در حالي كه عموم كشورهاي جهان از ابتكار نظارت بينالمللي بر سلاحهاي شيميايي سوريه استقبال كردهاند و حتي رئيسجمهور امريكا گفته كه اجراي اين طرح موجب توقف جنگ ميشود، آنكارا، تلآويو و معارضان سوري به مخالفخوانيهاي جنگطلبانه خود عليه سوريه ادامه ميدهند.
باراك اوباما كه تا پيش از اين از ضرورت حمله به سوريه سخن ميگفت، در يك عقبنشيني آشكار سحرگاه سهشنبه در مصاحبه با شش شبكه خبري امريكا اعلام كرد كه طرح پيشنهادي روسيه براي نظارت بينالمللي بر تسليحات شيميايي سوريه را جدي تلقي ميكند و اگر طرح روسيه براي تحويل تسليحات شيميايي سوريه واقعاً عمليشود، ميتواناقدام نظامي عليه سوريه را متوقف كرد. اوباما در مصاحبه با شبكه سيانان، طرح مسكو را بالقوه مثبت ارزيابي كرد و گفت اگر سوريه تسليحات شيميايي خود را تحويل دهد، قطعاً ميتوان اقدام نظامي را متوقف كرد. با اين وجود وي مدعي شد كه تهديد نظامي براي تحقق چنين موضوعي لازم بوده است. اوباما با بيان اينكه راهحل سياسي را به استفاده از قواي نظامي در موضوع سوريه ترجيح ميدهد، گفت در صورتي كه كنگره با اقدام نظامي عليه سوريه مخالفت كند، وي ديگر به سوريه حمله نخواهد كرد.
در مصاحبه با شبكه انبيسينيوز، اوباما ضمن ابراز ترديد درباره اقدام نظامي بدون مجوز كنگره به سوريه اعتراف كرد: منصفانه است كه بگويم تصميمي در اين باره نگرفتهام. اوباما با اشاره به نظرسنجيها و آگاهي از مخالفتهاي عمومي با اقدام نظامي عليه سوريه اذعان كرد كه هنوز مطمئن نيست بتواند حمايت كنگره را جلب كند. رئيسجمهور امريكا در مصاحبه با شبكه «فاكسنيوز» با اشاره به پيشنهاد جديد روسيه درباره سوريه تأكيد كرد كه مسير ديپلماتيك را دنبال ميكند و اميدوار است مسئله سوريه از راه غيرنظامي رفع شود.
اوباما همچنين در مصاحبه با شبكه «اي بيسي نيوز» با بيان اينكه پيشبيني نميكند رأيگيري كنگره درباره پيشنويس حمله به سوريه اين هفته يا در آينده نزديك اتفاق بيفتد، گفت: من تصميم خود را درباره چيزي كه فكر ميكنم به بهترين نحو در راستاي منافع ملي امريكا است گرفتهام، اما اين يك موردي است كه فكر ميكنم براي من اهميت دارد تا به آنچه كنگره و مردم امريكا ميگويند، توجه كنم.
عقبنشيني اوباما از قاطعيت در حمله به توقف آن در صورت عملي شدن طرح روسيه درحالي صورت ميگيرد كه او حتي در ميان همحزبيهاي خود با چالشهاي زيادي براي تصويب اقدام نظامي در سوريه در كنگره امريكا روبهرو است. به دنبال اظهارات اوباما، «هري ريد» رهبر اكثريت در مجلس سنا اعلام كرد كه رأيگيري در مورد اقدام نظامي عليه سوريه، به تعويق افتاده است. در چنين شرايطي براساس نتايج نظرسنجي يواسايتودي و پيو كه روز دوشنبه منتشر شد، ميزان امريكاييهايي كه مخالف با اقدام نظامي عليه سوريه هستند، در هفته اخير 15 درصد افزايش يافته است و به 63 درصد رسيده است. اين در حالي است از سوي ديگر روسها به رغم اعلام طرح ابتكاري خود در مورد نظارت بر سلاحهاي شيميايي، همچنان بر تعداد كشتيهاي خود در مديترانه ميافزايند تا كرملين اثبات كرده باشد در مورد سوريه براي همه سناريوها آماده است. بر اساس گزارشها «ناو اسمتليوي» مجهز به موشكهاي هدايت شونده (SMETLIVY) از ناوگان درياي سياه از بندر «سواستوپول» راهي آبهاي داخلي سوريه شده است و اين ناو بين 12 تا 14 سپتامبر به سواحل سوريه ميرسد.
موج استقبال دوست و دشمن
سخنگوي وزارت امور خارجه ايران اعلام كرد جمهوري اسلامي ابتكار روسيه براي پايان دادن به بحران سوريه از طريق كنترل بينالمللي سلاح شيميايي اين كشور را در چارچوب متوقف كردن نظاميگري در منطقه ميداند. «مرضيه افخم» در نشست خبري با بيان اينكه ايران مخالف كاربرد سلاح شيميايي بوده و خواستار عاري شدن منطقه از سلاح شيميايي است، اظهار داشت: «ما از ابتكار مطرح شده توسط روسيه براي پايان دادن به بحران سوريه در اين مقطع استقبال ميكنيم.»
عقبنشيني فرانسه و انگليس
فرانسه كه در جمع معدود كشورهاي حامي اوباما براي حمله به سوريه باقي مانده بود نيز از فرصت فرار آبرومند از گرداب حمله به سوريه استفاده كرد و همسو با طرح روسيه اعلام كرد كه پيشنويسي براي نظارت بر تسليحات شيميايي سوريه به شوراي امنيت ارائه ميدهد. لوران فابيوس وزيرخارجه فرانسه اعلام كرد كه پاريس قصد دارد پيشنويس قطعنامهاي را به شوراي امنيت ببرد كه سوريه را ملزم ميكند تمام ذخاير شيميايي خود را تحت نظارت سازمان ملل قرار دهد. فابيوس با بيان اينكه سوريه بايد معاهده منع استفاده از تسليحات شيميايي را امضا كند و اجازه دهد تسليحات شيميايياش تحت نظارت بينالمللي قرار گيرد، گفت: فرانسه طرح پيشنهادي روسيه را با احتياط بررسي ميكند. اما انگليسيها كه از قبل اعلام كرده بودند طبق رأي مخالف نمايندگان مجلس عوام خود در حمله به سوريه شركت نخواهند داشت، روز گذشته از زبان ديويد كامرون نخستوزيرشان از طرح ابتكاري روسيه در مورد سوريه حمايت كردند. در همين حال منابع مصري از خروج ناوهاي انگليسي از سواحل سوريه و ورود آنها به درياي سرخ براي عبور از كانال سوئز خبر دادند.
در ادامه پذيرش جهاني طرح روسيه، وزارت خارجه چين با اعلام اينكه يك هيئت از مخالفان سوري به پكن سفر ميكنند از طرح نظارت بر ذخاير شيميايي سوريه استقبال كرد. آنگلا مركل، صدراعظم آلمان، نيز اعلام كرد كه پيشنهاد روسيه جالب بوده، اما بايد توأم با عمل باشد. همچنين نبيل العربي دبيركل اتحاديه عرب كه در چند روز گذشته براي حمله به سوريه با اوباما همسو شده بود، سه شنبه از ابتكار روسيه در خصوص سوريه حمايت كرد.
بان كي مون دبير كل سازمان ملل متحد هم از طرح نظارت بر سلاحهاي شيميايي سوريه حمايت كرد.
جبهه مخالف: تركيه، اسرائيل و معارضان
وزير خارجه تركيه از طرح روسيه براي حل بحران سوريه و توقف اقدام نظامي عليه اين كشور ابراز نارضايتي كرد. احمد داود اوغلو، در واكنش به طرح روسيه براي حل بحران سوريه ادعا كرد: توقف طرح حمله نظامي عليه سوريه به معناي چراغ سبز دادن به سوريه براي ارتكاب جنايات بيشتري است. اما نخست وزير تركيه با اعلام اينكه كشورش به هر اقدامي با هدف ايجاد صلح در سوريه، ملحق ميشود و اينكه تركيه هنوز درباره نحوه حمايت از حمله احتمالي به سوريه تصميم نگرفته است، موضعي تعديل شدهتر ارائه كرد. رجب طيب اردوغان، در بازگشت از آرژانتين، در فرودگاه بوينس آيرس به خبرنگاران گفت: اعزام نيرو يا حمايت لجستيك تركيه از اين حمله، به شرايط انجام اين حمله بستگي دارد، اما تركيه هنوز تصميمي در اين زمينه نگرفته است.
از سوي ديگر همزمان با اينكه روزنامه جروزالم پست از تلاش گروههاي يهودي حامي اسرائيل، از جمله آيپك، جامعه يهوديان امريكا، سازمان صهيونيستي امريكا و ديگر گروههاي يهودي، براي هجوم به كنگره براي نجات قطعنامه حمله به سوريه و اعزام 300 عضو لابي آيپك براي ديدار و چانه زني با نمايندگان سنا و كنگره خبر داد، شيمون پرز، رئيس رژيمصهيونيستي با بيان اينكه بايد در خصوص پيشنهاد روسيه مذاكراتي انجام گيرد، مدعي شد: سوريها شايسته اعتماد نيستند و ما نميتوانيم به شفاف بودن موضع آنها اعتماد داشته باشيم.
اما ائتلاف ملي مخالفان سوريه در واكنش به طرح روسيه مبني بر نظارت بر ذخاير شيميايي سوريه كه با استقبال كشورهاي مختلف مواجه شده است، با انتشار بيانيهاي اعلام كرد: دعوت مسكو از نظام سوريه براي تحويل سلاح شيميايي، يك مانور سياسي با هدف اتلاف وقت است و افزايش كشتارها و ريخته شدن بيشتر خون ملت سوريه و افزايش تهديدها عليه كشورها و ملتها را به همراه خواهد داشت.
از سوي ديگر ميشل كيلو رئيس تشكل مخالف «تريبون دموكراتيك سوريه» در ائتلاف موسوم به ائتلاف ملي نيروهاي انقلابي و مخالف سوريه نيز گفت: واشنگتن با اعلام آمادگي خود براي بررسي موضوع سلاح شيميايي در مسكو پشيمان خواهد شد. كيلو به روزنامه الجمهوريه گفت: آنچه جريان دارد ناتواني امريكا را نشان ميدهد و اين سياست بيشتر از اينكه راهبردي باشد از سر ميل شخصي است.
نامه هشدار ايران به امريكا درباره كاربرد سلاح شيميايي
روزنامه كريستين ساينس مانيتور ميگويد به نسخهاي از يك نامه ايران دست پيدا كرده كه در آن ايران به امريكا هشدار داده شورشيان سني (معارضان سلفي) به سلاح شيميايي دست پيدا كردهاند. تهران در اين نامه از ايالات متحده خواسته كه «هشدار فوري و جدي» درباره كاربرد اين سلاحها به معارضان بفرستد. محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه چند روز قبل در گفتوگو با هفته نامه آسمان گفته بود كه ايران آذرماه سال پيش، از طريق سفارت سوئيس طي يادداشت رسمي به امريكا اطلاع داده بود كه سلاح شيميايي از نوع گاز سارين و به صورت دستساز در حال انتقال به سوريه است. حالا كريستين ساينس مانيتور هم ميگويد: به نسخهاي از يك نامه ايران دست پيدا كرده است.
به نوشته كريستين ساينس مانيتور ايران از ماه جولاي 2012 (تير ماه1391) چند مرتبه به امريكا درباره دستيابي معارضان سوري به سلاح شيميايي هشدار داده است. اين نامهها دستكم دو بار به امريكا ارسال شده است. نامهاي كه اين روزنامه به آن دست پيدا كرده، حوالي بهار ارسال شده و به مقامهاي امريكايي گفته شده كه امريكا به عنوان حامي معارضان، مسئول هرگونه استفاده از سلاح شيميايي است. در نامهاي كه كريستين ساينس مانيتور به نسخه فارسي آن دست يافته و آن را در سايت انگليسي خود ترجمه كرده، آماده است: « اخبار هشدار دهندهاي درباره آماده شدن نيروهاي ناآراميطلب براي استفاده از عناصر سلاحهاي شيميايي منتشر شده است.» لازم به ذكر است ايران طبق پروتكلها، نامههاي بينالمللي را به زبان انگليسي تهيه و نسخه غيررسمي ترجمه آن را ارسال ميكند. اين نامه در دولت قبلي ايران به مقامهاي امريكايي ارسال شده است.
