در ماه تجديد عهدها هستيم، به تعبير آن بيت زيبا از غزل سعدي «تا عهد تو در بستم عهد همه بشكستم/ بعد تو روا باشد نقض همه پيمانها».
ماهي آمده است كه ترجيع بندش ميتواند همان دعاي معروف ما در آغاز هر سال باشد «يا مقلب القلوب والابصار» ما همچنان كه در آغاز بهار از خدا ميخواهيم حال ما را به بهترين حال بگرداند در آغاز بهار قرآن هم ميخواهيم زنگارها را از آينه قلب ما بزدايد.
حضور با بركت و خوش يمن ماه مبارك رمضان ميتواند سرآغاز تصميمها و عادتهاي پسنديدهاي باشد كه قبل از اين ماه وجودشان براي ما در زندگي كمرنگ يا مغفول و بياهميت بوده است. اين تصميمها ميتواند باعث تغييرهاي اساسي در زندگي، خلق و خو، رفتار و نحوه برخورد ما با ديگران و حتي رابطه ما با خودمان شود. ما در ماه رمضان روزه ميگيريم، دعا ميخوانيم و سعي ميكنيم خودمان را بيشتر با خداي خود مأنوس كنيم؛ اين اتفاق مباركي است كه چشم و زبان و گوش و قلبتان را به سمت رضايتمندي و خشنودي معبود هدايت ميكند اما اينكه تا كجا و چقدر اين مسير معنويت طي ميشود مسئلهاي است كه بايد بدان توجه خاص نشان داد. اكثر ما با حضور ماه مبارك رمضان با خود و خداي خود عهده ميبنديم كه ديگر دروغ نگوييم، غيبت نكنيم، حرمت پدر و مادر خود را نگه داريم، نماز خود را اول وقت بخوانيم، روزي نيم ساعت دل و جان خود را به قرآن بسپاريم اما همين كه ماه رمضان واپسين روزهايش را در تقويم پشت سر ميگذارد دوباره همان آدم قبلي ميشويم كه بوديم. گويي نه عهدي با خود بستيم و نه دل به دريا زديم. به راحتي به يكديگر تهمت ميزنيم بدون اينكه نگران شكستن قلب كسي باشيم، به راحتي دروغ ميگوييم بدون اينكه دلمان از گناهي كه مرتكب شده بلرزد، از كنار بينوا و خستهدلي رد ميشويم بدون اينكه حتي نيم نگاهي به چشمان معصومش بيندازيم. خيلي از ما دوست داريم هميشه و در تمام طول سال خوب باشيم اغلب ما قبول داريم كه ايجاد تغييرات مهم و كسب عادات پسنديده سخت است. تغيير نيازمند اراده و انگيزه است. تغيير لحظهاي اتفاق نميافتد زمانبر است و نيازمند حوصله و صبر فراوان، بنابراين اگر خواهان ايجاد عادتهاي پسنديده در خود هستيد حضور ماه رمضان ميتواند شروع خوب و زيبا براي يك تغيير باشد، اما فراموش نكنيد كه اين فقط يك شروع است.
اولين گام باور به تغيير است
اولين نكته در كسب عادات سالم و تغييرات مناسب در زندگي باور تغيير است. براي مثال اگر شما نمازهايتان يكي در ميان قضا ميشود و از اين بابت شرمنده هستيد و سعي ميكنيد آن را تغيير دهيد بايد به اين باور برسيد كه من در هر شرايطي و هر در مكاني نبايد نمازم را به تعويق بيندازم. من بايد ساعتم را براي خواندن نماز صبح تنظيم كرده و موقع زنگ زدن از خواب برخيزم يا مثلاً اگر شما تحمل ترافيك و دود و دم شهر را نداريد و اين مسئله باعث به هم ريختن اعصاب شما شده و مدام بوق ميزنيد و داد و فرياد ميكشيد بايد به اين باور برسيد كه اين رفتار شما نه تنها صورت مسئله را حل نميكند بلكه از احترام و بزرگي شما ميكاهد پس باور كنيد كه بايد رفتار و عصبيت خود را كنترل كنيد و آن را به سمت درستي هدايت نماييد. در كنار داشتن باوري قوي بپذيريد كه خود را سرمنشأ تغييرات بدانيد يعني براي ايجاد عادتهاي مناسب در انتظار تغيير يا ورود شرايط جديد و بيروني نباشيد. با خود نگوييد «من از وقتي ورزش را شروع ميكنم كه شرايط آب و هوايي مساعد شود»، «من از وقتي سيگار را ترك ميكنم كه مشكل ماليام حل شده باشد»، «اگر خدا كمكم كرد و فلان شغل مناسب و دلخواه خود را به دست آوردم نمازهايم را اول وقت ميخوانم در غير اين صورت حوصله نماز خواندن سر ساعت خاصي را ندارم» اگر بخواهيم واقعاً در سبك رفتار و منشمان تغيير ايجاد شود بايد ابتدا از خودمان آغاز كنيم در غير اين صورت هيچ وقت تغيير نخواهيم كرد.
رفتار ناپسنديده خود را مشكل اصلي بدانيد
يكي از عوامل مهم براي تغيير رفتار رسيدن به آستانه رنج است، يعني بدانيم كه آن رفتار و عادات چقدر براي ما ناراحتكننده است. به قول معروف مزه تلخي آن زير دهانمان آمده باشد. اگر شما اشتباهي يك نوشيدني تلخي را بخوريد حتماً سعي ميكنيد آن را از دهانتان خارج كرده و دهان خود را بشوييد اما اگر نوشيدني شيريني را بخوريد در دفعات بعد هم خواستار نوشيدن آن خواهيد بود. طعم تلخ رفتار و عادتهاي نامناسب هم بايد بر ما چشيده شود تا سعي در بيرون راندن آن از دل و جانمان كنيم. مطمئن باشيد كسي كه در ماه رمضان طعم شيرين روزهداري را چشيده باشد در ماههاي غير از ماه مبارك رمضان هم روزه ميگيرد اما كسي كه به معناي عميق اعمال اين ماه پي نبرده باشد از همان روزهاي اول ثانيه شماري ميكند كه چند روز و چند ساعت ديگر عيد فطر ميآيد و ديگر مجبور به روزهداري نيست.
شايد از خود سؤال كنيد چطور ميتوان به اين نتيجه رسيد كه فلان رفتار من آنقدر ناراحتكننده است كه بايد به دنبال تغيير آن باشم. در اين شرايط كافي است كه از خود در جهت فهم و ايجاد تغييرات سؤالات رنجآوري نماييد. مثلاً اگر بر رفتار و عادتهاي خود همچنان اصرار ورزم و سعي در تغيير آن ننمايم چه عواقب و زيانهايي براي من خواهد داشت؟ در قبال اين رفتار ناپسند من چه چيزهاي با ارزشي را در زندگي از دست خواهم داد؟ در گذشته به خاطر عادتها و كردار ناپسند خود چه زيانهايي ديدهام؟ همسر و فرزند من به خاطر رفتارهايي كه من بر انجام آن اصرار ميورزم چه ضررهايي را متحمل شدهاند؟ آيا ادامه دادن اين نوع رفتار و عادت به نفع و سود من است يا خير؟ سؤالاتي از اين قبيل ميتواند در بالا بردن درك و آگاهي شما از ناپسند بودن رفتار و عاداتتان مؤثر باشد.
اما در كنار اين سؤالات كه ميتواند رنج رفتار ناپسند را در ذهن شما آشكارتر كند نتايج و پيامد تغيير رفتارتان را نيز براي خود يادآور شويد. مسلماً ترك رفتار و اراده كردن بر تغيير عادتهاي ناپسند آثار و نتايج مثبت و شگفتانگيزي را در زندگيتان خواهد گذاشت.
به طور مثال با خود بگوييد اگر من از حسادت به زندگي و موفقيتهايي كه ديگران به دست ميآورند دوري كنم چه نظري در مورد خود خواهم داشت؟ آيا تلاشهاي من هم براي كسب موفقيت بيشتر خواهد شد؟ اگر با همسر خود به نيكي سخن بگويم در زندگي من و فرزندم تأثير مثبتي خواهد گذاشت؟ آيا با تغييراتي كه در خود و رابطهام با خداي خود به وجود ميآورم احساس صلح در درون نميكنم؟ آيا اين تغييرات باعث تغيير ديدگاه دوستانم نسبت به من نخواهد شد؟ هرچقدر دلايل شما براي تغيير رفتارهاي ناپسندتان بيشتر و قويتر باشد اراده شما براي ايجادحركت و تغيير بيشتر خواهد شد.
در جستوجوي شيوهاي نو براي تغيير باشيد
به ياد داشته باشيد با تكرار شيوههاي قبلي تغيير رفتار و نهايتاً رسيدن به بنبست دوباره نميتوانيد تغييراتي جديد را در خود به وجود آوريد. فرض كنيد شما با ماشينتان قصد مسافرتي را داريد عزم خود را جزم كردهايد كه چند روزي را براي تمدد اعصاب و عوض كردن حال و هواي خود به شهري ديگر برويد. تصميم ميگيريد از جاده موردنظر عبور كرده و به مقصد خود برسيد اما در نهايت متوجه ميشويد كه اين جاده به شهر ديگري ختم خواهد شد اگر شما هزاران بار به ابتداي همان جاده برگرديد و مجدداً اين مسير را ادامه دهيد متوجه خواهيد شد كه اين جاده، جادهاي نيست كه شما را به شهر مورد نظرتان برساند اين شما هستيد كه با تغيير فكر و تغيير جاده ميتوانيد به مقصد نهايي خود برسيد اگر براي تغيير رفتارتان تنها از يك شيوه رفتاري استفاده كردهايد و به نتيجه دلخواهتان نرسيدهايد بايد سبك و سياقتان را براي رسيدن به رفتار مورد نظر عوض كنيد. گاهي لازم است در اين راه پرپيچ و خم از مشورت افراد صاحبنظر و با تجربه نيز بهره برد. نكتههايي كه آنها به ما گوشزد ميكنند ميتواند به ما در جهت تغييرات لازم كمك كننده باشد.
برنامهريزي هميشگي براي تغيير رفتار ضروري است
وقتي متوجه شديد كه رفتار ناشايست ذره ذره از شما دور ميشود، شكرگزار باشيد، تصميم بگيريد تلاشتان را براي تغيير هميشگي ادامه دهيد. اگر تصميم گرفتهايد كه هر روز بعد از ماه رمضان براي نماز صبح از خواب بيدار شويد و انجام اين فرضيه را يك ماه به طور موفقيتآميز به جا آوردهايد، تلاشتان را ادامه دهيد تا به صورت عادت در شما نهادينه شود.
