متفاوتي ارائه ميدهند كه اينبار با سركار خانم خديجه رحماني، كارشناس تغذيه و سلامت خانواده در اينباره به گفتوگو نشستيم تا از نظراتشان درباره بهترين نوع تغذيه خانواده مطلع شويم.
خانم رحماني برخلاف اينكه در چند سال اخير به موضوع تغذيه خانواده توجه بيشتري ميشود ولي باز هم در بيشتر خانوادهها از الگوي مصرف موادغذايي نامناسبي پيروي ميشود. به نظر شما دليل اصلي اين موضوع چيست؟
اگر بخواهيم امروز را با ديروز مقايسه كنيم، ميبينيم اين روزها در بيشتر خانوادهها به ويژه زوجهاي جوان، زن و شوهر از صبح خارج از منزل مشغول فعاليتهاي شغلي يا تحصيلي هستند و خيلي كمتر در خانه حضور دارند به همين علت زماني هم كه به منزل بازميگردند ترجيح ميدهند غذايي را به عنوان وعده شام خيلي سريع آماده كنند و بعد از ميل آن به استراحت بپردازند و از آنجايي كه به تصور خيلي از امروزيها فستفودها يا همان سوسيس و كالباس بهترين غذاهايي هستند كه سريع آماده ميشوند به اينها رو ميآورند در صورتي كه اينها بدترينها هستند و شايد اگر بگوييم در چنين شرايطي اگر اصلاً غذايي ميل نشود، بهتر است تا به اين فستفودها روآوردن بيراه نباشد.
در گذشته سوسيس و كالباس وجود داشت ولي نه به عنوان هر وعده غذايي، شايد هرچند وقت يكبار در خانهها مصرف ميشد ولي نه به صورت امروزي، در گذشته اگر ميگفتند غذاي حاضري منظورشان نان و پنير و خيار بود يا مثلاً نان و هندوانه، نان و خربزه، حالا بسته به فصلها و ميوههايش يا سبزيجاتش ولي برعكس امروز تا ميگويي غذاي حاضري، ذهنها ميرود به سمت سوسيس و كالباس و نتيجهاش ميشود همين شرايط نابساماني كه ميبينيد.
يعني به نظر شما به خاطر افزايش مشغلههاي زن و شوهرها يا پدر و مادرهاي جوان اين الگوها تغيير پيدا كرده است؟
نه اينكه بگوييم به طور مطلق مشغلهها دليل اين الگوبرداريهاي غلط است ولي يكي از دلايلش همين است اما موارد ديگري هم وجود دارد. مثلاً رودربايستيهاي بيمورد، مثالي ميزنم، شما تازه از بيرون رسيدهايد كه مهماني سرزده به خانهتان ميآيد، كافي است كمي با او رودربايستي داشته باشيد، محال است براي شام، نان و پنير و خيار و گوجه آماده كنيد، چرا؟ چون تصور ميكنيد او ناراحت ميشود بنابراين سريع به سراغ فستفودها ميرويد تا از اين مهمان سرزده به خوبي پذيرايي كرده باشيد. در صورتي كه اگر بخواهيم منطقي به موضوع نگاه كنيم شما با قراردادن چند لقمه نان و پنير بر سر سفره به مهمانتان لطف بزرگي كرده بوديد، چون لااقل به او فرصت دادهايد كه يك وعده غذايي سالم بخورد نه وعدهاي كه او را به سرطان نزديك ميكند.
پس ميتوان فستفودها را يكي از دلايل افزايش روزافزون بيماريهاي سرطاني دانست؟
قطعاً همينطور است! بارها و بارها در رسانهها اعلام ميشود كه سوسيس و كالباس و به طور كلي فستفودها به جز ضرر رساندن هيچ رسانايي ديگري ندارند ولي باز هم همه هجوم ميآورند به اين نوع غذاها. اينكه ميگويند سوسيس و كالباس را با تاج خروس و پاي مرغ درست ميكنند، نميدانم ولي يكي از دوستان خودم در مرغداري و كشتارگاه فعاليت ميكند. ميگويد بعضي كشتارگاهها به طور غيرقانوني سر مرغ، پاي مرغ و اسكلت و پوست آن را با دستگاههايي مخصوص خمير ميكنند، خميري به شكل خمير نان و آن را به بعضي كارخانههاي سوسيس و كالباس ميفروشند. فكرش هم حال آدم را به هم ميزند، تصور كنيد فستفودي كه با اشتها ميخوريد اسكلت يا سر مرغي است كه تنها با حرارت يا فشار خمير شده و با ادويههاي مخصوص طعمدارش كردهاند، آيا باز هم ميلي به خوردنش داريد؟ اين مواد اوليهاي كه به آن اشاره كرديم چه خاصيت يا منفعتي ميتواند براي بدن انسان داشته باشد به جز ورود غدهها و هورمونهاي مضري كه در آخر تبديل ميشوند به سرطان؟ مردم از ضررهاي فستفود آگاه هستند اما گويا از ترك فستفود بيشتر از سرطان گرفتن ميترسند!
خانم دكتر اخيراً امریکا برنامهای را آغاز کرده که هدف از آن، فراخوان کودکان به تحرک، فعال و پرنشاط بودن، خوردن سبزیجات و تبلیغ مزایای نوشیدن آب است. ميخواهم بدانم نظر شما درباره نوشيدن آب و اهميت اين موضوع چيست؟
به نظر من بايد در هر مكاني جمله گرانقدر آب، مايه حيات است را نوشت و جلوي چشمها قرار داد. چون واقعاً آب نعمت بزرگي است كه خداوند در اختيار بندگانش قرار داده است. نوشيدن آب در طي روز تأثير بسيار زيادي بر سلامت انسان ميگذارد و شما ببينيد كه چقدر اين مسئله و به طور كلي موضوعات مربوط به سلامت انسان در كشورهاي مختلف اهميت پيدا كرده است، اتفاقاً در امريكا مردم به خوبي با خواص آب آشنايي دارند. در امريكا بطريهاي آب معدني نسبت به نوشابه گرانتر است ولي در كشور ما دقيقاً عكس اين موضوع وجود دارد. امروز اگر سري به ادارهها يا مكانهايي كه پرسنلش بيشتر روي صندلي و پشت ميز مينشينند بزنيم شايد با افرادي روبهرو شويم كه در روز حتي يك ليوان آب هم نميخورند و برعكس تشنگيشان را با انواع نوشابهها و نوشيدنيهاي گازدار يا بدون گاز و غير آب رفع ميكنند و تصورشان اين است كه در اين نوشيدنيها هم آب وجود دارد. در صورتي كه خاصيت آب خالص يعني همان آب آشاميدني با ساير نوشيدنيها قابل مقايسه نيست بنابراين كارشناسان تغذيه توصيه ميكنند كه حتماً همه افراد در هر سني در روز چند ليوان آب را حتماً ميل كنند و البته نكتهاي كه فكر ميكنم لازم باشد در اينجا اشاره كنم اين است كه افراد نبايد هنگام غذا خوردن يعني بين خوردن و جويدن غذا به هيچ وجه آب يا هر نوشيدني ديگري ميل كنند، چون اول اينكه فضاي معدهشان قبل از سير شدن پر ميشود و وعده غذايي كامل مصرف نميشود و دوماً با نوشيدن آب موادغذايي وارد شده به معده در آب شناور ميشوند و قبل از اينكه ويتامين و املاح مفيدشان جذب بدن شود، همراه با آب اضافي موجود در معده دفع ميشود بنابراين با تكرار اين رفتار غلط به مرور زمان بدن دچار فقر املاح و ويتامينها شده و آسيب جدي ميبيند.
شايد كودكان بيشتر از بزرگسالان نسبت به فستفودها يا به طور كلي موادغذايي ناسالم مثل چيپس، پفك يا نوشابه تمايل نشان ميدهند، چگونه ميتوان ميل غذايي آنها را به سمتي هدايت كرد كه از سلامت بيشتري برخوردار باشد؟
اول بگويم كه به نظر من بزرگسالان هم نسبت به موادغذايي ناسالم تمايل زيادي دارند (ميخندد) و اينطور نيست كه بتوانيم كودكان را مقصر بدانيم چون خيلي وقتها ديده ميشود در خانوادهها كودكان از همان الگوي غذايي پيروي ميكنند كه پدر يا مادرشان آنها را مصرف ميكنند ولي درباره اينكه چطور آنها را به سمت موادغذايي سالم هدايت كنيم بايد بگويم كه بسيار كارآساني است و فقط به حوصله و وقت گذاشتن تقريباً زيادي نياز است. بعضي پدر و مادرها را ديدهايد،تا كودكشان بهانه ميگيرد سريع برايش پفك ميخرند يا به اصطلاح ميگويند اگر امروز بچه خوبي باشي برايت خوراكي ميخرم، اين خوراكي چيست؟ چيپس، پفك، شكلات يا حتي كيك، خيليها تصور ميكنند كيكهاي بستهبندي شده بهترين تغذيه براي كودكان است در صورتي كه اصلاً اينطور نيست، اين كيكها يا شكلاتها داراي موادنگهدارنده هستند تا مثلا به مدت يك ماه يا بيشتر سالم بمانند و كپك نزنند. كيكها كپك نميزنند ولي به بدن ما يا فرزندانمان آسيب ميرسانند. مگر لقمه نان و پنير يا كيكهاي خانگي يا كيكهاي تازهاي كه تاريخ انقضاي يكي، دو روزه دارند چه ايرادي دارد كه بخواهيم از نوع بستهبندي شده و وكيوم شده با تاريخ مصرف يكي، دوماهه خريداري كنيم؟ داشتم به موضوع چيپس و وعدههاي پدر و مادران اشاره ميكردم. كودك ميگويد خوراكي ميخواهم. از همان كودي برايش پسته بخريم، برگه زردآلو، ميوه بخريم. اصلاً براي اينكه جذابيت داشته باشد با ميوههاي مختلف خوراكيهاي خوشمزه درست كنيم، مثلاً ميوههاي هر فصل را خيلي نازك برش داده و خشك كنيم و اسمش را بگذاريم چيپس... چيپس ميوه... منظور اين است كه از همان كودكي ذائقهاش را با مواد غذايي سالم آشتي دهيم و هرچه بزرگتر ميشود از خواص خوراكيهاي سالمي كه مصرف ميكند برايش بگوييم. در آينده او نه تنها خودش قدردان زحماتي ميشود كه كشيدهايم و هم اين روش را براي فرزند خودش به كار ميبرد... پس اگر بخواهيم فرزند سالمي داشته باشيم، يعني فرزندي كه از موادغذايي سالم استفاده ميكند بايد حتماً تلاش كنيم. چيپس آماده خريدن و به خورد كودك دادن آسانتر است يا چيپس ميوه درست كردن، كمپوت ميوه پختن، سبزيجات تازه آماده كردن، مسلماً دوميها دشوارتر است ولي به نظر من تحمل دشواريها به سلامت خودمان و كودكمان ميارزد و ارزش اين را دارد كه هميشه خيالمان از سلامتي فرزندمان آسوده باشد.
