بازار پر از محصولات تقلبي شده. صنايع روز و پيشرفته دنيا به سختي وارد كشور مي شود. بخش خصوصي رقبتي براي سرمايه گذاري از خود نشان نمي دهد، دولت حمايت نمي كند و... .
حکایت تلخ ناکامی محصولات کشاورزی و دامی بومی برای ورود به بازار داخلی و همچنین رقابت در عرصه جهانی، برای عسل نیز تکرار شده است.
در حالیکه عسل هاي تولیدشده در اقصي نقاط ايران از کیفیترین عسلهای جهان به شمار میروند، بهدلیل عدم حمايت از اين صنعت و کمبود واحدهای بستهبندی و کارخانههای تولید محصولات و فراوردههای جانبی از آن، اکنون عسل ناب ايراني بهصورت فله اي به کشورهای همسایه صادر و بیآنکه نامی از ایران روی آن دیده شود در آنجا بستهبندی میشوند و به جاي آن عسل هاي تقلبي در كوچه و خيابان به دست مصرف كننده داخلي مي رسد.
البته اين پايان ماجرا نيست؛ زيرا همين عسل پس از تبدیل به فراوردههای دیگر از جمله مواد خوراکی، آرایشی و دارویی با قیمتی چند برابر دو باره به داخل كشور و مصرفکننده ایرانی میرسد.
***
مدتی است که نه زنبورها حال و روز خوبی دارند و نه زنبورداران. زنبورهای کارگر کوچک سال گذشته بهدلیل بارشهای فراوان و سرما نتوانستند به اندازه کافی از کندو خارج شوند و شهد گل جمعآوری کنند. روزهایی هم که هوا آفتابی بود، به قدری امواج تلفن همراه در اطرافشان بود که خیلی از زنبورها راه را گم کردند و به کندو برنگشتند. آنها هم که جان سالم از امواج به دربردند، به دام گرد و غبار افتادند و بیمار شدند. در چنین وضعی زنبورداران برای درمان زنبورها و تقویت آنها از دولت (سابق) تسهیلات درخواست کردند، اما پاسخی دريافت نشد.
در شرايطي كه كارشناسان، شرايط حاكم بر صنعت زنبورداري را برای توسعه آن نگرانکننده ارزيابي مي كنند، معتقدند دولت مي تواند با حمایت از زنبورداران و سرمایهگذاران بخش خصوصی، علاوه بر گسترش آن به صنعت بستهبندی و تولید فراوردههای عسل نيز کمک کرده و از این طریق، با جلوگيري از ضرر و زیان بیشتر زنبورداران به ايجاد اشتغال و ارز آوري در اين صنعت كمك كند.
از توليد به مصرف تقلبي ها
كافيست در مسير شهرهايي كه در توليد عسل مشهورند حركت كنيم تا در كنار خيابان ها و جاده ها شاهد عسل فروشاني باشيم كه با نام هاي مختلف در حال عرضه "از توليد به مصرف" اين محصول هستند. مناطق شمالي ايران از جمله اين نقاطند. بخصوص گيلان و آذربايجان و اردبيل كه عسل هايشان هم براي ايراني ها و هم خارجي ها شناخته شده اند. اما با نهايت تاسف بايد گفت اكثر دست فروشان، عسل هايي را عرضه مي كنند كه تقلبي بوده و علاوه بر سوء استفاده از اعتماد خريداران، ضربه مهلكي نيز به زنبورداران واقعي وارد مي كنند.
مدیرکل استاندارد و تحقیقات صنعتی استان اردبیل در اين باره گفت: عسلهای عرضه شده در کنار جادههای استان اردبیل غیراستاندارد است و نباید در جمعآوری فروشندگان قصوری صورت گیرد.
هاشم علایی با اعلام اينكه در چند نوبت از عسلهای عرضه شده در کنار جادهها نمونهبرداری كرده اند و متاسفانه اغلب عسلهای آزمایش شده کنار جادهها در این استان غیراستاندارد تشخیص داده شدهاند، برخورد با اين نوع فروشنده ها و جمع آوري آنها را در تعريف وظايف اين سازمان ندانست و ادامه داد: ما نتیجه آزمایشات و نمونهبرداریهای خود را به دستگاههای انتظامی و قضایی ارسال کردیم تا آنها بتوانند با این پدیده زشت و تهدیدکننده سلامت مردم برخوردی جدی داشته باشند و اداره استاندارد و تحقیقات صنعتی استان بنا به وظیفه خود موضوع را با تاکید بسیار به سازمانهای مسئول، اطلاعرسانی کرده است.
بر اساس قانون، وظیفه اداره استاندارد و تحقیقات صنعتی، نظارت بر رعایت استانداردهای لازم از سوی کارخانهها و واحدهای تولیدی است که پروانه خود را از وزارت صنعت، معدن و تجارت گرفتهاند و اين اداره حق ندارند در امور واحدهای عرضهکننده عسلهای تقلبی که بدون کسب مجوز لازم بستهبندی شده و به صورت غیراستاندارد عرضه میشوند دخالتی داشته باشند.
نمي گذاريم ناممان مخدوش شود
مسئولين استان اردبيل به هيچ عنوان دوست ندارند تا نام و اعتبار اين خطه از كشور در عرصه عسل و لبنيات كه شهره خاص و عام است به وسيله عده اي سودجو به بازي گرفته شود. به همين دليل تحت هر شرايطي مي خواهند از نفوذ متقلبان به اين بازار جلوگيري نمايند.
مدیرکل استاندارد و تحقیقات صنعتی استان در اين مورد گفت: ما تمام تولیدکنندگان عسل و کارخانههای بستهبندیکننده این محصول را در اردبيل مکلف کردیم تا نشان استاندارد دریافت کنند و بدون در نظر گرفتن کیفیت از تولید انبوه پرهیز کنند چرا که شهرت استان اردبیل که در تولید عسل و محصولات لبنی است نباید به دلیل قصور و کوتاهی برخی از سودجویان خدشهدار شود.
باتوجه به گزارشات موجود، هم اکنون همه واحدهای پروانهدار تولید و بستهبندی عسل در اردبیل استانداردهای لازم را رعایت میکنند و مطابق با دستورات اداره كل استاندارد و تحقیقات صنعتی، هر کارخانه تولید مواد غذایی حتماً باید یک آزمایشگاه تخصصی به همراه حداقل یک کارشناس کنترل کیفیت داشته باشد تا از سوی اين اداره به وی آموزشهای لازم ارائه شود.
همچنين بکارگیری مدیر فنی که مسئولیت نظارت بر کیفیت کالای تولید شده را دارد در این مجموعه ها ضروری است و پاسخگویی به اداره استاندارد بر عهده وي قرار دارد.
علايي با اشاره به نمونه برداري ها و نحوه صدور تاييديه براي محصولات نيز گفت: به صورت ماهانه و برحسب گزارش مصرفکنندگان یا بررسیهای موردی کیفیت کالاهای تولید شده کنترل میشود و در جریان این کنترل کیفیت اگر نمره منفی یک واحد صنعتی به 90 برسد آن واحد تعلیق میشود و اگر به 125 برسد، تعطیل خواهد شد.
گيلان، بهشت فراموش شده ايران
در كنار تمام عسل هاي ايراني، عسل گیلان بهدلیل پوشش گیاهی و وضع اقلیمی منطقه از کیفیت بالایی برخوردار است و میتواند درصورت ورود به بازار جهانی، جایگاه مناسبی پیدا کند. در استان گیلان، عسلهای منحصر به فردی مانند عسل گون، عسل آویشن، عسل گز، عسل مرکبات، عسل للیکیو... تولید میشود که هر یک از این محصولات خاصیت دارویی و درمانی ویژهای دارد و میتواند در بازار جهانی به محصولی پرطرفدار تبدیل شود.
سازمان جهادکشاورزی اين استان سالانه چند دوره آموزشی برای بهرهبرداران برگزار میکند. در این دورهها اصول زنبورداری و نکاتی که باید برای تولید عسل با کیفیت و کمیت بالا رعایت شود، آموزش داده میشود. همچنین برای علاقهمندان به فراگیری اصول زنبورداری در ردههای سنی گوناگون دورههای پرورش عسل و تولید ملکه زنبور عسل برگزار میشود.
بر اساس آمارها و از نظر میانگین تولید عسل، گیلان در مقایسه با استانهای تولیدکننده مانند اردبیل، اصفهان و استان مرکزی در رده نخست قرار دارد. در گیلان به ازای هر کندوی عسل 24/9 کیلوگرم عسل یعنی دوبرابر میانگین کشوری آنکه 12کیلوگرم است، عسل تولید میشود. گیلان از نظر میزان کولونی نيز مقام پنجم و از نظر میزان تولید جزو 4 استان برتر است اما هيهات كه تمام اين مقام و رتبه ها نيز نتوانسته اند نظر مساعد مسئولان را براي حمايت از اين صنعت جلب كنند.
"پیش از هدفمندی یارانهها سازمان جهاد کشاورزی به اتحادیه زنبورداران کمک سالانه میکرد. داروهای موردنیاز هم از سوی سازمان دامپزشکی تأمین میشد، اما اکنون برای تهیه داروی تقویتی، مکمل و شکر مشکل داریم. وقتی عسل تولیدی زنبور را برمیداریم، باید مخلوط شکر و دارو را به زنبور بدهیم تا تغذیه کند."
اينها حرف هاي رئیس اتحادیه زنبورداران استان گیلان درباره مشکلاتی که گریبان این حرفه را گرفته، است.
فریدون قلی زاده به برنامههایی که اتحادیه زنبورداران برای حمایت از اعضای خود انجام داده است نيز اشاره كرده و ادامه داد: تشکلهای زنبورداری بودجهای ندارند که به زنبورداران وام بدهند. از دولت نيز کمک مالی و وام اشتغالزایی درخواست کردیم که موافقت نشد. تسهیلاتی هم که قبلا داده میشد از سال86 به بعد متوقف شد. تنها میتوانیم وام 100میلیون تومانی برای اتحادیه دریافت کنیم که آن هم 21درصد سود دارد. در این باره با نمایندگان رشت در مجلس و وزیر جهاد کشاورزی هم نامهنگاری کرده ایم اما آن هم به نتیجه نرسید.
زنبورداران هم دل پر خوني از شرايط دارند. سرما و گرد و غبار سال89 سبب خسارت 40درصدی به زنبورداران شد که نه شرکتهای بیمه خسارت را جبران کردند و نه دولت کمکی به آنها کرد. گیلان با وجود برخورداری از باغهای میوه و طبیعت مناسب زنبورداری، آب و هوای بارانی نیز دارد که مشکلاتی براي فعالان عرصه زنبورداري ایجاد میکند. گاهی پیش میآید که زنبور 15 روز بهدلیل بارش باران نمیتواند از کندو خارج شود. در نتیجه بايد با داروی تقویتی و شکر زنبور را تغذیه کنند. اما در روزهایی هم که گرد و غبار هوا زیاد میشود، نمیتوان زنبور را از پرواز منع کرد كه مجموع اين عوامل به صنعت زنبورداری آسیب میرساند.
* به نامشان، به كامشان
هم اكنون عسل هاي ايراني و بخصوص آنهايي كه در در بخش شمال و شمال غرب كشور توليد مي شوند به ترکیه و آذربایجان صادر و در این کشورها پس از بستهبندی، به نام خودشان به فروش میرسند.
براساس قانون ارزش مالکیت معنوی(وایپا) نام کشور مبدأ باید روی محصول درج شود، اما چون عسل ايران بهصورت فله به این کشورها صادر میشود، آنها این قانون را رعایت نكرده و ترجيح مي دهند عسلي كه به صورت فله اي و ارزان خريده اند را به نام خود و در شکلهای دیگر و گران تر به بازار عرضه كنند.
امکانات صنعت بستهبندی محدود است. برخی کارخانههای داخلی عسل را بستهبندی میکنند یا بهصورت شیرعسل، خامه عسل و... میفروشند، اما نیاز آنان متناسب با ظرفیت تولید عسل نیست و در نتیجه عسل روی دست تولیدکننده میماند و زنبوردار هم مجبور است آن را با شان (قاب) عرضه کند.
در كشورهايي كه از صنعت پيشرفته بسته بندي بهره مند هستند، علاوه بر بستهبندیهای متنوع عسل، از آن محصولات گوناگونی مانند آبنبات عسل، شکلات عسل، لبنیات همراه با عسل، بیسکویت عسل و... تهیه میکنند. اما در ایران بستهبندی از نظر تنوع و میزان عرضه محدود است و در نتیجه عسل بستهبندی شده در برخی فروشگاهها و تنها در دسترس عدهای قرار میگیرد. درصورتی که بهنظر مي رسد میتوان عسل را در ظروفی مشابه سس کچاپ ریخت و در هنگام صبحانه به آسانی مصرف کرد یا میتوان آن را به محصولاتی مناسب ذائقه کودکان تبدیل کرد.
مسئولان و فعالان اين عرصه معتقدند اگر حمایت دولتی وجود داشته باشد، از طریق گسترش زنبورداری میتوان مشاغل مستقیم و غیرمستقیم زیادی ایجاد کرد. آنها مي گويند زنبورداری مانند مرغداری و دامداری نیست که ضایعاتش به محیطزیست آسیبی وارد کند، بلکه این حرفه خودبهخود به حفظ محیطزیست و افزایش محصولات کشاورزی کمک میکند. حال بايد نشست و چشم به دست دولت يازدهم دوخت تا ببينيم اينبار چه نسخه اي براي صنعت زنبورداري كشور پيچيده شده است.
