عموماً در همه فرهنگها به مسئله وقت و زمان اهتمام ويژهاي ميدهند، پس طبيعي است كه براي آن برنامهريزي و مديريتهايي داشته باشيم. اوقات فراغت نيز فرصتي است تا انسان خستگي كار روزانه را از تن خود بيرون كند و با انگيزه و نيروي بيشتري، تن به فعاليتهاي ديگر بدهد. . .
يك: در حال مطالعه مقالهاي در خصوص اوقات فراغت جوانان بودم كه با صداي تركيدن يك بادكنك در ذهنم، علامت سؤالي در درونم به وجود آمد (اين صداي ناهنجار عموماً در انسانها خبر از ندانستهاي ميدهد كه تشنه دانستن است). علامت سؤال ميگفت «سربازان جوان اوقات فراغت خود را چگونه سپري ميكنند؟»
دو: تصميم به نوشتن گرفتم و بلافاصله بادكنك ديگري تركيد. اين بار، بادكنك پاره با صداي خستهاش پرسيد «با وجود فناوريهاي رنگارنگ، سربازهاي اين دوره و زمانه ميتوانند در اوقات فراغت خود هر كاري بكنند؛ سربازان باستان اوقات بيكاري خود را چگونه پشت سر ميگذاشتند؟» دست به كار شدم.
سه: گويا سربازهاي رومي در زمان استراحت به بازيهاي تختهو تاس مشغول ميشدند. اين را بقاياي به جاي مانده از آن ادوار گواهي ميدهد، درست يا غلط بودن آن را به درستي نميدانم. وجود هرگونه شباهت در قوانين بازيهاي آنان نيز در هالهاي از ابهام است بنابراين، دست نگه داريد تا بادكنك ديگري را تباه نكنيم. متوجه شدم آنها به شكار، تماشاي جنگ گلادياتورها با مردم و حيوانها و همچنين مسابقه ارابهها نيز علاقه زيادي نشان ميدادند. شرايط نسبتاً مشابهي با چند تغيير جزئي براي سربازهاي مصر باستان توصيف شده است.
چهار: برگرديم به زمان حال. خودتان چي حدس ميزنيد؟
پست نگهباني جاي پيامك دادن نيست
در جنگ امريكا با افغانستان، شايد به جرئت بتوان گفت به اندازه تفنگهاي آسايشگاه نظامي سربازهاي امريكايي گروه COP، لپ تاپ شخصي وجود داشت. در دود و دم و در ميان كلاههاي نظامي و نارنجكهاي دستي، رايانههاي شخصي DELL و MacBook ديده ميشد. مرداني كه در سال 2001 به «نسل كشتار» مشهور بودند، حال با «نسلآيفون» نام برده ميشوند. يكي از سربازان يك گوشي بلك بري، لپ تاپ MacBook، آي پد، PSP (پلي استيشن قابل حمل)، هارد اكسترنال يك ترا بايتي و چند DVD فيلم به همراه داشت. ديگري در اتومبيل جنگي غرق پيامك دادن به نامزدش در امريكا بود. پرستاري به صفحه نمايشگر رايانهاش زل ميزد تا از طريق Skype فرزند دو سالهاش را ببيند و فرمانده گروه از فرصت استفاده ميكرد تا با آيفونش تماسي با همسرش داشته باشد و بگويد كه سرش شلوغ بود.
با پيشرفتهاي فناوري تلفنهاي همراه، اينترنت در دسترستر و اعتياد به شبكههاي اجتماعي، سربازهاي كشورهاي استعمارگر ميتوانند در اوقات فراغتشان مدام با خانه و دوستانشان در ارتباط باشند. اين اتفاقات با قابل حملتر شدن فناوري رخ داد و از تبعات آن ديده شدن لپتاپ، هاردهاي اكسترنال و كنسولهاي بازي در مناطق جنگي كشور افغانستان بود. اما عدهاي از فرماندهان جنگي نگران بودند كه در زماني كه بايد حواس نيروها به محدوده نگهباني و كار محوله باشد، افراد در گوشهاي مشغول بازي با گوشي هوشمندشان هستند. اين در حالي است كه اكثر سربازها ماهانه از 70 تا 300 دلار هزينه قبض موبايلشان را ميدادند. در اين ميان، تعدادي با قبض10هزار دلاري ركورددار محسوب ميشدند!
در مواقع حادتر، روابط عاطفي سربازها پشت گوشيهاي تلفن از هم ميپاشيد كه منجر به خودكشي نيز شده بود! مسلماً دليل آن وجود و در دسترس بودن اين همه تسهيلات راحتي و «ماسماسكهاي نوين» است. اگر فرهنگ ارسال نامه، همان محبوب ديروز در ميان امروزيها نيز هواخواه داشت، به طور حتم جلوي بسياري از چيزها گرفته ميشد. اين در شرايطي است كه در عصر شلوغ حاضر، اندكي زمان كنار گذاشتن براي نوشتن نامه بسيار ارزشمندتر از گذشته است. با نوشتن هر كلمه، انتظار شيرين رسيدن يك پاسخ را داري. شايد بهتر باشد گاهي هم در گذشته زندگي كنيم.
خدمت سربازي در بيش از 32 كشور جهان اجباري است
در خارج از ميدانهاي جنگ، شرايط به گونهاي ديگر است كه لازم است براي شفافسازي ابتدا به تعريف «خدمت سربازي» بپردازيم:
در سادهترين مفهوم، سربازي به خدمت فرد يا اجتماعي در نيروي نظامي گفته ميشود كه به صورت شغل انتخابي يا در نتيجه پيش نويس اجباري باشد. اين طبقهبندي تنها تفاوت ميان شرايط متفاوت خدمت كردن در كشورهاي مختلف به حساب نميآيد و اولين عامل ايجاد كننده تمايز ميان آنهاست. صرفنظر از موقعيت جغرافيايي و سياست كشورهاي همسايه، هر كشور قوانين خاصي را براي خدمت شهروندان به ميهن خود وضع كرده است و حتي اكثريت اين ملل، خدمت به ميهن را تنها مختص آمادگي افراد براي دفاع از مرزهاي خود نميداند. بنابراين، به طور كلي شرايطي كه خدمت سربازي در ملل مختلف را از هم متغير ميسازد شامل تعداد سال و ماهها، جنس، سن و همان طور كه پيشتر گفته شد اختياري يا اجباري يا حتي هر دوي آن است. در اين ميان كشورهايي همچون اتريش و كره جنوبي چگونگي خدمت را با ارائه 2 تا 3 انتخاب به عهده خود فرد گذاشتهاند. طبق آمارهاي رسمي، از ميان كشورهاي دنيا، 103 كشور خدمت نظامي را اجباري نميدانند، 9 كشور داراي قانون خدمت اجباري و اختياري هستند، 14 كشور آن را انتخابي و 32 كشور (از جمله ايران) خدمت سربازي را اجباري با مدت بيش از 18 ماه عنوان كردهاند. در يك كلام، سربازي تنها مختص كشور ما نيست.
اتريشيها رأي به مداومت خدمت نظامي اجباري دادند
موضوع ميان سياستمدارهاي دولت ائتلافي اختلاف انداخته است. حاميان تغيير، عقيده دارند كه يك ارتش حرفهاي در عمل مؤثرتر خواهد بود و جناح ديگر نگران هستند كه با رأي به خدمت سربازي اختياري و برپايي ارتشي سازمان يافته، موضع بيطرف و تسلي بخش آنان در جامعه جهاني به خطر بيفتد. مردان اتريشي با پا گذاشتن به سن قانوني، به اجبار موظف به گذراندن شش ماه در ارتش يا اشتغال به مدت 9 ماه در خدمت غير نظامي هستند. اين در حالي كه تنها اندك كشورهاي اروپايي حامي خدمت اجباري هستند؛ فرانسه در سال 1996 و كشور آلمان در سال 2011 رأي به اختياري كردن اين دوره دادند. علاوه بر اين، به تازگي زمزمههاي تغيير سياست در همسايه اتريش، سوئيس، نيز به گوش ميرسد.
در حال حاضر، سالانه نزديك به 22 هزار شهروند اتريشي به خدمت نظامي اجباري اعزام ميشوند. آن دستهاي كه تمايلي به گذراندن اين دوره ندارند، ميتوانند در عوض در مشاغل اجتماعي همچون راننده آمبولانس يا كمك به سالمندان مشغول به كار شوند. وزير دفاع اتريش، نوربرت دارابس، ارتش حال حاضر اين كشور را در عصر تقابل با تروريسم و جرايم سايبري خارج از رده و منسوخ خوانده است. حاميان او عقيده دارند كه چنين نيرويي جوابگوي قرن بيست و يكم و حواشي جهان مدرنيزه نيست؛ به گفته آنان ارتش حرفهاي لازم است تا با ديگر ارتشهاي اروپايي تعامل ايجاد كند. اما حزب محافظه كار باز هم تغيير را غير ضروري دانسته است. وزير كشور، جوانا ميكي ليتنر، شرايط كنوني را همچون دستكشي دانسته كه به خوبي كشور را در پوشش خود ميگيرد و آن را بهترين گارانتي براي چالشهاي آينده دانسته است. حاميان او نيز ارتش حرفهاي را پر هزينه ـ در شرايطي كه اين كشور به دنبال كاهش هزينههاي خود است –خواندهاند و عضويت در ناتو را از تبعات احتمالي آن قلمداد ميكنند كه براي مواضع بيطرفي اين كشور كه از سال 8/59 تاكنون پايبند آن هستند، مخاطره آميز است. در پايان با 59. 8 درصد رأي مخالف تغيير، اتريشيها به تداوم خدمت نظامي اجباري رأي مثبت دادند.
سربازي؛ راهكار فرار از بحران بيكاري در ميان جوانان عرب
نزديك به يك چهارم جوانان منطقه خاورميانه و شمال آفريقا بيكار هستند و همين باعث شده تا كشور عربستان سعودي يكي از بالاترين نرخ بيكاري در ميان جوانان 15 تا 24 سال را به خود اختصاص دهد. اين رقم بر اساس آمارهاي سازمان ملل متحد 28 درصد عنوان شده است. آن دستهاي كه تمايلي به مشاغل حاضر نشان نميدهند، حقوق بالاتر، ساعتهاي كاري كمتر و امنيت شغلي بهتر را دليل خود عنوان كردهاند.
مدير اجرايي شركت صنايع پايهاي عربستان سعودي، يكي از اشتغالزاترين موسسات در منطقه، خدمت نظامي اجباري را به عنوان راه حلي براي فرار از بحران بيكاري در ميان جوانان كشور خود خوانده. محمدالمادي گفته اين ميتواند نظر قشر جوان بيتمايل به برخي مشاغل را دستخوش تغييراتي قرار دهد. او در برنامهاي با محتواي «افسار كردن بيكاري در جهان عرب» گفت مشكل اينجاست كه ما بايد بعد فرهنگي كار پر زحمت را ريشهكن كنيم. مردم به مشاغل حاضر اظهار بيميلي ميكنند. آنها به دنبال مشاغلي هستند كه به آنان حقوق و مزاياي بالاتر و حس پايداري بدهد. اما اين اتفاق نخواهد افتاد. جوانان بايد به زمره كارهايي كه متناسب با موقعيت آنان است روي بياورند. بنابراين، كشورها بايد تلاش كنند تا نگرش جوانان در تقبل كارهاي مختلف تغيير يابد. ميپرسيد اين چگونه ممكن است؟محمد المادي در پاسخ به سؤال خود گفته است به عقيده من احتمالاً دولتها بايد پيش از اشتغال افراد، آنها را به مدت شش ماه به خدمت نظامي اجباري بفرستند تا آماده بازار كار شوند. در اين صورت، به جوانان انعطافپذيري، فروتني و نحوه كار كردن آموخته ميشود. از همه مهمتر، آنها ياد ميگيرند كه پلههاي ترقي را يكي يكي طي كنند.
از امسال در نروژ دختران هم به خدمت سربازي ميروند
پارلمان نروژ در سال جاري با اكثريت آرا، رأي به تصويب قانوني داد كه بر اساس آن دولت صرفنظر از جنس افراد، شرايط شهروندانش را هر چه بيشتر يكسانسازي كند. به گفته يكي از حاميان اين طرح، حقوق و وظايف بايد براي همه برابر باشد. نيروهاي مسلح بايد به بهترين منابع دسترسي داشته باشند، صرفنظر از مذكر يا مونث بودن، در حالي كه هم اكنون تنها مردان موظف به گذراندن خدمت سربازي هستند.
طبق اين مصوبه، تبعه مونث اين كشور موظف هستند از سال 2015 به مدت يك سال در اين نيروها فعاليت داشته باشند. اين در شرايطي كه همانند آقايان آنان مجبور به گذراندن اين دوره نيستند، طرح به تصويب رسيده تنها براي يكسانسازي حقوق در ميان دو جنس مخالف است. بهرغم تظاهر به اجبار، نروژ از تمام ظرفيتهاي جوان خود براي فعاليت در نيروهاي نظامي استفاده نميكند و بيشتر به دنبال جذب افراد وظيفهشناس و داوطلب است. در حال حاضر، همه ساله 8 تا 10 هزار مرد نروژي در سنين بين 19 تا 44 سال به خدمت سربازي ميروند. اين تعداد از ميان 60 هزار واجد شرايط، بر اساس آزمونهاي فيزيكي و فيزيولوژيكي انتخاب ميشوند. از سال 1976 تاكنون، خانمها تنها حدود 10 درصد ظرفيت خدمت نظامي ارتش نروژ را شامل ميشدند و به گفته دولت اين كشور، اين طرح صرفاً براي افزايش حضور خانمها تا 20 درصد در سال 2020 ميلادي است.
صحبت جوانانه
اي كاش سرباز سربار نشود
بهنام، 21 ساله، سرباز ارتش: اوايل خدمتم حس غريبي داشتم و كاملاً دچار انزوا شده بودم. فكرش هم آزار دهنده است كه در عرض چند روز وارد دنيايي شوي كه اختيارت ديگر دست خودت نيست؛خوابت، خوراكت، استراحتت و تمام امورات زير نظر شخص محترمي به اسم فرمانده برود، حتي طرز صحبت كردنت. بعد از گذر چند سالي از زندگي و به قول خودمان، بعد از اينكه بزرگ ميشويم، به سني ورود ميكنيم تا به خودشناسي برسيم. دوست داريم فعاليتهايي را در اوج جواني براي هموار كردن مسير پيشرفت انجام دهيم اما. . . اما در نهايت ناچار هستيم با تمام كارهاي شخصي، اميال و آرزوها وداع كنيم و سرباز شويم. حال ديگر دنيايمان عوض شده است. رفتارها، برخوردها و محيط به همين ترتيب. باورش سخت است.
يادش بخير از پادگان وحشت داشتم. اما رفتم و ديدم كه محيط پادگان، با اينكه خشك و نظامي است، چندان شباهتي به آن شكنجهگاه يا تبعيدگاهي كه مدام صحبتش بود ندارد. مثل هر جاي ديگر ميتوان به آن عادت كرد. البته جا دارد كه بگويم بزرگترين آرزويم اين است كه اي كاش مدت سربازي كمتر شود تا سرباز وطن سربار خانواده نشود. بتواند كاري براي خودش دست و پا كند تا شبها راحت خوابش برود و كمتر شرمسار پدر و مادرش شود. خصوصاً وقتي كه ميبيند جيب شلوارش را پر پول كردهاند تا در هزينههاي راه و كرايهاش درنماند.
به نظر من نوسانات و فراز و نشيبهاي خدمت از لحاظ رفتاري، كاري و طريقه درست انجام دادن وظايف محوله جوان را عوض ميكند. در اصل اين دوران به او استقلال ميدهد و باعث مسئوليتپذيرتر شدن وي ميشود. اگرجوان در اين سن كاري بلد نباشد، مسئوليت پذير و قانونمند نباشد، اين خدمت سربازي است كه فنداسيون او را دستخوش تغييراتي قرار ميدهد. اين سختيهاست كه امكان شناخت هويت اصلي را به هر جوان ميدهد. همين باعث شد تا با گذشت چند ماه از خدمتم، به فكر بيفتم تا چگونه از دانستههايم در اوقات فراغت بهره ببرم. دست به كار شدم و كاري را براي خودم در حوزه ترجمه دست و پا كردم. اگرچه توانم كمي تحليل ميرود اما سرم را بالا ميگيرم. من معتقد هستم كه حكايت سرباز تنها لباس نظام و پادگان نيست. كلمه سرباز ريشه در غيرت ما دارد. ريشه در گذشته و سالهاي دور و تمدن ارزشمند ايران زمين.
ياد كابوسهاي سربازي بخير!
محمد، 24 ساله، سرباز ناجا : بيپرده اعتراف ميكنم كه شبهاي زيادي در دوران آموزشي كابوس ميديدم. غم دوري از خانه و روزمرگيهاي از پيش تعيين شده، نداشتن وقت آزاد و كوچكترين فرصت براي يك چُرت شيرين ميان روز دغدغه هر روزم بود. حال نيز با مدرك دانشگاهي ماهي دو الي سه شب نگهباني ميدهم؛ عملي كه به گفته سردار كمالي، جانشين محترم اداره منابع و انساني ستاد كل نيروهاي مسلح جزو وظايف سربازان داراي تحصيلات آكادميك به حساب نميآيد. سربازي سختيهاي خاص خودش را دارد، با اين حال، تجربه و درسهاي خوبي هم به همراه دارد. به هر حال، راضي هستم كه به كمك خداوند و همت خودم توانستم بهترين بهره را از اين دوران ببرم و پس از ساعت 14 به محل كارم بروم تا زمان را براي كسب تجربه هر چه بيشتر از دست ندهم. فرصت براي استراحت كردن بسيار است و زمان به گذر هميشگي خود مشغول است. الان كه ياد ايام آموزشي ميافتم ميگويم يادش بخير! كابوسهاي آن از دور شيرين هستند.
منابع:
BBC. com / Thenational. ae / Reuters. com / Time. com / Nytimes. com
