سند دانشگاه اسلامي كه در آخرين جلسه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در دولت قبل با اكثريت آرا تصويب شد، با امضاي رئيس سابق اين شورا به وزارتخانههاي علوم تحقيقات و فناوري و وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي ابلاغ شد و بنابر اخبار رسيده دانشگاههاي كشور فعاليت خود را در سال تحصيلي جديد منطبق با آئيننامه اجرايي اين سند آغاز ميكنند.
يكي از مشكلات اسلامي كردن دانشگاهها و مراكز آموزش عالي نداشتن تعريف جامع و عملياتي از اين عبارت است. به عبارتي حتي براي بسياري از سياستگذاران، برنامهريزان، مجريان و بالطبع جامعه هدف كه همان جامعه دانشگاهي باشد و به دنبال آن افكار عمومي روشن نيست كه دانشگاه اسلامي چه ويژگيهايي دارد؟
متون و تحليلها و اسنادي هم كه در اين رابطه منتشر شدهاند آنقدر به كليات غيرملموس پرداختهاند كه افراد يا سر در نميآورند يا از روي كليات آن حدس ميزنند كه بايد چيز خوبي باشد. اما از همه اينها گذشته چند مسئله در مورد آموزش عالي ما روشن است. اولاً دانشگاههاي كشور با وضع كنوني در تراز دانشگاهي نيستند كه بتوانند اهداف ايران اسلامي را در جهت پيشرفت و قطع وابستگي تأمين كنند. دوم نياز ما دانشگاهي است كه با سرعت و كيفيت بالا براي سؤالات بيپاسخ جامعه و صنعت پاسخ بيابد و گرههاي موجود در مسير پيشرفت را باز كند. دانشگاهي كه خودباوري داشته باشد، در قبال جامعه احساس تعهد و وظيفه كند، از مواجهه با تحريمها نهراسد، شرايط و اولويتهاي كشور را تشخيص دهد، وارد بازيهاي سياسي و جناحي نشود، علم براي ثروت را در دستور كار داشته باشد و عزت نفس و خودباوري را به جامعه تزريق كند.
خلاصه كه مردم توقع دارند بوعلي سينا و خوارزمي از دانشگاههايشان خارج شوند كه براي امروزشان مفيد و براي آيندهشان افتخار باشند و الحق والانصاف كه نشان دادهاند حاضرند براي رسيدن به اين جايگاه بخش قابل توجهي از بيتالمال را در اختيار دانشمندان و دانشجويان جوان خود قرار دهند اگرچه در معيشت در تنگنا باشند يا در عرصههاي بينالمللي تحريم و تهديد شوند.
اسلامي كردن دانشگاهها ديوار كشيدن بين دختران و پسران نيست
انقلاب فرهنگي و تصويب آئيننامه اسلامي شدن دانشگاهها و مراكز آموزشي با همين اهداف پيگيري شدند ولي باز مطلوب را محقق نكردند. تا اينكه وزارت علوم دولت دهم با پرچم اجراي مصوبات بر زمين مانده شوراي عالي انقلاب فرهنگي در حوزه اسلامي كردن دانشگاهها پا به ميدان گذاشت. طرح سرفصلهاي تفكيك جنسيتي، پالايش اساتيد، افزايش ضريب بومي گزيني در پذيرش دانشجو و تمركز بيشتر بر تحول در منابع درسي حاصل اين نگاه اجرايي بود كه بدون اينكه به اجرا نزديك شوند، رسانهاي شده و در سطح گستردهاي مطرح شدند و تنها ثمره طرح موضوع به اين شيوه، مخالفت عدهاي شد. چون برخي تصور كردند سختگيري در پوشش و روابط بين دانشجويان و اساتيد و جداسازي دختران و پسران در دانشگاهها منظور اسلامي كردن دانشگاهها است. در اين رابطه محمدابراهيم سقزچي، معاون نظارت و ارزيابي شوراي اسلامي شدن دانشگاهها علت تمام مخالفتها را با اسلامي كردن دانشگاهها به دليل معرفي نادرست موضوع ميداند. وي به «جوان» ميگويد: ما معتقديم همين الان هم دانشگاههاي ما اسلامياند؛ ولي بايد اسلاميتر شوند. يعني اسلامي شدن دانشگاهها را ذومراتب ميدانيم. به اعتقاد ما دانشگاه يك جزيره جدا از جامعه نيست و دنبال اين نيستيم كه تغييرات شكلي در دانشگاه اعمال كنيم. به طوري كه دختران در داخل دانشگاه با چادر باشند و از دانشگاه كه پايشان را بيرون گذاشتند، چادرشان را در كيفشان بگذارند. سقزچي ادامه ميدهد: سند اسلامي كردن دانشگاهها ميخواهد در حوزههاي فرهنگي پنج،شش الگوي عملياتي ارائه كند. اول در دانشگاهها بايد بينشها تغيير كنند. در اين صورت اگر ارتباطات من در دانشگاه، در چارچوب ارتباطات كاري و علمي سازنده قرار بگيرد، اتفاقاً جزو محاسن من است و حتي ثواب آن هم براي من محاسبه خواهد شد. يعني اگر بينشها و ارزشهايم درست شكل گرفت، كارها و فعاليتهاي من هدفمند ميشوند و صبغهالهي و رنگ ديني پيدا ميكنند. به عبارتي همان درسي كه ميخوانم يا همكاريام با همكلاسيها در آزمايشگاه، در پژوهشها و در تهيه مقالات براي من به عنوان يك جهاد محسوب ميشود. قطعاً مجموعه سياستگذاران، برنامهريزان و مجريان اسلامي كردن دانشگاهها به دنبال اين نيستند كه در محيطهاي علمي و آموزشي ميان دختران و پسران ديوار بكشند.
سند دانشگاه اسلامي فرصت است
نه تهديد
معاون نظارت و ارزيابي شوراي اسلامي شدن دانشگاهها خاطرنشان ميكند: اگر جهتمان را مشخص نكنيم نميتوانيم از هر بادي كه ميآيد، استفاده كنيم. سند دانشگاه اسلامي يك فرصت است و تهديد نيست. حتي افرادي كه به لحاظ سياسي زاويههايي با نظام دارند اگر با يك رويكرد منصفانه و به دور از فضاهاي حاشيهاي، سياسي به اين سند نگاه كنند اين مسئله را متوجه ميشوند. ما سعي كرديم سند را جوري بنويسيم كه از مهرماه امسال رؤساي دانشگاهها، مديران اجرايي، مديران ارشد برنامه داشته باشند و بدانند چه كار كنند. وي ميافزايد: ولي ببينيد الان در كشور ما مد است كه يك مدير جديد كاملاً كارهاي مديران قبلي را زير سؤال ميبرد، چند سال را از دست ميدهد، فرصتهايي را كه داشته از دست ميدهد و دوباره ميرسد به همان نكات انتهايي مدير قبلي و ديگر زمانش تمام شده است. من اصلاً به هيچ فرقه و گروهي كاري ندارم ولي ميخواهم بگويم اين يكي از اشتباهات مديران اجرايي كشور ما است. دانشگاهها و آموزش عالي كه مهد علم هستند را نبايد عوامانه مديريت كنيم. بايد سعي كنيم مباحث علمي، علمي برود جلو در حالي كه امروز مبحث علمي سياسي اداره ميشود، مباحث علمي عوامانه ميخواهد اداره شود اينها ضربههاي جبران ناپذيري به بدنه نظام ميزنند. ضربه به وجهه بينالمللي علمي كشور ميزنند.
خروجي دانشگاه اسلامي چگونه است؟
بنابراين گزارش سند دانشگاه اسلامي كه از سال تحصيلي جاري اجرايي ميشود، فرآيند تدوين سند دانشگاه اسلامي از سال گذشته با تشكيل كارگروههاي چهارگانه تخصصي، كميتههاي مشورتي و همكاري دستگاهها و دانشگاههاي كشور و مشاركت حداكثري صاحبنظران حقيقي و حقوقي حوزوي و دانشگاهي آغاز شد.
از جمله مباحثي كه در سند دانشگاه اسلامي آمده است ميتوان به مباحث فرهنگي اشاره كرد، هميشه مباحث آموزشي دانشگاهها از مباحث فرهنگي - تربيتي قويتر ديده شده بود درحالي كه رسالت جدي دانشگاهها در كنار توليد علم اين است كه نقش فرهنگي - تربيتي داشته باشند و همه دانشگاهها در دنيا چنين نقشي را دارند كه در اين سند به اين امر توجه ويژهاي شده است.
نقش فرهنگي و تربيتي اساتيد از ديگر مواردي است كه در سند دانشگاه اسلامي به آن اشاره شده همچنين براساس اين سند سوابق فرهنگي در عزل و نصبها نيز تأثيرگذار خواهد بود.
جذب نخبگان فرهنگي، علمي، سياسي ساير كشورها، چاپ مقالات علمي به صورت فارسي در عرصه بينالمللي، تعامل علمي فرهنگي با دانشگاههاي معتبر بينالمللي به ويژه دانشگاههاي اسلامي و ايجاد دانشگاههاي تك جنسيتي نيز از مواردي است كه درسند دانشگاه اسلامي به آن اشاره شده است.
